Η πρόσφατη πρόταση του πρωθυπουργού για την καθιέρωση ασυμβιβάστου μεταξύ των αξιωμάτων του υπουργού και του βουλευτή κατά την ήδη εξαγγελθείσα, αλλά όχι ακόμα εκκινήσασα συνταγματική αναθεώρηση έρχεται ως ακόμη ένας κεραυνός στον αναθεωρητικό οίστρο του των τελευταίων μηνών, αλλά όχι εν πολιτική αιθρία. Ο πολιτικός καιρός κάθε άλλο παρά αίθριος είναι, θα έλεγα ότι είναι ιδιαίτερα ταραγμένος από τα σκάνδαλα που κυριαρχούν στην πολιτική ζωή, όπως αυτά των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ, με ανοιχτή και για πολλά χρόνια ακόμα την πληγή της δίκης των Τεμπών.
Κατ’ αρχάς, θεωρώ ότι η ρύθμιση έχει λίγες πιθανότητες να εφαρμοστεί λόγω της αναμενόμενης αντίδρασης των βουλευτών και όχι μόνο της αντιπολίτευσης, αλλά και του κυβερνώντος κόμματος. Είναι πολύ πιθανό, εάν οι βουλευτές ψηφίσουν κατά συνείδηση, όπως συνήθως συμβαίνει κατά τις ψηφοφορίες για την αναθεώρηση του Συντάγματος, και δεν τεθεί θέμα κομματικής πειθαρχίας, να καταψηφίσει ένα μεγάλο μέρος των βουλευτών του κυβερνώντος κόμματος και να αναγκαστεί αυτό να την αποσύρει.
Ακόμα κι αν υποτεθεί ότι τελικά επιβάλλεται με συνταγματική αναθεώρηση η προτεινόμενη ρύθμιση, υπάρχουν πολλές και μεγάλες επιφυλάξεις για την καταλληλότητά της ως μέτρου που θα πετύχει τον σκοπό του. Το ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργού και βουλευτή αποσκοπεί στις χώρες όπου έχει καθιερωθεί, είτε σε απόλυτο είτε σε πιο ήπιο βαθμό, να εξυπηρετήσει τον χωρισμό της εκτελεστικής από τη νομοθετική εξουσία και να διασφαλίσει ότι ο υπουργός θα ασχολείται με τα υπουργικά του καθήκοντα, απερίσπαστος από τα βουλευτικά.
Επειδή, βεβαίως, ο υπουργός εξαρτάται πολιτικά απόλυτα από τη διακριτική ευχέρεια του αρχηγού της κυβέρνησης (αρχηγού του κράτους στο προεδρικό σύστημα ή πρωθυπουργού στο κοινοβουλευτικό) και μπορεί να τελειώσει την πολιτική του καριέρα εάν τον αποδοκιμάσει ο αρχηγός της κυβέρνησης, προβλέπεται στα ήπια συστήματα ασυμβιβάστου η επαναφορά του παυθέντος ή παραιτηθέντος υπουργού στα βουλευτικά του καθήκοντα. Στις χώρες που έχουν αυτό το σύστημα δεν τίθεται θέμα καταπολέμησης πελατειακών πρακτικών με την καθιέρωση του συστήματος αυτού.
Στη χώρα μας υποτίθεται ότι η καθιέρωση αυτού θα συμβάλει στην επίτευξη αυτού του σκοπού, ούτως ώστε ο υπουργός, όντας μη βουλευτής, να μην εξυπηρετεί πελατειακά ψηφοφόρους της περιφέρειάς του και να υπόκειται σε πιέσεις, θεμιτές ή αθέμιτες, που τον αποσπούν από τα καθήκοντά του. Πολύ φοβάμαι ότι μία τέτοια αντίληψη στην ελληνική πραγματικότητα μπορεί να χαρακτηριστεί από υποκριτική έως αφελής, εφόσον ο υπουργός, που δεν είναι βουλευτής, θα έχει εκλεγεί στις προηγούμενες εκλογές βουλευτής και θα έχει παραιτηθεί, αλλά θα μπορεί να είναι εκ νέου υποψήφιος στις επόμενες εκλογές, είτε ως υπουργός είτε και ως μη υπουργός.
Είναι πραγματικά αφέλεια να πιστέψει κάποιος ότι ο υπουργός, που θα έχει παραιτηθεί και αντικατασταθεί από τον πρώτο επιλαχόντα (συνυποψήφιό του) στην εκλογική του περιφέρεια, θα αδιαφορήσει για «εξυπηρετήσεις» ψηφοφόρων του στην εκλογική του περιφέρεια, αφήνοντας το πεδίο ελεύθερο στους υπόλοιπους συνυποψηφίους του.
Η κατάργηση του σταυρού προτίμησης θα μπορούσε να συνεισφέρει στην καταπολέμηση της ρουσφετολογίας, αναξιοκρατίας και του πελατειακού κράτους. Όχι όμως όπως εισήχθη στις εκλογές του 1985 για να καταργηθεί εν συνεχεία στις αμέσως επόμενες εκλογές του 1989, αλλά συνδυαζόμενο με αλλαγή του εκλογικού συστήματος προς την κατεύθυνση των στενών εκλογικών περιφερειών κατά το βρετανικό μοντέλο ή ακόμα καλύτερα κατά το γερμανικό (μικτό σύστημα στενής και ευρείας εκλογικής περιφέρειας) πρότυπο.
Ο χώρος δεν επιτρέπει την ανάπτυξη αυτού του σκεπτικού, το οποίο δεν εγγυάται βέβαια την επιτυχία. Πολλές από τις κακοδαιμονίες του ελληνικού πολιτικού συστήματος και της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι τόσο πολιτικές ή οικονομικές, όσο κυρίως πολιτισμικές, δεν αφορούν κυρίως την πολιτική αλλά την κουλτούρα, ή αν θέλετε την πολιτική κουλτούρα. Όσο η κουλτούρα αυτή δεν αλλάζει στα μυαλά και τις καθημερινές συμπεριφορές μας θα συνεχίζουμε να αναδεικνύουμε τα αρνητικά κάθε μεταρρύθμισης και να καταπνίγουμε τα όποια θετικά.
*Αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
Κυριακάτικη Απογευματινή
