Τα τελευταία χρόνια η Νέα Δημοκρατία επιχείρησε να δαιμονοποιήσει το κράτος για να περιορίσει δικαιώματα των πολιτών και τις υποχρεώσεις της πολιτείας. Όμως το δίλημμα «περισσότερο ή λιγότερο κράτος» που θέτει είναι ένα λάθος δίλημμα.
Επειδή ο ασθενής δεν είναι επιθεωρητής υγείας. Ο επιβάτης δεν είναι ελεγκτής σιδηροδρόμων. Ο εργαζόμενος δεν είναι επιθεωρητής εργασίας. Ο καταναλωτής δεν είναι η Επιτροπή Ανταγωνισμού. Ο πολίτης δεν μπορεί και δεν πρέπει να υποκαθιστά τις βασικές υποχρεώσεις του κράτους που οφείλει να διασφαλίζει δικαιώματα και υπηρεσίες, αλλά, ταυτόχρονα, να εποπτεύει, να ελέγχει, να εγγυάται κανόνες και ασφάλεια για όλους.
Αλλά δεν είναι μόνο θέμα γνώσεων ή αρμοδιοτήτων. Ένας επιβάτης απέναντι σε μία μεγάλη εταιρεία, ένας εργαζόμενος απέναντι σε έναν μεγάλο εργοδότη, ένα νοικοκυριό απέναντι σε μία τράπεζα ή έναν ενεργειακό πάροχο, μία επιχείρηση που παλεύει να επιβιώσει και έχει απέναντί της τα καρτέλ, δεν βρίσκονται στην ίδια αφετηρία. Γι’ αυτό πρέπει να υπάρχει κράτος που βάζει κανόνες εκεί όπου η αγορά από μόνη της δεν εξασφαλίζει ισορροπία ισχύος. Έχουμε δει, άλλωστε, πόσες φορές αυτή η «αυτορρύθμιση» της αγοράς και το «αόρατο χέρι» δεν δούλεψαν, εις βάρος, πάντα, των πολλών και των πιο αδύναμων.
Η συζήτηση αυτή δεν έχει μόνο ιδεολογική διάσταση. Ήταν βασική επιλογή της σημερινής κυβέρνησης, ένα κράτος ανύπαρκτο για τους πολλούς, αποτελεσματικό μόνο για τους λίγους ισχυρούς και ευνοούμενους, παντοδύναμο για το Μέγαρο Μαξίμου. Αυτό εννοούσε ο κ. Μητσοτάκης όταν μιλούσε για «επιτελικό κράτος».
Λιγότερο κράτος εκεί όπου ο πολίτης χρειάζεται προστασία: στον έλεγχο, την πρόληψη, την εποπτεία, τα δημόσια αγαθά, τις υποδομές. Ταυτόχρονα, μια σκόπιμη ρητορική περί «κακού κράτους» για να δικαιολογηθεί η αποχώρηση του δημοσίου από κρίσιμες υπηρεσίες και λειτουργίες ελέγχου, ενώ την ίδια στιγμή το κράτος παραμένει εξαιρετικά ενεργό όταν πρόκειται να διαχειριστεί συμβάσεις, κονδύλια, αναθέσεις, σχέσεις με οικονομικά συμφέροντα, στρατιές μετακλητών υπαλλήλων. Μια κραυγαλέα αντίφαση που γίνεται ολοένα και πιο αντιληπτή από τους περισσότερους.
Προσέξτε το παράδοξο: Για τον πολίτη το μήνυμα είναι «βρες τα μόνος σου, η αγορά θα λειτουργήσει». Για τα ισχυρά συμφέροντα, όμως, υπάρχει πάντα ένας νόμος, μια ρύθμιση, μια σύμβαση, μια κρατική απόφαση. Δηλαδή, λιγότερο κράτος για την προστασία του αδύναμου πολίτη και απόλυτο κράτος για τη διευκόλυνση του ισχυρού. Πόσο ακόμη μπορεί να ανέχεται η κοινωνία μια τόσο εξόφθαλμα άδικη και προκλητική πολιτική;
Η υπερφορολόγηση του μέσου πολίτη πρέπει να έχει μια στοιχειώδη ανταποδοτικότητα, αλλιώς δεν δικαιολογείται στα μάτια της κοινωνίας. Γι’ αυτό πληρώνουμε κράτος, ελεγκτικούς μηχανισμούς και θεσμούς. Για να κάνουν εκείνοι όσα δεν μπορεί να κάνει μόνος του ο πολίτης. Αυτό που στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες είναι μια κανονικότητα (η ανταποδοτικότητα των φόρων από τις παρεχόμενες κρατικές υπηρεσίες) στην Ελλάδα παραμένει διαχρονικά ζητούμενο, με ελάχιστες εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
Η αδιαφορία και η ανικανότητα της κυβέρνησης να διαμορφώσει ένα αποτελεσματικό κράτος δεν εξηγείται από τις διαχρονικές αδυναμίες, ούτε λύνεται με τη στρατηγική του κοινωνικού αυτοματισμού, όπως επιχειρείται συστηματικά. Ένα αποτελεσματικό κράτος που θωρακίζει τους θεσμούς, ενισχύει την κοινωνία, προστατεύει τους πολίτες, αποτελεί εμπόδιο στις λογικές αυθαιρεσίας, ανομίας και ευνοιοκρατίας. Και αυτό, ίσως, τα εξηγεί όλα. Κυρίως, την ανάγκη για πολιτική αλλαγή.
Ο κ. Κατρίνης είναι τομεάρχης Εθνικής Άμυνας του ΠΑΣΟΚ, βουλευτής Ηλείας
Εφημερίδα Απογευματινή
