Τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για το μεταναστευτικό, με προσωρινή αναστολή των διαδικασιών ασύλου και άμεσες επιστροφές, προτείνει η Ελλάδα, μέσω του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη. Το σχέδιο προβλέπει αρχική διάρκεια έως 30 ημέρες και έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση απότομης αύξησης των μεταναστευτικών ροών, όταν οι δομές υποδοχής φτάνουν στα όριά τους και υπάρχουν ενδείξεις οργανωμένης εργαλειοποίησης της μετανάστευσης.
Η πρόταση παρουσιάστηκε από τον κ. Πλεύρη στο Συμβούλιο υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ. Δεν έχει εγκριθεί, ωστόσο, σύμφωνα με τον υπουργό, αρκετές χώρες την αντιμετώπισαν θετικά και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει συγκεκριμένη πρόταση στο επόμενο Συμβούλιο.
Η ελληνική πρόταση
Η ελληνική πρόταση θέτει συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, τα οποία θα πρέπει να συντρέχουν ταυτόχρονα.
Το πρώτο αφορά τη ραγδαία αύξηση των μεταναστευτικών αφίξεων. Θα εξετάζεται εάν οι εβδομαδιαίες ή δεκαπενθήμερες αφίξεις σε συγκεκριμένη συνοριακή περιοχή έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με τον μέσο όρο των προηγούμενων τριών μηνών. Στην αξιολόγηση θα συνυπολογίζονται οι συνεχείς διελεύσεις μεγάλης έντασης και οι μαζικές απόπειρες παραβίασης των συνόρων.
Το δεύτερο κριτήριο αφορά τον πλήρη κορεσμό των δομών υποδοχής. Ειδικότερα, θα εξετάζεται εάν οι διαθέσιμες θέσεις εξαντλούνται μέσα σε 48 έως 72 ώρες, δημιουργώντας άμεσο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία ή την τάξη.
Στα ποιοτικά κριτήρια περιλαμβάνονται στοιχεία που ενδέχεται να τεκμηριώνουν ότι τρίτες χώρες οργανώνουν ή διευκολύνουν τη μαζική μετακίνηση μεταναστών προς τα ευρωπαϊκά σύνορα. Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται πιθανές σχέσεις κρατικών παραγόντων με οργανωμένα δίκτυα διακίνησης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι αυξημένες ροές δεν συνδέονται με πολεμικές συγκρούσεις ή φυσικές καταστροφές, αλλά αποδίδονται σε οργανωμένη καθοδήγηση. Κριτήριο αποτελεί και η ταυτόχρονη μαζική απόπειρα εισόδου σε συγκεκριμένα συνοριακά σημεία, όταν ο όγκος των περιστατικών ξεπερνά τις δυνατότητες των αρχών να διαχειριστούν τις αφίξεις με τις συνήθεις διαδικασίες.
Ενίσχυση των συνόρων
Το σχέδιο προβλέπει εντατικοποίηση της φύλαξης των συνόρων και ανάπτυξη πρόσθετων ευρωπαϊκών δυνάμεων. Συγκεκριμένα, περιλαμβάνει την άμεση ενεργοποίηση των Ομάδων Ταχείας Επέμβασης στα Σύνορα, γνωστών ως RABITs, της Frontex, για την ενίσχυση της επιτήρησης και την αντιμετώπιση παράνομων διελεύσεων.
Τα έκτακτα μέτρα θα εφαρμόζονται αρχικά για έως 30 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης έπειτα από αξιολόγηση και σχετική έγκριση. Για την εφαρμογή τους θα ενημερώνονται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο υπουργών της ΕΕ.
Αναστολή ασύλου και άμεσες επιστροφές
Κεντρικό σημείο της πρότασης είναι η προσωρινή αναστολή της παραλαβής και εξέτασης αιτήσεων ασύλου για όσους εισέρχονται παράνομα στη χώρα κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Παράλληλα, προβλέπεται η μεταφορά τους σε κλειστές δομές προσωρινής κράτησης και ταυτοποίησης, χωριστά από τις κανονικές δομές υποδοχής, με στόχο την ταχύτερη επιστροφή τους στη χώρα προέλευσης ή διέλευσης.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης απλούστευση των διαδικασιών επιστροφής και ταχύτερη έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων, ώστε να περιοριστούν οι καθυστερήσεις στον επαναπατρισμό. Μεταξύ των προτάσεων είναι η χρήση εγγράφων όπως τα «EU Laissez-Passer» και τα έγγραφα έκτακτης ανάγκης για ταξίδια, τα οποία η ελληνική πλευρά επιδιώκει να γίνονται υποχρεωτικά αποδεκτά από τις χώρες επιστροφής.
Στα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνεται, τέλος, η άσκηση συντονισμένης πολιτικής και οικονομικής πίεσης προς χώρες που θεωρείται ότι αξιοποιούν τις μεταναστευτικές ροές για πολιτικούς σκοπούς, αλλά και προς τις χώρες προέλευσης των μεταναστών.
Στόχος είναι να εξασφαλιστεί η συνεργασία τους και να επιταχυνθεί η αποδοχή των επιστροφών.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για την αντιμετώπιση έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων, η οποία εντάθηκε μετά τις εξελίξεις στη Θέουτα της Ισπανίας. Το επόμενο βήμα είναι η παρουσίαση συγκεκριμένης πρότασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς ο μηχανισμός δεν έχει ακόμη εγκριθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
