Είκοσι τρεις μέρες μετά την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής παρέμβασης στο Ιράν είναι ασφαλές να επιχειρήσουμε έναν πρώτο, προσεκτικό απολογισμό. Όχι μόνο για το τι συμβαίνει στα πεδία των μαχών, αλλά για κάτι βαθύτερο: τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσινγκτον επιδιώκει να αναδιατάξει τον γεωπολιτικό χάρτη.
Αναλύοντας τα δεδομένα, που με συνέπεια τον προμηθεύει το Ισραήλ, ο Ντόναλντ Τραμπ είδε μπροστά του μια ιστορική ευκαιρία. Ένα αποδυναμωμένο ιρανικό καθεστώς, που είχε ήδη χάσει τις πληρεξούσιες δυνάμεις του στη Γάζα και τον Λίβανο, που οι αεράμυνές του είχαν αποδειχθεί ανεπαρκείς στον «πόλεμο των δώδεκα ημερών» και που αντιμετώπισε πρόσφατα μια σφοδρή εξέγερση στο εσωτερικό, βρισκόταν στο πιο ευάλωτο σημείο των τελευταίων δεκαετιών. Η συλλογιστική ήταν απλή: Με εξουδετερωμένη τη Χαμάς, αν η Τεχεράνη σταματήσει να εξάγει ένταση και να τροφοδοτεί εξτρεμιστικές οργανώσεις, κυρίως τη Χεζμπολάχ, η Μέση Ανατολή θα μπορούσε να περάσει μια νέα φάση στρατηγικής ηρεμίας.
Η ιρανική ηγεσία δέχεται απανωτά πλήγματα αφανισμού, όμως το Ιράν δεν κατέρρευσε, κι εδώ και σχεδόν δέκα ημέρες διοικείται τυπικά από μία προσωπικότητα η οποία δεν έχει καταφέρει να εμφανιστεί on camera, δείγμα της συνοχής που επικρατεί στα ανώτατα κλιμάκια. Ο υπουργός Εξωτερικών, Αραγκτσί, δήλωσε ότι η Τεχεράνη είναι «έτοιμη να αμυνθεί όσο χρειαστεί», την ώρα που οι Αμερικανοί ηγέτες απειλούν με εξάλειψη των ιρανικών σταθμών ενέργειας, αν δεν ανοίξει πλήρως το Στενό του Ορμούζ άμεσα.
Για την Ουάσινγκτον όμως, η επέμβαση στο Ιράν είναι κάτι περισσότερο από μία στρατιωτική εκστρατεία στη Μέση Ανατολή. Ο Τραμπ ακολουθεί μια συλλογιστική γραμμή συνέπειας: η επέμβαση στη Βενεζουέλα, η πίεση στην Κούβα και τώρα ο πόλεμος στο Ιράν αποστέλλουν ένα ενιαίο μήνυμα σε όσους αρνούνται να αναγνωρίσουν το πρωτείο της Αμερικής. Μήνυμα που συνοψίζεται σε ένα ρήμα: «Σταματήστε, δε θα διστάσουμε σε οτιδήποτε». Σε αυτό το πλαίσιο, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν προσωποποιεί απλώς τον ηγέτη της υπερδύναμης, της οποίας η ηγεμονία αμφισβητείται. Με συνέπεια πράξεων βάζει φρένο στον διεθνή αναθεωρητισμό, έστω και με αμφιλεγόμενα μέσα, έστω κι αν έχει αφήσει λίγο πιο πίσω το δόγμα «America First».
Και σε καμία πρωτεύουσα δεν έχει φτάσει τόσο ξεκάθαρα αυτό το μήνυμα όσο στην Άγκυρα. Η Τουρκία, που επί χρόνια επένδυε στη ρευστότητα της περιοχής για να προωθεί τους δικούς της αναθεωρητικούς στόχους, βρίσκεται τώρα σε μία εξαιρετικά αμήχανη θέση. Παρακολουθεί τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις στην Κύπρο, τα συστήματα Patriot στην Κάρπαθο και τη Σαμοθράκη και τον ρόλο που παίζει η χώρα μας στη δημόσια συζήτηση για τη διαχείριση των συνεπειών της κρίσης, σχεδόν με αφωνία. Μόνο κάποιες ετεροχρονισμένες ανακοινώσεις για την τιμή των όπλων. Ούτε πλοία να εμποδίσουν τον ελληνικό σχεδιασμό ούτε εργαλειοποίηση των μεταναστών ούτε στρατιωτικές ασκήσεις σε κρίσιμες περιοχές. Η Άγκυρα βλέπει μια Αμερική που δεν διστάζει να χρησιμοποιεί στρατιωτική ισχύ για να αναδιατάξει ισορροπίες και δε δέχεται αστερίσκους. Σε ενδεχόμενη ανατροπή ή αναδιάταξη του θεοκρατικού καθεστώτος, ένας νέος περιφερειακός άξονας που θα περιλαμβάνει Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ και ένα δυτικόστροφο Ιράν θα ήταν μία εξέλιξη η οποία θα περιέπλεκε σοβαρά τους τουρκικούς υπολογισμούς.
Ο κ. Λυσιγάκης είναι δρ. Διεθνών Σχέσεων.
Εφημερίδα Απογευματινή
