Η Ελλάδα και η Κύπρος αναδεικνύονται σε βασικούς πυλώνες της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου, σύμφωνα με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, ο οποίος μίλησε στο Global Energy Forum του Atlantic Council στην Ουάσινγκτον.
Ο υπουργός συνέδεσε άμεσα την ενεργειακή ασφάλεια με την εθνική ασφάλεια, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να κινηθεί με όρους ενεργειακού ρεαλισμού, ενισχύοντας τις υποδομές, διαφοροποιώντας πηγές και διαδρομές προμήθειας και διατηρώντας τεχνολογική ουδετερότητα.
Η ενέργεια ως παράγοντας ασφάλειας
Αναφερόμενος στις κρίσεις των τελευταίων ετών, από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έως τις γεωπολιτικές εντάσεις που επηρεάζουν τα Στενά του Ορμούζ, ο κ. Παπασταύρου επισήμανε ότι η Ευρώπη έχει πλέον αντιληφθεί τον κίνδυνο της εργαλειοποίησης της ενέργειας.
Όπως σημείωσε, οι εξελίξεις κατέδειξαν ότι η ενέργεια μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο πολιτικής πίεσης, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διατήρηση της ευρωπαϊκής συνοχής απέναντι σε απειλές που επηρεάζουν τόσο την περιφερειακή όσο και την παγκόσμια σταθερότητα.
Ενεργειακός ρεαλισμός
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη υιοθέτησης μιας πιο πραγματιστικής προσέγγισης στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική. Υπενθύμισε ότι η Ευρώπη έθεσε φιλόδοξους στόχους για την πράσινη μετάβαση, ωστόσο, όπως είπε, σε ορισμένες περιπτώσεις η συζήτηση μετατράπηκε σε ζήτημα ηθικής αξιολόγησης διαφορετικών τεχνολογιών.
Ο υπουργός υποστήριξε ότι η ενεργειακή ασφάλεια προϋποθέτει αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων επιλογών και εγχώριων πόρων, επισημαίνοντας πως η Ευρώπη χρειάζεται ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα χωρίς αποκλεισμούς τεχνολογιών. Στο ίδιο πλαίσιο, ανέφερε ότι η Ένωση φαίνεται πλέον να προσαρμόζει την ταχύτητα υλοποίησης των ενεργειακών της στόχων, λαμβάνοντας περισσότερο υπόψη την ανταγωνιστικότητα και την κοινωνική συνοχή.
Μια νέα εποχή ενεργειακής συνεργασίας
Κατά τον κ. Παπασταύρου, η Ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια νέα εποχή ενεργειακής συνεργασίας, με την Ελλάδα και την Κύπρο να αποτελούν τον στρατηγικό πυρήνα αυτής της μεταβαλλόμενης γεωγραφίας.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία διαδραματίζει ο Κάθετος Διάδρομος, μέσω του οποίου αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο εισέρχεται στην Ελλάδα και διοχετεύεται προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Όπως ανέφερε, μετά από δεκαετίες κατά τις οποίες οι ενεργειακές ροές κινούνταν κυρίως από Ανατολή προς Δύση, διαμορφώνεται πλέον ένας νέος άξονας που ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Ευρώπης.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, η οποία ενισχύεται περαιτέρω με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στο σχήμα 3+1, καθώς και στον ρόλο του East Med Gas Forum ως πλατφόρμας περιφερειακής συνεργασίας.
Οι διασυνδέσεις
Σημαντικό μέρος της τοποθέτησής του αφιερώθηκε στα μεγάλα έργα ενεργειακών διασυνδέσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη στην περιοχή.
Ο υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στο Great Sea Interconnector, που θα συνδέσει ηλεκτρικά Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ, καθώς και στο έργο GREGY για τη διασύνδεση Ελλάδας και Αιγύπτου. Όπως τόνισε, τα έργα αυτά μετατρέπουν την Ανατολική Μεσόγειο σε κρίσιμο ενεργειακό σταυροδρόμι για την Ευρώπη.
Παράλληλα, σημείωσε ότι ολοένα και περισσότερες χώρες της περιοχής αναγνωρίζουν τα οφέλη της συνεργασίας, επισημαίνοντας το ενδιαφέρον που έχουν εκδηλώσει η Βόρεια Μακεδονία και η Σερβία για συμμετοχή σε έναν διευρυμένο Κάθετο Διάδρομο.
Το μέλλον του σχήματος 3+1
Αναφερόμενος στη συνάντηση του σχήματος 3+1 στο Χιούστον, ο κ. Παπασταύρου δήλωσε ότι στόχος είναι η πρωτοβουλία να αποκτήσει πιο μόνιμα χαρακτηριστικά και ουσιαστικό περιεχόμενο.
Στο πλαίσιο αυτό, έκανε λόγο για πιθανή συνεργασία με το East Med Energy Center του Baker Institute στο Rice University, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα σταθερό κέντρο γεωπολιτικής και ενεργειακής συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών.
Όπως υπογράμμισε, τόσο το σχήμα 3+1 όσο και το East Med Gas Forum δεν έχουν χαρακτήρα αποκλεισμού, αλλά στηρίζονται στη συνεργασία, τον αμοιβαίο σεβασμό και την αποτροπή της εργαλειοποίησης της ενέργειας.
Η ελληνική προεδρία της ΕΕ
Ενόψει της ελληνικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027, ο υπουργός έθεσε ως βασικές προτεραιότητες την ενίσχυση των ενεργειακών δικτύων και τη δημιουργία μιας πραγματικά ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας.
Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ μιας πιο ρεαλιστικής αντιμετώπισης των υδρογονανθράκων, επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει τους διαθέσιμους ενεργειακούς πόρους της. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στις προοπτικές ερευνητικής γεώτρησης της ExxonMobil στο Ιόνιο και στις σεισμικές έρευνες της Chevron νότια της Κρήτης.
Ο ίδιος υποστήριξε επίσης ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αγνοεί τις εξελίξεις στην πυρηνική ενέργεια και ιδιαίτερα την πρόοδο που καταγράφεται στις Ηνωμένες Πολιτείες στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMRs).
Η τεχνητή νοημοσύνη
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο κ. Παπασταύρου αναφέρθηκε στις τεράστιες ενεργειακές ανάγκες που δημιουργεί η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Όπως τόνισε, η Ευρώπη δεν πρέπει να βρεθεί εκτός της νέας τεχνολογικής επανάστασης, καθώς η πρόσβαση σε άφθονη και αξιόπιστη ενέργεια θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών.
Συνοψίζοντας τη σημασία της διατλαντικής συνεργασίας, ανέφερε ότι η νέα εποχή απαιτεί περισσότερη ενέργεια, περισσότερες διασυνδέσεις και στενότερη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπογραμμίζοντας ότι η ενέργεια εξελίσσεται σε βασική γέφυρα στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.
