Η τρέχουσα περίοδος αστάθειας που διαμορφώνεται από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, προσφέρει ένα μοναδικό πεδίο στρατηγικής αξιοποίησης και η Ελλάδα κατορθώνει, αξιοποιώντας τις εξελίξεις, να ενισχύσει ταυτόχρονα την αποτρεπτική της ικανότητα στο Αιγαίο, την παρουσία της στον χώρο της Ανατολικής Μεσογείου και την αξιοπιστία της ως πυλώνα σταθερότητας στο ευρωατλαντικό σύστημα ασφάλειας.
Οι πρόσφατες κινήσεις μας, όπως η εγκατάσταση αντιαεροπορικών συστημάτων στην Κάρπαθο και η παράλληλη αποστολή ναυτικών και αεροπορικών δυνάμεων στην Κύπρο, αποτελούν ενέργειες με έντονο πολιτικοστρατηγικό συμβολισμό και κυρίως επιχειρησιακή ουσία, οι οποίες επηρεάζουν την αρχιτεκτονική αποτροπής στον ενδιάμεσο γεωπολιτικό χώρο που εκτείνεται από το νοτιοανατολικό Αιγαίο έως την Ανατολική Μεσόγειο. Η Κάρπαθος λειτουργεί ως κρίσιμος κόμβος ελέγχου του εναέριου και θαλάσσιου χώρου της περιοχής. Η ενίσχυση των αντιαεροπορικών δυνατοτήτων της δεν έχει μόνο επιχειρησιακή διάσταση. Αποτελεί και σαφή γεωπολιτική δήλωση για τον έλεγχο του άξονα που συνδέει το Αιγαίο με την Ανατολική Μεσόγειο.
Αντίστοιχα, η παρουσία ελληνικών φρεγατών και μαχητικών αεροσκαφών στην Κύπρο αναβιώνει με πρακτικούς όρους την αντίληψη του ενιαίου αμυντικού χώρου του Ελληνισμού. Η ελληνική στρατιωτική παρουσία στο νησί λειτουργεί συνεπώς ως μήνυμα ότι ο στρατηγικός σχεδιασμός της Αθήνας αντιμετωπίζει τον χώρο Αιγαίου – Κύπρου ως ενιαίο γεωπολιτικό σύμπλεγμα, στο οποίο η αποτροπή και η σταθερότητα είναι αλληλένδετες.
Η ίδια στρατηγική λογική επεκτείνεται και προς τον βορρά. Η απόφαση της Ελλάδας να παράσχει στρατιωτική υποστήριξη στη Βουλγαρία έναντι της απειλής που εκπορεύεται από την ευρύτερη κρίση γύρω από το Ιράν αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία. Η κίνηση αυτή δεν αφορά απλώς διμερή στρατιωτική συνεργασία. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια διαμόρφωσης ενός άξονα ασφάλειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Ευρώπης. Η Ελλάδα αναδεικνύεται έτσι όχι μόνο ως κράτος που προστατεύει τον δικό του γεωστρατηγικό χώρο, αλλά και ως παράγοντας που συμβάλλει ενεργά στη συλλογική ασφάλεια των Βαλκανίων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με άλλα λόγια, η Αθήνα μετατρέπεται σε διαμεσολαβητικό κόμβο μεταξύ της Ανατολικής Μεσογείου και της νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενισχύοντας τον ρόλο της στο ευρωατλαντικό σύστημα.
Η τουρκική εξωτερική πολιτική, αντιθέτως, φαίνεται να βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ολοένα πιο έντονο στρατηγικό δίλημμα. Η προσπάθεια της Άγκυρας να διατηρεί ταυτόχρονα λειτουργικές σχέσεις με τη Δύση, τη Ρωσία και δυνάμεις της Μέσης Ανατολής, παρουσιάστηκε αρχικά ως ευέλικτη πολυδιάστατη στρατηγική. Σήμερα όμως τείνει να μετατρέπεται σε στρατηγικό αδιέξοδο. Όταν ένα κράτος επιχειρεί να ισορροπεί μεταξύ ανταγωνιστικών γεωπολιτικών πόλων, κινδυνεύει να αντιμετωπιστεί ως αμφίθυμος εταίρος από όλους.
Οι εξελίξεις γύρω από το Ιράν καθιστούν αυτό το πρόβλημα ακόμη πιο εμφανές. Η Τουρκία επιχειρεί να διατηρήσει διαύλους επικοινωνίας τόσο με την Τεχεράνη όσο και με τη Δύση, όμως η διπλή αυτή τοποθέτηση προκαλεί αυξανόμενη δυσπιστία. Η Δύση αντιμετωπίζει την Άγκυρα με επιφυλακτικότητα λόγω των σχέσεών της με τη Ρωσία και το Ιράν, ενώ οι χώρες της Μέσης Ανατολής δεν τη θεωρούν αξιόπιστο εταίρο λόγω της θεσμικής της ένταξης στο ΝΑΤΟ.
Έτσι, η τρέχουσα συγκυρία αναδεικνύει δύο διαφορετικά πρότυπα στρατηγικής συμπεριφοράς στην περιοχή. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ελληνική επιλογή στρατηγικής σαφήνειας, θεσμικής συνέπειας και ενίσχυσης της αποτροπής στο πλαίσιο του δυτικού συστήματος ασφάλειας. Από την άλλη πλευρά, βρίσκεται η τουρκική προσπάθεια ισορροπίας μεταξύ πολλαπλών και συχνά αντικρουόμενων γεωπολιτικών κατευθύνσεων.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι τα κράτη που επιχειρούν να διατηρούν ίσες αποστάσεις από όλους συχνά καταλήγουν να μην διαθέτουν πλήρως αξιόπιστες σχέσεις με κανέναν. Στη σημερινή συγκυρία της Ανατολικής Μεσογείου, αυτή ακριβώς η αντίφαση φαίνεται να καθορίζει το στρατηγικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται η ελληνοτουρκική σχέση, με την Ελλάδα να βρίσκεται ιδιαίτερα ενισχυμένη.
Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος, διεθνολόγος
Εφημερίδα Απογευματινή
