Του δρος Θεόδωρου Τσακίρη*
Η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν με διακηρυγμένο στόχο την κατάλυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας αποτελεί το σημαντικότερο γεγονός στη μεταψυχροπολεμική ιστορία της Μείζονος Μέσης Ανατολής, στην ευρωπαϊκή εσχατιά της οποίας βρίσκονται η Κύπρος και η Ελλάδα.
Για δεκαετίες έως και την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης η Ελλάδα αντιμετώπιζε την περιοχή με ένα μείγμα απάθειας και ενοχικής -λόγω της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο- αδιαφορίας.
Η αυτοϋπονόμευση του δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου μετά την κρίση των Ιμίων και η παρ’ ολίγον αυτοκτονία του Σχεδίου Ανάν, που μεγάλη μερίδα των ελλαδικών και κυπριακών πολιτικών «ελίτ» υποστήριξαν, αποτελούν απτά παραδείγματα της αντίληψης ότι η Κύπρος κείται μακράν και δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά πρόβλημα προς επίλυση και όχι γεωπολιτική ευκαιρία προς αξιοποίηση.
Αυτή η παθογόνος αδιαφορία άρχισε να εγκαταλείπεται μετά τη διάρρηξη των τουρκοϊσραηλινών σχέσεων με το επεισόδιο του «Μαβί Μαρμαρά» το 2010 και τη νεοοθωμανική επέλαση του Ερντογάν στη Μέση Ανατολή που προκάλεσε γεωστρατηγικές αντισυσπειρώσεις με σημαντικότερη τη συγκρότηση της τριμερούς συνεργασίας Ελλάδας – Κύπρου με την Αίγυπτο. Μεταξύ άλλων, η δομική οικονομικοπολιτική κρίση της δεκαετίας 2009-2019 δεν επέτρεψε την πλήρη αξιοποίηση αυτών των δυναμικών, έτσι ώστε τα αποτελέσματα των τριμερών σχημάτων παρέμειναν σε συμβολικό επίπεδο ενώ αγνοήθηκε επιδεικτικά η παράμετρος της αμυντικής θωράκισης, ιδίως μετά το 2014.
Το κόστος αυτής της αβλεψίας αποδείχθηκε βαρύ και το μήνυμα του κατευνασμού που έδωσε στην Τουρκία το πληρώσαμε με το σοκ του τουρκολιβυκού μνημονίου, την υβριδική επίθεση της Τουρκίας στον Έβρο και την πλήρη αποθράσυνση των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, οι πρωτοφανείς αμυντικές επενδύσεις που ξεκίνησαν το 2020 έχουν αρχίσει να αποδίδουν καρπούς, με τα F16V, την πρώτη ελληνική Belharra και την αεράμυνα περιοχής που δημιουργεί μαζί το σύστημα «Κένταυρος» να προστατεύουν την Κύπρο, στέλνοντας προς κάθε κατεύθυνση το μήνυμα ότι πλέον κείται πλησίον. Η ελλαδική αντίδραση και η γαλλική συνδρομή που ακολούθησε δημιουργούν πλέον ένα ισχυρό αποτρεπτικό προηγούμενο.
Λίγη, ωστόσο, αξία θα έχει για το μέλλον εάν δεν αξιοποιηθεί δεόντως η ευκαιρία που μας παρέχει η κρίση αυτή. Το «δόγμα» ενός ΕΑΧ 2.0 δεν θα είναι διμερές, αλλά γαλλοϊσραηλινό. Το ΕΑΧ 2.0 θα πρέπει να προβλέπει την περιοδική αλλά σταθερή παρουσία ελληνικών ειδικών δυνάμεων και αεροναυτικών μέσων στην Κύπρο και πέριξ αυτής με κοινές διακλαδικές ασκήσεις τύπου «Νικηφόρος», με τη συμμετοχή του Ισραήλ, και φυσικά θα πρέπει να αναπτύξει επί του πεδίου και με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση πολυστρωματικές ασπίδες αεράμυνας ευρωισραηλινής προέλευσης σε Κύπρο, Ελλάδα και στον ενδιάμεσο θαλάσσιο χώρο.
*Ο δρ Τσακίρης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας
Εφημερίδα Απογευματινή
