ΤΗΣ ∆ΕΣΠΟΙΝΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ
Εντονο συμβολισμό για την παγκόσμια ενεργειακή σκακιέρα και τις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες φέρνει η χρονική συγκυρία των τελευταίων ημερών, με την επίσκεψη του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου στις Ηνωμένες Πολιτείες να συμπίπτει με δύο καθοριστικές επετείους: τη συμπλήρωση δέκα ετών από την αποστολή του πρώτου αμερικανικού φορτίου LNG προς την Ευρώπη και τα τέσσερα χρόνια από την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η ταυτόχρονη αυτή χρονική σύμπτωση δεν είναι απλώς συμβολική· αποτυπώνει τη διαδρομή μιας δεκαετίας που αναδιαμόρφωσε τον ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης και αναδεικνύει τον ρόλο της Ελλάδας στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που διαμορφώνεται στον άξονα Ουάσινγκτον – Βρυξέλλες – Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε διαμορφωτή εξελίξεων. Η υπουργική σύνοδος στην Ουάσινγκτον, που διοργανώθηκε στο Donald J. Trump Institute of Peace από τον Λευκό Οίκο και το Εθνικό Συμβούλιο Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ (NEDC), σηματοδότησε το επόμενο βήμα μετά τη ∆ιάσκεψη P-TEC στην Αθήνα τον περασμένο Νοέμβριο. Το NEDC, που ιδρύθηκε το 2025 με πρωτοβουλία του Ντόναλντ Τραμπ, έχει αποστολή τον συντονισμό της πολιτικής «αμερικανικής ενεργειακής κυριαρχίας».
Η συμμετοχή άνω των 20 ευρωπαϊκών χωρών και περισσότερων από 50 ενεργειακών εταιρειών ανέδειξε τη βαρύτητα της συνάντησης. Από ελληνικής πλευράς, εταιρείες όπως η ∆ΕΣΦΑ, η Metlen και ο Ομιλος AKTOR έδωσαν το «παρών», ενώ από τις ΗΠΑ συμμετείχαν κολοσσοί όπως η Chevron και η ExxonMobil.
Ενδεικτικό του αναβαθμισμένου ρόλου της χώρας μας είναι ότι από τις έξι ενεργειακές συμφωνίες, που ανακοινώθηκαν, οι πέντε συνδέονται άμεσα με ελληνικά συμφέροντα και τον Κάθετο ∆ιάδρομο. Κεντρική εξέλιξη αποτέλεσε η υπογραφή νέων μακροχρόνιων συμφωνιών πώλησης αμερικανικού LNG από την Atlantic – See LNG Trade, εταιρεία στην οποία ο Ομιλος AKTOR συμμετέχει με 60% και η ∆ΕΠΑ Εμπορίας με 40%. Οι συμφωνίες αφορούν τέσσερις χώρες του Κάθετου ∆ιαδρόμου. Παράλληλα, Shell και Metlen υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης (MoU) θεσπίζοντας ένα πλαίσιο συνεργασίας για την προμήθεια και εμπορία Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG).
Μήνυμα στην Ε.Ε.
Εν τω μεταξύ, Αμερικανοί αξιωματούχοι έστειλαν ισχυρό και πολυεπίπεδο μήνυμα προς την Ευρώπη, ζητώντας άμεση άρση ρυθμιστικών εμποδίων και επιτάχυνση επενδύσεων, ώστε ο Κάθετος ∆ιάδρομος να καταστεί ανταγωνιστικός και βασικός άξονας ροής φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Στο επίκεντρο βρέθηκε η πίεση προς την Κομισιόν για σαφές χρονοδιάγραμμα αποφάσεων, με νέα σύσκεψη να προγραμματίζεται στις 3 Μαρτίου στις Βρυξέλλες. Οι ΗΠΑ πρότειναν τη σύνδεση των αναγκαίων ευρωπαϊκών επενδύσεων με το ευρύτερο εμπορικό «πακέτο» αγοράς αμερικανικών ενεργειακών προϊόντων ύψους 750 δισ. δολαρίων έως το 2028, συνδέοντας υποδομές και εμπορικές ροές. Παράλληλα, μακροχρόνιες συμφωνίες LNG ενισχύουν το επενδυτικό ενδιαφέρον για FSRU ((Floating Storage and Regasification Unit – Πλωτή Μονάδα Αποθήκευσης και Αεριοποίησης), αγωγούς και μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, με την Ελλάδα να αναδεικνύεται σε κομβική πύλη εισόδου και διανομής αμερικανικού φυσικού αερίου στην περιοχή.
Ο αναβαθμισμένος ρόλος της Ελλάδας αναδείχθηκε την περασμένη Τετάρτη και στη συνάντηση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με τον υπουργό Εσωτερικών και πρόεδρο του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Doug Burgum, και τον υπουργό Ενέργειας και αντιπρόεδρο του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Chris Wright, παρουσία του πρέσβη της Ελλάδας στις ΗΠΑ, Αντώνη Αλεξανδρίδη, και της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Kimberly Guilfoyle.
Ενδεικτική είναι η δήλωση του κ. Παπασταύρου μετά το πέρας της συνάντησης:
«Σήμερα, η Ελλάδα είναι πύλη εισόδου του αμερικανικού φυσικού αερίου και αξιόπιστος κόμβος ενεργειακής ασφάλειας. Αύριο, φιλοδοξούμε να αναπτύξουμε τον τομέα υδρογονανθράκων, να παράγουμε φυσικό αέριο προς όφελος των Ελλήνων, της πατρίδας μας και συνολικά της Ευρώπης», τόνισε ο υπουργός.
Το πρώτο
Τον Απρίλιο του 2016, το δεξαμενόπλοιο Creole Spirit απέπλευσε από τον τερματικό σταθμό Sabine Pass LNG Terminal στη Λουιζιάνα με προορισμό το Port of Sines στην Πορτογαλία. Μετέφερε το πρώτο αμερικανικό φορτίο υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς την ευρωπαϊκή αγορά. Ελάχιστοι τότε μπορούσαν να προβλέψουν ότι αυτό το ταξίδι θα σηματοδοτούσε την απαρχή μιας βαθιάς μεταβολής στις ισορροπίες ισχύος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που έως πρόσφατα θεωρούνταν καθαρός εισαγωγέας φυσικού αερίου, εξελίχθηκαν μέσα σε μία δεκαετία στον μεγαλύτερο εξαγωγέα LNG παγκοσμίως, καλύπτοντας περίπου το ένα τέταρτο της παγκόσμιας προσφοράς, με προοπτική να προσεγγίσουν το ένα τρίτο έως το 2030. Το 2025 κατέγραψαν πρώτη φορά εξαγωγές άνω των 100 εκατ. μετρικών τόνων σε ένα έτος, εδραιώνοντας την κυριαρχία τους.
Για την Ευρώπη, η μεταμόρφωση υπήρξε σημαντική. Πριν από τη ρωσική εισβολή, τον Φεβρουάριο του 2022, η Ευρωπαϊκή Ενωση βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στο ρωσικό αέριο μέσω αγωγών όπως ο Nord Stream. Το 2021, το αμερικανικό LNG κάλυπτε μόλις το 5% της ευρωπαϊκής ζήτησης. Η Μόσχα διέθετε τεράστια διαπραγματευτική ισχύ, χρησιμοποιώντας τις ροές ως εργαλείο επιρροής.
Η εικόνα αυτή άλλαξε δραματικά μετά την εισβολή. Καθώς η Ρωσία περιόρισε τις ροές και οι τιμές εκτινάχθηκαν, η Ευρώπη αναζήτησε εναλλακτικές πηγές. Το 2024 αναδείχθηκε στον κορυφαίο προορισμό του αμερικανικού LNG, απορροφώντας πάνω από το ήμισυ των εξαγωγών των ΗΠΑ, ποσοστό που το 2025 εκτιμάται ότι ξεπέρασε το 60%.
Κυριακάτικη Απογευματινή
