Του Γιώργου Λάσκαρη
Η ανακοίνωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη χθεσινή Σύνοδο για την Πυρηνική Ενέργεια στο Παρίσι ότι η Ελλάδα θα δημιουργήσει υπουργική επιτροπή για να εξετάσει τον πιθανό ρόλο των Μικρών Αρθρωτών Αντιδραστήρων (Small Modular Reactors – SMRs) στο ενεργειακό της μείγμα αποτελεί μια σημαντική στρατηγική εξέλιξη για τη χώρα. Για πρώτη φορά αναγνωρίζεται σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο ότι, όσο κι αν επεκταθούν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το ηλεκτρικό σύστημα θα χρειαστεί επιπρόσθετη, μακροπρόθεσμα αξιόπιστη και προβλέψιμη ισχύ βάσης.
Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Οι διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή υπενθυμίζουν πόσο σημαντική είναι η ενεργειακή αυτονομία των χωρών, ενώ η ανάγκη περιορισμού των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα καθιστά την απανθρακοποίηση του ενεργειακού συστήματος μια από τις μεγάλες προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών. Στο πλαίσιο αυτό, η πυρηνική ενέργεια συζητείται διεθνώς ως μια τεχνολογία που μπορεί να συμβάλει ταυτόχρονα στην ενεργειακή, οικονομική και κλιματική ασφάλεια.
Η ένταξη της πυρηνικής ενέργειας στο ενεργειακό μείγμα μιας χώρας δεν είναι μια απόφαση που λαμβάνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι απαιτείται μια περίοδος συστηματικής προετοιμασίας που δημιουργεί τις απαραίτητες θεσμικές, τεχνικές και οικονομικές προϋποθέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το Deon Policy Institute έχει εκπονήσει ένα πλαίσιο πέντε βασικών πυλώνων, εξειδικεύοντας το πλαίσιο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) για την προετοιμασία της Ελλάδας, με στόχο να δημιουργηθούν οι συνθήκες για μια τεκμηριωμένη συζήτηση και για μια υπεύθυνη αξιολόγηση της πυρηνικής επιλογής.
Πρώτος πυλώνας – ενημέρωση και ενεργός συμμετοχή της κοινωνίας και των θεσμών: Η πυρηνική ενέργεια παραμένει για πολλούς πολίτες μια τεχνολογία άγνωστη ή συχνά παρεξηγημένη. Ένας οργανωμένος δημόσιος διάλογος, βασισμένος σε επιστημονικά δεδομένα, είναι απαραίτητος ώστε η συζήτηση να εστιάζει στα πραγματικά στοιχεία για την ασφάλεια των σύγχρονων αντιδραστήρων και τον ρόλο τους στη μετάβαση προς καθαρότερη ενέργεια.
Δεύτερος πυλώνας – στρατηγικός σχεδιασμός και ενεργειακή πολιτική: Η πυρηνική ενέργεια πρέπει να ενταχθεί στο μακροπρόθεσμο εθνικό ενεργειακό σχέδιο μέσω της αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ). Αυτό περιλαμβάνει την αξιολόγηση πιθανών χρήσεων των μικρών αντιδραστήρων, από την ηλεκτροπαραγωγή έως την τροφοδοσία βιομηχανιών, λιμανιών ή ενεργοβόρων υποδομών, καθώς και τεχνικές μελέτες για την ένταξή τους στο ηλεκτρικό δίκτυο.
Τρίτος πυλώνας – θεσμικό και ρυθμιστικό πλαίσιο: Η ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας προϋποθέτει ένα ισχυρό και αξιόπιστο σύστημα ρύθμισης και εποπτείας. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη έναν σημαντικό θεσμό, την Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, η οποία μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα ενός τέτοιου πλαισίου, εφόσον ενισχυθεί σε πόρους και τεχνογνωσία.
Τέταρτος πυλώνας – χρηματοδότηση και οικονομικό μοντέλο: Η ανάπτυξη πυρηνικών μονάδων απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, αλλά προσφέρει σταθερό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για δεκαετίες. Η διερεύνηση κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων, από ευρωπαϊκούς θεσμούς έως διεθνείς συνεργασίες, αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τη βιωσιμότητα ενός τέτοιου προγράμματος.
Πέμπτος πυλώνας – ανθρώπινο δυναμικό και βιομηχανική αλυσίδα αξίας: Η πυρηνική ενέργεια δεν είναι μόνο ενεργειακή επιλογή αλλά και αναπτυξιακή ευκαιρία. Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να δημιουργήσει νέες επιστημονικές ειδικότητες, τεχνολογική τεχνογνωσία και βιομηχανικές δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η δημιουργία της κυβερνητικής επιτροπής αποτελεί ένα πρώτο σημαντικό βήμα. Η Ελλάδα δεν καλείται σήμερα να αποφασίσει αν θα αποκτήσει πυρηνική ενέργεια. Καλείται όμως να αποφασίσει αν θα προετοιμαστεί σοβαρά για αυτή την πιθανότητα.
Ο κ. Λάσκαρης είναι πυρηνικός φυσικός και πρόεδρος του Ινστιτούτου Πολιτικής «Δέον» με έδρα τη Βοστώνη των ΗΠΑ
Εφημερίδα Απογευματινή
