Η απάντηση των υπουργών Νίκης Κεραμέως και Νίκου Παπαθανάση στις αποκαλύψεις της στήλης Big Mouth του powergame.gr σχετικά με τα προγράμματα κατάρτισης άργησε μια μέρα. Ωστόσο, τα επιχειρήματα που παρουσιάστηκαν παραμένουν αδύναμα και πλήρως αμφισβητήσιμα. Ας δούμε αναλυτικά κάθε σημείο:
1. Συμμετοχή κοινωνικών εταίρων
Δήλωση υπουργών: Η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην επαγγελματική κατάρτιση αποτελεί πάγια και διαχρονική πολιτική της ΕΕ.
Απάντηση: Η συμμετοχή αφορά όχι μόνο την υλοποίηση, αλλά κυρίως το σχεδιασμό των προγραμμάτων, τον προσδιορισμό αντικειμένων κατάρτισης σύμφωνα με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Αυτή είναι η κύρια αρμοδιότητα των κοινωνικών εταίρων, όχι απλώς η εκτέλεση.
2. Επιλογή φορέων κατάρτισης
Δήλωση υπουργών: Τα προγράμματα 2021-2022 εντάχθηκαν σύμφωνα με το εθνικό και ενωσιακό πλαίσιο, με επιλογή φορέων μέσω ανοικτών προσκλήσεων και σύμφωνα με τους κανόνες των κρατικών ενισχύσεων.
Απάντηση: Η ΕΕ αμφισβητεί την ανοικτή διαδικασία. Για πρώτη φορά από το 2001, η εκτέλεση των διαγωνισμών ανατέθηκε στους κοινωνικούς εταίρους με αμοιβή, ενώ προηγουμένως γινόταν από την Υπηρεσία Εφαρμογής του Υπουργείου Εργασίας χωρίς κόστος.
3. Συμβασιοποιήσεις και χρηματοδότηση
Δήλωση υπουργών: Τα προγράμματα έληγαν τον Δεκέμβριο του 2023 και, λόγω νομικών δεσμεύσεων με τους αναδόχους, έπρεπε να διασφαλιστεί η συνέχιση της χρηματοδότησης.
Απάντηση: Ισχύει. Υπήρχε πραγματικός κίνδυνος αξιώσεων αποζημίωσης κατά του Ελληνικού Δημοσίου.
4. Μεταφορά έργων στο νέο ΕΣΠΑ
Δήλωση υπουργών: Τον Απρίλιο του 2024, δόθηκε οδηγία και έγκριση από την ΕΕ για τη μεταφορά 15 έργων στο ΕΣΠΑ 2021-2027.
Απάντηση: Η ΕΕ χαρακτήρισε τα έργα των συμπραττόντων μη επιλέξιμα. Δεν δόθηκε εντολή υλοποίησης, αλλά προτάθηκε είτε ανασχεδιασμός είτε απένταξη, όπως τελικά συνέβη.
5. Χρηματοδότηση 14 έργων και εθνικοί πόροι
Δήλωση υπουργών: Τα 14 από τα 15 έργα εντάχθηκαν στο ΕΣΠΑ και 4 έργα χρηματοδοτήθηκαν από εθνικούς πόρους.
Απάντηση: Δεν υπήρξε καμία κατεύθυνση της ΕΕ για τα έργα αυτά. Στην επιστολή της τα χαρακτηρίζει μη επιλέξιμα.
6. Συμμόρφωση με εθνικό και ενωσιακό δίκαιο
Δήλωση υπουργών: Οι μεταφορές των έργων έγιναν με πλήρη διαφάνεια και συμμόρφωση με το εθνικό και ενωσιακό δίκαιο.
Απάντηση: Το ενωσιακό δίκαιο δεν εμπλέκεται καθώς η ΕΕ έκρινε τα έργα μη νόμιμα. Επιπλέον, η συμμόρφωση με το εθνικό δίκαιο αμφισβητείται, καθώς για πρώτη φορά μεταπολιτευτικά μια απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου ακυρώθηκε μέσω υπουργικής τροπολογίας.
Η κυβερνητική απάντηση για τα κονδύλια κατάρτισης
Σε κοινή ανακοίνωσή τους, τα Υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης απαντούν στις αποκαλύψεις της στήλης Big Mouth για το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης, τονίζοντας ότι οι μεταφορές των έργων έγιναν «σε πλήρη συμμόρφωση με το εθνικό και το ενωσιακό δίκαιο, με απόλυτη διαφάνεια». Η κυβερνητική παρέμβαση έρχεται μετά τα δημοσιεύματα που αναδεικνύουν υπογραφές και αποφάσεις που φέρνουν στο προσκήνιο τους Νίκο Παπαθανάση και Νίκη Κεραμέως.
Σύμφωνα με το δελτίο Τύπου, η συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην επαγγελματική κατάρτιση αποτελεί πάγια και διαχρονική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα προγράμματα που εντάχθηκαν την περίοδο 2021–2022 προέκυψαν, όπως επισημαίνεται, μέσα από ανοικτές προσκλήσεις, με τήρηση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων, και όχι μέσω κλειστών ή φωτογραφικών διαδικασιών. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι τα έργα είχαν ήδη συμβασιοποιηθεί πριν από τη λήξη του ΕΣΠΑ 2014–2020, δημιουργώντας νομικές δεσμεύσεις για το Ελληνικό Δημόσιο.
Κομβικό στοιχείο της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας αποτελεί η επιστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 17ης Απριλίου 2024, με την οποία εγκρίθηκε η μεταφορά 15 έργων στο νέο ΕΣΠΑ 2021–2027. Παράλληλα, δόθηκε η κατεύθυνση τα έργα ορισμένων συμπραττόντων φορέων να θεωρηθούν επιλέξιμα για εθνική χρηματοδότηση. Σε αυτό το πλαίσιο, τα υπουργεία επικαλούνται τον Νόμο 5140/2024 ως τη θεσμική βάση για τη χρηματοδότηση τεσσάρων έργων από εθνικούς πόρους.
Παρά τις διαβεβαιώσεις περί νομιμότητας και διαφάνειας, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα. Η ευθύνη των υπηρεσιακών εισηγήσεων, ο ρόλος των Διαχειριστικών Αρχών και η ενδεχόμενη σύγκρουση με τις επισημάνσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν απαντώνται πλήρως. Έτσι, ενώ η κυβέρνηση παρουσιάζει ένα συνεκτικό νομικό αφήγημα, η ουσιαστική αξιολόγηση μεταφέρεται πλέον στο πεδίο του θεσμικού ελέγχου και της δικαστικής διερεύνησης, όπου θα κριθεί αν η τυπική συμμόρφωση αρκεί ή αν απαιτείται και σαφής πολιτική λογοδοσία.
