Για πρώτη ίσως φορά στη μεταπολιτευτική ιστορία, η Βουλή συζητά μια συνταγματική αναθεώρηση γνωρίζοντας ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει περισσότερο μέσα στην επόμενη πενταετία από όσο άλλαξε στις προηγούμενες δύο δεκαετίες. Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μόνο μία από τις δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν ήδη την οικονομία, την εργασία, την ενημέρωση, τη Δικαιοσύνη και την ίδια τη δημοκρατική λειτουργία. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το εύρος αυτών των αλλαγών. Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η μεγαλύτερη ευθύνη της συνταγματικής αναθεώρησης: να θεμελιώσει κανόνες που θα παραμείνουν επίκαιροι ακόμη και σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται ταχύτερα από ποτέ.
Αυτή η πραγματικότητα απαιτούσε, κατά τη γνώμη μου, μια συζήτηση διαφορετικού επιπέδου. Μια συζήτηση που θα αναζητούσε απαντήσεις για την Ελλάδα της επόμενης εικοσαετίας και όχι για τον επόμενο εκλογικό κύκλο.
Εκεί εντοπίζω και τη βασική αδυναμία της αντιπολίτευσης. Όχι επειδή διαφώνησε. Σε μια συνταγματική αναθεώρηση οι διαφορετικές προσεγγίσεις είναι αναγκαίες. Το πρόβλημα ήταν ότι δεν έδωσε μια ολοκληρωμένη απάντηση στο ερώτημα ποιο θεσμικό πλαίσιο χρειάζεται η Ελλάδα των επόμενων δεκαετιών.
Περίμενα να ακούσω περισσότερες προτάσεις για το πώς οι θεσμοί θα ανταποκριθούν στις προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης, της ψηφιακής δημοκρατίας, της στεγαστικής κρίσης ή της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ανώτατης εκπαίδευσης. Αντί για αυτό, μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης αναλώθηκε σε γνώριμες πολιτικές συγκρούσεις, σαν να επρόκειτο για μία ακόμη καθημερινή κοινοβουλευτική συζήτηση.
Η ίδια η αναθεωρητική διαδικασία δίνει την ευκαιρία να ανοίξουμε μια πολύ πιο ουσιαστική συζήτηση. Η πρόταση για τη συνταγματική κατοχύρωση αρχών που θα διέπουν την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης αποτυπώνει την ανάγκη η πολιτεία να προετοιμαστεί θεσμικά για μια πραγματικότητα που ήδη διαμορφώνεται. Η προστασία των δικαιωμάτων, η διαφάνεια των αλγοριθμικών αποφάσεων και η ανθρώπινη εποπτεία αποτελούν ζητήματα που σύντομα θα απασχολούν κάθε ευρωπαϊκή δημοκρατία.
Την ίδια στιγμή, η αναθεώρηση του άρθρου 16 αφορά την προοπτική της χώρας στον διεθνή ακαδημαϊκό χάρτη. Η Ελλάδα διαθέτει υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό και μπορεί να εξελιχθεί σε κέντρο εκπαίδευσης, έρευνας και καινοτομίας για ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή. Η δημιουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων δεν υποβαθμίζει το δημόσιο πανεπιστήμιο. Αντίθετα, δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε να γίνει πιο ισχυρό, πιο εξωστρεφές και πιο ανταγωνιστικό. Πρόκειται για μια επιλογή που συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη, την εξωστρέφεια και τις ευκαιρίες που θέλουμε να δημιουργήσουμε για τη νέα γενιά.
Αντίστοιχα, οι παρεμβάσεις που αφορούν την προστασία της περιουσίας, την προσιτή κατοικία, τη διαγενεακή δικαιοσύνη και την ενίσχυση της λογοδοσίας μέσα από την αναθεώρηση του άρθρου 86 συγκροτούν μια κοινή φιλοσοφία: θεσμούς που προστατεύουν αποτελεσματικότερα τον πολίτη και ενισχύουν την εμπιστοσύνη του προς το κράτος. Αυτή, άλλωστε, είναι η ουσία κάθε συνταγματικής αναθεώρησης. Να θωρακίζει τη Δημοκρατία ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται στις ανάγκες κάθε εποχής χωρίς να χάνει τον αξιακό της πυρήνα.
Το Σύνταγμα υπήρξε πάντοτε η σταθερή πυξίδα της Ελληνικής Δημοκρατίας. Η πρόκληση σήμερα είναι να παραμείνει πυξίδα και σε έναν κόσμο που αλλάζει με πρωτόγνωρη ταχύτητα. Αυτή είναι η ευθύνη της γενιάς μας. Να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές θεσμούς ισχυρούς, σύγχρονους και ανθεκτικούς, ικανούς να προστατεύουν τα δικαιώματα των πολιτών, να ενισχύουν την εμπιστοσύνη προς την πολιτεία και να στηρίζουν την αναπτυξιακή πορεία της χώρας για πολλές δεκαετίες ακόμη.
Ο κ. Λιάκος είναι βουλευτής ΝΔ Β΄ Δυτικής Αττικής
Εφημερίδα Απογευματινή
