Σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο διήμερο έχουν εισέλθει οι εξελίξεις γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου, καθώς οι διαβουλεύσεις που άρχισαν χθες και συνεχίζονται σήμερα Παρασκευή μεταξύ Διαχειριστών, Ρυθμιστικών Αρχών και Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στόχο έχουν να ξεπεραστούν τα βασικά εμπόδια και να αποκτήσει το έργο τη δυναμική που μέχρι στιγμής δεν έχει καταφέρει να αναπτύξει.
Όπως αναφέρει αναλυτικό ρεπορτάζ του powergame.gr, στο τραπέζι βρίσκεται ένα πακέτο προτάσεων που φιλοδοξεί να καταστήσει το σχέδιο πιο ελκυστικό για την αγορά, μέσα από σημαντικές παρεμβάσεις στο κόστος και στον τρόπο διάθεσης της δυναμικότητας. Παρότι η έκβαση για ένα πιο λειτουργικό και εμπορικά βιώσιμο πλαίσιο δεν μπορεί να προεξοφληθεί, εκτιμάται ότι το αποτέλεσμα αυτών των επαφών θα είναι καθοριστικό για την πορεία του έργου, το οποίο φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε βασική ενεργειακή αρτηρία για την ευρύτερη περιοχή.
Προκλήσεις
Μέχρι σήμερα, ο Κάθετος Διάδρομος έχει βρεθεί αντιμέτωπος με σημαντικές προκλήσεις, οι οποίες περιορίζουν την αξιοποίησή του. Ενδεικτικό είναι ότι δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις, όπου οι δημοπρασίες δυναμικότητας δεν συγκεντρώνουν το αναμενόμενο ενδιαφέρον από traders και προμηθευτές. Το φαινόμενο αυτό αποδίδεται κυρίως στο υψηλό κόστος, αλλά και στη δομή των υφιστάμενων προϊόντων διάρκειας μόλις ενός μήνα, που δεν επιτρέπει επαρκή ευελιξία στον προγραμματισμό.
Στο επίκεντρο των τρεχουσών διαβουλεύσεων βρίσκεται μια ολοκληρωμένη πρόταση, η οποία εφόσον λάβει το «πράσινο φως» από τα κράτη-μέλη, αναμένεται να αντιμετωπίσει τα βασικά «αγκάθια» του έργου και να το καταστήσει βασική αρτηρία μεταφοράς αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου. Βασική της κατεύθυνση είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του διαδρόμου, ώστε να μπορεί να σταθεί ισότιμα απέναντι σε άλλες ευρωπαϊκές διαδρομές μεταφοράς φυσικού αερίου, ιδιαίτερα εκείνες που βασίζονται σε υποδομές LNG και εξυπηρετούν επίσης την αγορά της Ουκρανίας.
Μειώσεις
Πρόκειται για δύο προϋποθέσεις που έθεσε πρόσφατα ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, από το βήμα της ενεργειακής διοργάνωσης CERAWeek 2026. «Χρειάζονται υποδομές, χρειάζεται σταθερότητα και χρειάζεται τα κράτη-μέλη του Κάθετου Διαδρόμου να συνεργαστούν, ώστε το προϊόν να γίνει πολύ πιο ελκυστικό εμπορικά. Χρειάζεται, όμως, και όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξουν το εγχείρημα», σημείωσε χαρακτηριστικά. Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε επίσης ότι «υπάρχει και η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να εξαλείψει κάθε μορφή ρυθμιστικής αβεβαιότητας».
Όσον αφορά, πάντως, την πρόταση, ένα βασικό στοιχείο που την καθιστά ικανή να αλλάξει άρδην τα έως τώρα δεδομένα, είναι η σημαντική μείωση των τελών διέλευσης. Αν το σχέδιο πάρει το «πράσινο φως», οι σχετικές χρεώσεις θα «κουρευτούν» δραστικά, ώστε να διαμορφωθούν στα επίπεδα των 5-6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα. Μια τέτοια εξέλιξη εκτιμάται ότι θα ενίσχυε άμεσα το ενδιαφέρον της αγοράς, καθιστώντας τον Κάθετο Διάδρομο πιο ανταγωνιστικό σε σχέση με εναλλακτικές επιλογές.
Παράλληλα, η πρόταση εισάγει σημαντικές αλλαγές και στη φιλοσοφία δέσμευσης δυναμικότητας. Ειδικότερα, προβλέπεται η δημιουργία νέων προϊόντων μεγαλύτερης διάρκειας, τα οποία θα περιλαμβάνουν ετήσιες, τριμηνιαίες και μηνιαίες επιλογές. Η αλλαγή αυτή θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς θα επιτρέψει στους συμμετέχοντες στην αγορά να σχεδιάζουν με μεγαλύτερη ασφάλεια και χρονικό ορίζοντα τις κινήσεις τους. Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι η πρώτη δημοπρασία για τα νέα προϊόντα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο, με στόχο την έναρξη εφαρμογής τους από τον Οκτώβριο. Μέχρι τότε, αναμένεται να συνεχίσει η χρήση των υφιστάμενων προϊόντων, τα οποία ωστόσο παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες.
Ευελιξία
Ένα ακόμη κρίσιμο στοιχείο της πρότασης αφορά την ευελιξία στη διάθεση του φυσικού αερίου. Σε αντίθεση με το ισχύον καθεστώς, όπου η κατάληξη των ποσοτήτων είναι υποχρεωτικά η Ουκρανία, το νέο πλαίσιο προτείνει τη δυνατότητα στους traders να κατευθύνουν τα φορτία τους σε οποιοδήποτε σημείο εξόδου επιλέξουν. Μέσω των Virtual Trading Points, το σύστημα μετατρέπεται από έναν μονοδιάστατο διάδρομο σε ένα πιο ευέλικτο δίκτυο, ικανό να εξυπηρετήσει πολλαπλές αγορές.
Όπως αναφέρει το ρεπορτάζ του Κώστα Δεληγιάννη στο powergame, η αλλαγή αυτή αναμένεται να διευρύνει σημαντικά τη δυνητική πελατειακή βάση του έργου, καθώς επιτρέπει την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών μιας ευρύτερης γεωγραφικής περιοχής. Εκτιμάται ότι ο Κάθετος Διάδρομος θα μπορούσε να εξυπηρετήσει αγορές που αντιστοιχούν σε έως και 100.000.000 καταναλωτές, ενισχύοντας έτσι τον στρατηγικό του ρόλο.
Επιφυλάξεις
Παρά τις θετικές ενδείξεις, δεν λείπουν οι επιφυλάξεις. Ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Ρουμανία, εμφανίζονται συγκρατημένα, κυρίως ως προς το ζήτημα της μείωσης των τελών διέλευσης. Ωστόσο, πηγές της αγοράς εκτιμούν ότι μέσω των διαπραγματεύσεων υπάρχει περιθώριο εξεύρεσης κοινά αποδεκτών λύσεων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη στάση της Ουκρανίας, η οποία φαίνεται να υποστηρίζει το προτεινόμενο πλαίσιο. Επιπλέον, η μέχρι σήμερα υποχρεωτική κατάληξη στην Ουκρανία περιόριζε σημαντικά τις εμπορικές δυνατότητες του διαδρόμου. Με τη νέα προσέγγιση, ο Κάθετος Διάδρομος μετασχηματίζεται σε μία ευρύτερη ενεργειακή υποδομή, ικανή να εξυπηρετήσει πολλαπλές αγορές και να καλύψει τις ανάγκες μιας περιοχής που αριθμεί έως και 100.000.000 καταναλωτές. Η διεύρυνση αυτή του ρόλου του αναμένεται να προσελκύσει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την αγορά και να ενισχύσει τη χρήση του.
Σε κάθε περίπτωση, το υπό συζήτηση σχέδιο δεν έχει μόνιμο χαρακτήρα, αλλά λειτουργεί ως ένα μεταβατικό σχήμα. Στόχος είναι να γεφυρώσει τα υφιστάμενα κενά και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ένα πιο σταθερό και μακροπρόθεσμο μοντέλο λειτουργίας. Ακόμη και έτσι, ωστόσο, εκτιμάται ότι μπορεί να αποτελέσει ένα καθοριστικό βήμα για την αναβάθμιση του Κάθετου Διαδρόμου και την πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων του.
Εφημερίδα Απογευματινή
