Στα Στενά του Ορμούζ επιβεβαιώνεται ένα παλιό στρατηγικό αξίωμα: δεν χρειάζεται να νικήσεις έναν ισχυρότερο αντίπαλο για να τον αχρηστεύσεις. Αρκεί να καταστήσεις τον χώρο της σύγκρουσης τόσο επικίνδυνο ώστε η «νίκη» του να μην έχει πρακτικό αποτέλεσμα.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη. Από αυτή τη θαλάσσια δίοδο, πλάτους περίπου 21 ναυτικών μιλίων στο στενότερο σημείο της, διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και σημαντικό μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου. Για δεκαετίες θεωρούνταν το πιο ευαίσθητο γεωπολιτικό «σημείο στραγγαλισμού» της παγκόσμιας οικονομίας. Σήμερα όμως η συζήτηση για το ενδεχόμενο κλεισίματός τους δεν είναι πλέον θεωρητική. Η λειτουργία τους έχει ήδη διαταραχθεί.
Τις τελευταίες ημέρες έχουν σημειωθεί επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια στην περιοχή, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι έχουν ποντιστεί ναυτικές νάρκες στη δίοδο. Το αποτέλεσμα είναι ότι η διεθνής ναυσιπλοΐα έχει σχεδόν παγώσει. Αν παρατηρήσει κανείς τους χάρτες παρακολούθησης της ναυτιλίας θα διαπιστώσει ότι ελάχιστα πλοία διέρχονται πλέον από τα Στενά. Στην πράξη τα περισσότερα δεξαμενόπλοια αποφεύγουν την περιοχή, ενώ όσα κινούνται σχετίζονται κυρίως με το Ιράν. Χωρίς επίσημη ανακοίνωση αποκλεισμού, τα Στενά λειτουργούν ήδη σαν να είναι κλειστά για μεγάλο μέρος της διεθνούς ναυτιλίας.
Αυτό αποτελεί τον πυρήνα της ιρανικής στρατηγικής. Το Ιράν δεν χρειάζεται να ελέγξει πλήρως τη δίοδο ούτε να συγκρουστεί συμβατικά με τον αμερικανικό στόλο. Η στρατηγική του βασίζεται στο δόγμα της ασύμμετρης άρνησης πρόσβασης (Anti-Access/Area Denial): όχι καταστροφή του αντιπάλου στόλου, αλλά δημιουργία ενός περιβάλλοντος τόσο επικίνδυνου ώστε η περιοχή να καταστεί πρακτικά μη λειτουργική.
Για τον σκοπό αυτό έχει επενδύσει σε ένα πλέγμα όπλων: παράκτιους πυραύλους cruise, βαλλιστικά συστήματα μικρού και μεσαίου βεληνεκούς, drones επιτήρησης και κρούσης και μεγάλο αριθμό ταχύπλοων σκαφών που μπορούν να επιτεθούν σε «σμήνη». Το πιο κρίσιμο εργαλείο είναι οι ναυτικές νάρκες. Σε ένα τόσο στενό πέρασμα, ακόμη και περιορισμένη ναρκοθέτηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές συνέπειες για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Από στρατιωτική άποψη, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν την ισχύ να επιβάλουν επιχειρησιακό έλεγχο στην περιοχή. Με συνδυασμό αεροπορικών επιθέσεων, ηλεκτρονικού πολέμου και ναυτικών επιχειρήσεων θα μπορούσαν να πλήξουν ραντάρ, πυραυλικές βάσεις και κέντρα διοίκησης που επιτηρούν τη δίοδο. Θεωρητικά θα μπορούσαν ακόμη και να καταλάβουν στρατηγικά νησιά που δεσπόζουν στα Στενά, όπως η Αμπού Μούσα και τα νησιά Τουμπ.
Το πραγματικό πρόβλημα όμως δεν είναι η αρχική στρατιωτική επιχείρηση αλλά η επόμενη ημέρα. Η ναρκοκαθάριση σε μια τόσο μεγάλη και επικίνδυνη περιοχή μπορεί να διαρκέσει εβδομάδες ή και μήνες, ενώ το Ιράν θα μπορεί να συνεχίσει να απειλεί τη δίοδο με νέες επιθέσεις, drones ή βαλλιστικά πλήγματα.
Οι οικονομικές συνέπειες είναι ήδη αισθητές. Η αβεβαιότητα έχει οδηγήσει σε άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου, καθώς οι αγορές αντιδρούν στον κίνδυνο μεγάλης διαταραχής της προσφοράς. Το Ορμούζ μεταφέρει περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και οι αγωγοί που το παρακάμπτουν καλύπτουν μόνο μικρό μέρος αυτής της ποσότητας.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: Οι μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις μπορούν να επιβάλουν προσωρινή υπεροχή στην περιοχή. Δεν μπορούν όμως εύκολα να εγγυηθούν την ασφαλή λειτουργία ενός τόσο κρίσιμου περάσματος όταν ο αντίπαλος έχει τη δυνατότητα να το καθιστά συνεχώς επικίνδυνο. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ακόμη και μια στρατιωτική επιτυχία κινδυνεύει να αποδειχθεί μια «άχρηστη» στρατιωτική νίκη.
Του Αθανάσιου Παπανικολάου Αντιπτέραρχος ε.α.
Εφημερίδα Απογευματινή
