Έντονη αντιπαράθεση προκάλεσαν στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής οι αποκαλύψεις για παρατυπίες στα προγράμματα κατάρτισης του υπουργείου Εργασίας, οι οποίες ήρθαν στο φως από τη στήλη Big Mouth του powergame.gr. Η συζήτηση διεξάγεται στο πλαίσιο του νομοσχεδίου για τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, με τον ΣΥΡΙΖΑ να κατηγορεί την υπουργό Νίκη Κεραμέως ότι αγνοεί τις καταγγελίες και την ίδια να απαντά πως η υπόθεση ήδη διερευνάται σε επίπεδο φυσικού προσώπου.
Παράλληλα, η υπουργός υπεραμύνθηκε της φιλοσοφίας των προγραμμάτων κατάρτισης, υπογραμμίζοντας ότι αποτελούν πάγια ευρωπαϊκή πρακτική και είχαν εφαρμοστεί και την περίοδο διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.
Οι ενστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις του Big Mouth, το βασικό ζήτημα δεν αφορά τη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στα προγράμματα, αλλά τον τρόπο με τον οποίο αυτοί επιλέχθηκαν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρεται να έχει επισημάνει ρητά τους κινδύνους που προκύπτουν από την απουσία ανοικτής και ανταγωνιστικής διαδικασίας, τονίζοντας ότι η επιλογή φορέων δεν έγινε μέσω πρόσκλησης προς όλους τους δυνητικά ενδιαφερόμενους.
Το πλαίσιο που εφαρμόστηκε, γνωστό ως σύστημα «συμπραττόντων φορέων», χαρακτηρίζεται από τις ίδιες πηγές ως κλειστό και φωτογραφικό, γεγονός που –σύμφωνα με την Κομισιόν– δεν διασφαλίζει διαφάνεια και ίσους όρους ανταγωνισμού.
Τα κενά στην επιχειρηματολογία
Οι υπουργοί Εργασίας και Αναπληρωτής Οικονομικών επικαλέστηκαν τον κίνδυνο αποζημιώσεων ως λόγο για τη νομοθετική παρέμβαση που ακολούθησε. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, η ύπαρξη συμβάσεων δεν αίρει την υποχρέωση αξιολόγησης ούτε δικαιολογεί την πλήρη παράκαμψη των ελεγκτικών μηχανισμών.
Παραμένει αναπάντητο αν τα έργα βρίσκονταν σε αναστολή τη στιγμή της παρέμβασης και πώς τεκμηριώνεται άμεσος οικονομικός κίνδυνος, τη στιγμή που η ουσιαστική υλοποίηση της κατάρτισης δεν είχε ακόμη ξεκινήσει και τα χρονοδιαγράμματα είχαν τροποποιηθεί.
Το «could be eligible» και η πολιτική ερμηνεία του
Κομβικό σημείο αποτελεί και η επιστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Απριλίου 2024, στην οποία αναφέρεται ότι συγκεκριμένα έργα «θα μπορούσαν να είναι επιλέξιμα για εθνική χρηματοδότηση». Η διατύπωση αυτή, όπως τονίζεται, δεν συνιστά έγκριση ούτε υποκαθιστά τον εθνικό έλεγχο, αλλά απλώς επισημαίνει την έλλειψη αρμοδιότητας της Κομισιόν να απαγορεύσει τέτοιες χρηματοδοτήσεις.
Παρά ταύτα, η φράση αυτή φέρεται να χρησιμοποιήθηκε ως πολιτικό επιχείρημα για την εξαίρεση των έργων από κάθε διαδικασία επαναξιολόγησης.
Μεταφορά έργων σε εθνικούς πόρους χωρίς νέο έλεγχο
Ιδιαίτερη κριτική ασκείται στη μεταφορά τεσσάρων έργων από το ευρωπαϊκό πλαίσιο χρηματοδότησης σε εθνικούς πόρους μέσω νομοθετικής ρύθμισης. Τα έργα εντάχθηκαν στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης χωρίς να προηγηθεί νέα αξιολόγηση, παρότι πρόκειται για εντελώς διαφορετικό καθεστώς με ξεχωριστούς κανόνες ελέγχου.
Η πρακτική αυτή, σύμφωνα με τις αποκαλύψεις, επαναλήφθηκε και για άλλα έργα, γεγονός που δημιουργεί την εικόνα συστηματικής παράκαμψης των θεσμικών διαδικασιών και όχι μεμονωμένης εξαίρεσης.
Σκιές σύγκρουσης συμφερόντων και θεσμικά κενά
Στα αναπάντητα ερωτήματα προστίθεται και το ζήτημα πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς οι ίδιοι διοικητικοί και πολιτικοί κύκλοι φέρονται να σχεδίασαν το πλαίσιο, να επέλεξαν φορείς, να υποκατέστησαν τον έλεγχο με νομοθετικές ρυθμίσεις και στη συνέχεια να εποπτεύουν την υλοποίηση των έργων.
Το κεντρικό ερώτημα που τίθεται είναι γιατί έργα που δεν πέρασαν τον ευρωπαϊκό έλεγχο επανήλθαν αυτούσια μέσω νόμου, χωρίς καμία επανεξέταση, και μάλιστα περισσότερες από μία φορές.
Πολιτικές αντιδράσεις και επόμενα βήματα
Κατά της επίμαχης νομοθετικής πρωτοβουλίας τάσσονται ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και Νέα Αριστερά, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα επιφυλάχθηκαν να τοποθετηθούν στην Ολομέλεια της Βουλής, όπου η συζήτηση αναμένεται να κορυφωθεί τις επόμενες ημέρες.
Η υπόθεση των προγραμμάτων κατάρτισης εξελίσσεται πλέον σε μείζον πολιτικό ζήτημα, με αιχμές για θεσμικές παρεκκλίσεις, διαφάνεια και ενδεχόμενες ευθύνες σε κυβερνητικό επίπεδο.
