∆έσμη θεσμικών παρεμβάσεων στο ευρύτερο πλαίσιο της διαδικασίας για τη συνταγματική αναθεώρηση προανήγγειλε ο πρωθυπουργός, προτείνοντας τη θέσπιση του ασυμβιβάστου μεταξύ βουλευτικού και υπουργικού αξιώματος. Η συγκεκριμένη εισήγηση, που έπεσε στο τραπέζι του δημόσιου διαλόγου μετά το πρόσφατο τηλεοπτικό διάγγελμα του Κ. Μητσοτάκη, αναμένεται να συζητηθεί διεξοδικά σε κομματικό επίπεδο, στο επικείμενο Συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας στις 15-17 Μαΐου. Στοχεύει στον διαχωρισμό μεταξύ εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας που ισχύει σε άλλες χώρες, με πιο χαρακτηριστικό το λεγόμενο γαλλικό μοντέλο, ωστόσο παρουσιάζει κενά στα οποία εστιάζουν συνταγματολόγοι, αλλά και οι ίδιοι οι βουλευτές.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τάραξε τη Μ. Δευτέρα τα λιμνάζοντα θεσμικά νερά του πολιτικού συστήματος, προτείνοντας «ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή, με αντικατάσταση του υπουργού στη Βουλή από τον πρώτο επιλαχόντα για όσο συμμετέχει στο υπουργικό συμβούλιο». Η πρόταση, έστω και για καθιέρωση μερικού ασυμβιβάστου, αποτελεί θεσμική τομή. Έχω πολλές φορές διατυπώσει στον δημόσιο διάλογο την πρόταση για καθιέρωση απόλυτου ασυμβιβάστου. Πρόταση την οποία περιέλαβα και στην από 27 Φεβρουαρίου 2026 επιστολή μου στον πρωθυπουργό και πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας, ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση που απηύθυνε στους βουλευτές μας να υποβάλουν τις προτάσεις τους για τη Συνταγματική Αναθεώρηση.
Στο ίδιο πλαίσιο συζήτησης εντάσσεται και το ενδεχόμενο μείωσης του αριθμού των βουλευτών, όπως και αλλαγές στις εκλογικές περιφέρειες. Σύμφωνα με την πρωθυπουργική εξαγγελία, τα κοινοβουλευτικά στελέχη που θα επιλέγονται για να αξιοποιηθούν στην κυβέρνηση από τον εκάστοτε πρωθυπουργό για την κυβέρνησή του μέσα από την Κοινοβουλευτική του Ομάδα θα χάνουν αυτόματα την ιδιότητα του βουλευτή, με τη θέση τους στη Βουλή να την καταλαμβάνει ο πρώτος επιλαχών στην εκλογική τους περιφέρεια. Εφόσον σε κάποιον ανασχηματισμό απομακρυνθούν, τότε θα ανακτούν τη βουλευτική τους ιδιότητα και αντίστοιχα θα τη χάνει εκείνος που τους είχε αντικαταστήσει.
Οι κρίσιμες διαφορές Για την πρόταση του πρωθυπουργού για το ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργικού και βουλευτικού αξιώματος μίλησε στην «Κυριακάτικη Απογευματινή» ο διακεκριμένος συνταγματολόγος και πρώην ευρωβουλευτής Κώστας Μποτόπουλος, που εξηγεί τις διαφορές του ελληνικού και του γαλλικού πολιτικού συστήματος και εντοπίζει «τεχνικές ατέλειες» στην εξαγγελία του Κ. Μητσοτάκη.
Ο πρωθυπουργός πρότεινε τη θέσπιση ασυμβιβάστου μεταξύ υπουργού και βουλευτή. Ποια η άποψή σας για την εισήγηση; Η πρόταση, που δεν έρχεται πρώτη φορά στον δημόσιο διάλογο, αξίζει να συζητηθεί. Έτσι όπως παρουσιάστηκε, όμως, από τον πρωθυπουργό, υπό την πίεση της συγκυρίας, χωρίς προετοιμασία και με πολλές τεχνικές ατέλειες, φοβούμαι ότι ευτελίζει ακόμα περισσότερο τη σημασία «θεσμικών κινήσεων» που γίνονται κυρίως, αν όχι αποκλειστικά, για σκοπούς εντυπωσιασμού και αποπροσανατολισμού.
Η κυβέρνηση μιλά για ένα ιδιαίτερο σύστημα με αναστολή της βουλευτικής ιδιότητας για κάποιον βουλευτή που επιλέγεται για υπουργός και επιστροφή στο βουλευτικό αξίωμα όταν σταματήσουν τα υπουργικά καθήκοντα. Πώς θα μπορούσε να ενταχθεί στη συνταγματική αναθεώρηση αυτό το μοντέλο; Ας περιμένουμε να δούμε την πρόταση, εάν υπάρξει. Από νομικής άποψης, πάντως, δεν είναι βέβαιο ότι χρειάζεται καν αναθεώρηση, εκτός της ρύθμισης ενδεχόμενης, αλλά πολύ προβληματικής, «επιστροφής» πρώην υπουργού στη Βουλή.
Το ασυμβίβαστο έχει προταθεί και στο παρελθόν, χωρίς να προχωρήσει, ενώ σε αρκετές χώρες ισχύει. Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες στην Ελλάδα για την υιοθέτηση του γαλλικού συστήματος; Έτσι όπως προτάθηκε, το ασυμβίβαστο δεν ταιριάζει ούτε στο ελληνικό κοινοβουλευτικό πολίτευμα ούτε στο ελληνικό εκλογικό σύστημα. Οι κρίσιμες διαφορές είναι ότι στη Γαλλία, πρώτον, οι υπουργοί δεν εξαρτώνται από την εμπιστοσύνη της Βουλής, αλλά του προέδρου της Δημοκρατίας και, δεύτερον, οι βουλευτές εκλέγονται εξαρχής μαζί με τους αναπληρωτές τους, έτσι ώστε οι δεύτεροι γνωρίζουν εξαρχής τον ρόλο τους και τις συνέπειες ενδεχόμενης, εκ φύσεως προσωρινής, κατάληψης βουλευτικής έδρας. Εξάλλου, η συντριπτική πλειοψηφία των υπουργών δεν είναι βουλευτές, κάτι που θα μπορούσε να γίνει, χωρίς καμία θεσμική παρέμβαση, και στην Ελλάδα, εάν το επιθυμούσε ο εκάστοτε πρωθυπουργός.
Στο ίδιο πλαίσιο θεωρείτε ότι θα μπορούσε να υπάρξει συνταγματική πρόβλεψη για τη μείωση του αριθμού των βουλευτών ή ακόμη και του καθορισμού αριθμού για τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου; Δεν είναι απαραίτητη η συνταγματική αλλαγή, εκτός εάν θέλαμε να μειώσουμε τον αριθμό των βουλευτών σε λιγότερους από 200, κάτι που δεν θεωρώ λογικό. Το άρθρο 51 παρ. 1 το λέει καθαρά: «Ο αριθμός των βουλευτών ορίζεται με νόμο, δεν μπορεί όμως να είναι μικρότερος από διακόσιους και μεγαλύτερος από τριακόσιους». Νόμος, συνεπώς, δηλαδή η πολιτική βούληση, αρκεί. Αλλά η πολιτική βούληση είναι, για όλα αυτά τα θέματα, το μεγάλο ζητούμενο – και το πολιτικό σύστημα «κρύβεται» πίσω από το Σύνταγμα για να το αποφύγει.
Κυριακάτικη Απογευματινή
