Οι αγροτικές πληρωµές, τα ζητήµατα της κτηνοτροφίας και της αλιείας, όπως και η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034 βρίσκονται ψηλά στην κυβερνητική ατζέντα, µε τον Κυριάκο Μητσοτάκη να στέλνει αποφασιστικό µήνυµα από τη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες ότι η Ελλάδα δεν θα αποδεχθεί περικοπές στην Πολιτική Συνοχής και στην Κοινή Αγροτική Πολιτική, στο πλαίσιο της διαπραγµάτευσης για το νέο Πολυετές ∆ηµοσιονοµικό Πλαίσιο. Ο πρωθυπουργός έχει ορίσει ως προσωπικό στοίχηµα για τον ίδιο την ανασυγκρότηση της αγροτικής παραγωγής και της κτηνοτροφίας και τη στήριξη της αλιείας, προαναγγέλλοντας µέτρα για παραγωγούς και κτηνοτρόφους. Πρωταρχικός στόχος, η διαχείριση του αυξηµένου κόστους παραγωγής, που ταλανίζει τους αγρότες, εν µέσω ενός περιβάλλοντος γενικευµένης διεθνούς αστάθειας, την ώρα που εκπρόσωποι αγροτών αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόµενο για κινητοποιήσεις.
Στοχευµένα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, σύµφωνα µε πληροφορίες της «Κυριακάτικης Απογευµατινής», την ερχόµενη Πέµπτη σχεδιάζονται οι κυβερνητικές ανακοινώσεις για το αφορολόγητο αγροτικό πετρέλαιο «απ’ ευθείας στην αντλία», µε την 1η Νοεµβρίου να έχει τεθεί ως στόχος για εφαρµογή του καθεστώτος που προανήγγειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνάντηση µε αγρότες, στο πλαίσιο της πρόσφατης επίσκεψής του στη Θεσσαλία.
Σε κάθε περίπτωση, το Μέγαρο Μαξίµου κινείται στοχευµένα απέναντι στα ζητήµατα του αγροτικού κόσµου, επιδιώκοντας να γεφυρώσει τις δυσαρέσκειες του κλάδου, αναλαµβάνοντας πρωτοβουλίες επαναπροσέγγισης. Στόχος, να εκπέµψει µήνυµα στήριξης των ανθρώπων του πρωτογενούς τοµέα, µέσα σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων που πλήττουν τον κλάδο.
Αλλωστε, οι αγρότες αποτελούν µια κατηγορία «ειδικής στόχευσης» για το κυβερνητικό επιτελείο, που κινείται στην κατεύθυνση της εξοµάλυνσης των σχέσεων µε τον αγροτικό κόσµο και µείωσης της απόστασης που έχει δηµιουργηθεί µε ένα παραδοσιακά προνοµιακό ακροατήριο για τη Ν.∆., που στην τελευταία εκλογική αναµέτρηση συγκέντρωσε ποσοστό της τάξης του 48% στη συγκεκριµένη κοινωνική οµάδα.
«Ο διάλογος είναι διαρκής και ξεκινά νωρίς. Εχουµε µια διεθνή κρίση που δεν ξέρουµε πόσο θα διαρκέσει. Είµαι εδώ να σας ακούσω και να δούµε πώς θα συνεχίσουµε», ήταν το µήνυµα του πρωθυπουργού στους αγρότες. Από την πλευρά της ΑΑ∆Ε και το υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης γίνεται εντατική προσπάθεια να αντιµετωπιστούν τεχνικά ζητήµατα στις δηλώσεις ΟΣ∆Ε, προκειµένου να επιλυθούν οι εκκρεµότητες και να προχωρήσουν on time οι πληρωµές των αγροτών.
Εκκρεµότητες και προκαταβολές
Σύµφωνα µε το χρονοδιάγραµµα της ΑΑ∆Ε, για τον Νοέµβριο προγραµµατίζονται πληρωµές ύψους 491 εκατ. ευρώ προς τους αγρότες, που αφορούν τις εκκρεµότητες 2020 και 2021 και την προκαταβολή βασικής ενίσχυσης 2026. Ακολούθως για τον ∆εκέµβριο η ΑΑ∆Ε προγραµµατίζει να πληρώσει 555 εκατ. ευρώ σε 1,156 εκατ. δικαιούχους [εξόφληση βασικής ενίσχυσης 2026, αναδιανεµητική 2026, γεωργοί νεαρής ηλικίας (Young) 2026 και εξισωτική 2026]. Ηδη από την πρόσφατη ∆ΕΘ ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε το στίγµα για focus στα ζητήµατα του πρωτογενούς τοµέα, µε το βλέµµα στην αλλαγή του κλίµατος στις σχέσεις κυβέρνησης-αγροτών, εξαγγέλλοντας αύξηση του αφορολόγητου στους κατ’ επάγγελµα αγρότες στα 20.000 ευρώ, ενώ δεσµεύτηκε για ανασύσταση των κοπαδιών των κτηνοτρόφων που επλήγησαν από την ευλογιά και τον αφθώδη πυρετό.
Στο ίδιο πλαίσιο, συνολικά το κυβερνητικό επιτελείο επιδιώκει την επανασύνδεση της κυβέρνησης µε τους ανθρώπους της υπαίθρου και υπό αυτό το πρίσµα από την επόµενη εβδοµάδα η Πειραιώς ξεκινά σχεδιασµό για νέο κύκλο περιοδειών, µε έµφαση σε αγροτικούς νοµούς, και συγκεκριµένα της Περιφέρειας Ηπείρου και Θεσσαλίας, όπου σε δηµοσκοπικές µετρήσεις που έχουν υπόψη στο Μέγαρο Μαξίµου καταγράφεται χαµηλή συσπείρωση για τη Ν.∆. Οσον αφορά τη νέα ΚΑΠ, σύµφωνα µε πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων, παρά τη συνεχιζόµενη ένταση για το ύψος του νέου Πολυετούς ∆ηµοσιονοµικού Πλαισίου, οι πόροι για τη νέα ΚΑΠ δεν φαίνεται να απειλούνται.
Συγκεκριµένα, για τη χώρα προβλέπεται η διάθεση κονδυλίων ύψους 20 δισ. ευρώ για τη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές της Ελλάδας την επόµενη εξαετία από τους πόρους της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής για την περίοδο 2028-2034, εκ των οποίων περί τα 15 δισ. θα κατευθυνθούν στις αγροτικές επιδοτήσεις και 5 δισ. για τις αγροτικές υποδοµές, όπως αρδευτικά έργα και σχέδια βελτίωσης. Τον Εθνικό ∆ιάλογο για τη νέα ΚΑΠ και τη διαπραγµάτευση σε επίπεδο υπουργών Ε.Ε. τρέχει ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Μαργαρίτης Σχοινάς.
Ανάµεσα στις σηµαντικότερες καινοτοµίες της νέας ΚΑΠ εντάσσεται η πρόβλεψη ότι οι πόροι της γεωργίας θα είναι ξεχωριστό και οριοθετηµένο µέρος ενός ευρύτερου πλαισίου του Εταιρικού Περιφερειακού Εθνικού Σχεδίου (ΕΠΕΣ), που αποτελεί τον βασικό στρατηγικό σχεδιασµό της χώρας για την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων της Πολιτικής Συνοχής και των αναπτυξιακών προγραµµάτων. Αυτό θα επιτρέπει περισσότερα συνδυαστικά σχέδια και µεγαλύτερη δύναµη πυρός στις χρηµατοδοτήσεις. Επιπλέον, η νέα ΚΑΠ θα επιτρέπει µεγαλύτερη «ευλυγισία» και περισσότερη αυτονοµία στις κυβερνήσεις, µε αυξηµένη ευελιξία στα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης.
Υπενθυµίζεται ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις 16 χώρες που αυτοπροσδιορίζονται ως «φίλοι της συνοχής» και έχουν δεσµευθεί να µην αποδεχθούν περικοπές στην Πολιτική Συνοχής και την ΚΑΠ, που αποτελούν βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
«Εκφράζουµε την ευχή µας ότι οι διαπραγµατεύσεις θα κλείσουν στο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο του ∆εκεµβρίου, αλλά θα πρέπει να πειστούν και οι φειδωλοί φίλοι µας ότι δεν θα δεχθούµε περαιτέρω περικοπές σε κρίσιµους πυλώνες της ευρωπαϊκής πολιτικής», τόνισε ο Ελληνας πρωθυπουργός από τις Βρυξέλλες, εκφράζοντας την προσδοκία οι διαπραγµατεύσεις να ολοκληρωθούν στο Ευρωπαϊκό Συµβούλιο του ∆εκεµβρίου. Ο ίδιος προειδοποίησε, ωστόσο, ότι θα πρέπει να πειστούν και οι χώρες που τηρούν πιο περιοριστική στάση στις ευρωπαϊκές δαπάνες ότι δεν µπορούν να υπάρξουν περαιτέρω περικοπές σε κρίσιµους τοµείς της ευρωπαϊκής πολιτικής.
ΚΑΠ 2028-2034. Γιατί ανησυχεί η Αθήνα για «ψαλίδι» στους εγγυηµένους πόρους
Σε ένα κρίσιµο δηµοσιονοµικό παζάρι για το µέλλον των ευρωπαϊκών αγροτικών ενισχύσεων εισέρχεται η Ευρωπαϊκή Ενωση, µε την Ελλάδα να παρακολουθεί µε ανησυχία τις διαπραγµατεύσεις για την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της περιόδου 2028-2034. Το βασικό ερώτηµα αφορά το ύψος των κονδυλίων που θα παραµείνουν διαθέσιµα για τους παραγωγούς, αλλά και το κατά πόσο θα διασφαλιστεί η χρηµατοδότηση των επενδύσεων και των προγραµµάτων αγροτικής ανάπτυξης.
Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει τη διάθεση 293,7 δισ. ευρώ για την εισοδηµατική στήριξη των αγροτών σε ολόκληρη την Ε.Ε. κατά την επταετία 2028-2034. Παράλληλα, προβλέπεται αποθεµατικό 6,3 δισ. ευρώ για την αντιµετώπιση κρίσεων στην αγορά. Τα ποσά αυτά, ωστόσο, δεν καλύπτουν κατ’ ανάγκην το σύνολο των δαπανών που θα µπορούσαν να κατευθυνθούν στη γεωργία, καθώς η νέα αρχιτεκτονική επιτρέπει τη χρηµατοδότηση πρόσθετων δράσεων από ευρύτερα εθνικά και περιφερειακά προγράµµατα.
Η απόσταση από την προηγούµενη περίοδο είναι σηµαντική. Η υφιστάµενη ΚΑΠ, για το 2021-2027, διαθέτει συνολικούς πόρους περίπου 387,8 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιµές. Σε σύγκριση µε αυτό το ποσόν, τα 293,7 δισ. ευρώ της νέας πρότασης υπολείπονται κατά περίπου 94 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά σχεδόν 24%. Η σύγκριση, πάντως, δεν είναι απολύτως ισοδύναµη, καθώς τα δύο µεγέθη δεν αφορούν ακριβώς το ίδιο εύρος χρηµατοδότησης. Εάν συνυπολογιστούν πρόσθετοι πόροι που ενδέχεται να διατεθούν για αγροτικές δράσεις, η µείωση εκτιµάται σε περίπου 16%, χωρίς ακόµη να υπάρχει οριστική συµφωνία για την κατανοµή τους.
Προτεραιότητες
Αυτή η αβεβαιότητα βρίσκεται στον πυρήνα των ελληνικών ανησυχιών. Η νέα ΚΑΠ εντάσσεται σε ένα ευρύτερο Ταµείο Εθνικών και Περιφερειακών Εταιρικών Σχεδίων, συνολικού ύψους 865 δισ. ευρώ. Το ποσόν αφορά πολλές πολιτικές και δεν προορίζεται αποκλειστικά για τη γεωργία. Κατά συνέπεια, η πρόσβαση σε πρόσθετη χρηµατοδότηση θα εξαρτάται σε µεγαλύτερο βαθµό από τις εθνικές προτεραιότητες και τις επιλογές που θα ενσωµατωθούν στα σχέδια κάθε κράτους-µέλους.
Για την Ελλάδα, το διακύβευµα είναι ιδιαίτερα σηµαντικό. Ο πρωτογενής τοµέας περιλαµβάνει περίπου 600.000 γεωργικές εκµεταλλεύσεις, µε µέσο µέγεθος µόλις επτά εκταρίων, ενώ περισσότερο από το 70% της γεωργικής γης αντιµετωπίζει φυσικούς ή άλλους ειδικούς περιορισµούς. Οι άµεσες ενισχύσεις αποτελούν κρίσιµο µέρος του εισοδήµατος πολλών παραγωγών, ιδίως των µικρών και οικογενειακών εκµεταλλεύσεων.
Την ίδια στιγµή, η ανάγκη χρηµατοδότησης αρδευτικών έργων, εκσυγχρονισµού των εκµεταλλεύσεων και προσαρµογής στην κλιµατική αλλαγή καθιστά κρίσιµη τη διατήρηση επαρκών πόρων για την αγροτική ανάπτυξη. Ενδεχόµενη υποχώρηση των διαθέσιµων κονδυλίων θα µπορούσε να περιορίσει τόσο την εισοδηµατική στήριξη όσο και τις επενδύσεις που απαιτούνται για την ανταγωνιστικότητα του ελληνικού πρωτογενούς τοµέα.
Στο µεταξύ, η διαπραγµάτευση για τον συνολικό ευρωπαϊκό προϋπολογισµό παραµένει ανοιχτή. Η τελική συµφωνία θα καθορίσει το ύψος των κονδυλίων, τους όρους κατανοµής τους και το περιθώριο πρόσθετης χρηµατοδότησης της γεωργίας. Μέχρι τότε, ο κίνδυνος για την Ελλάδα δεν είναι µόνο µια πιθανή µείωση των ενισχύσεων, αλλά και η µεγαλύτερη αβεβαιότητα ως προς τους πόρους που θα είναι πραγµατικά διαθέσιµοι για τους αγρότες της.
Ανάγκη άµεσων παρεµβάσεων – Ανοιχτό παράθυρο για φρένο στην ενεργειακή ακρίβεια
Χωρίς συγκεκριµένες δεσµεύσεις για ένα νέο ευρωπαϊκό πακέτο στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων ολοκληρώθηκε η διήµερη Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στις Βρυξέλλες, αφήνοντας ανοιχτό το κρίσιµο ζήτηµα της αντιµετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας. Για την Ελλάδα, το βασικό αποτέλεσµα είναι η αναγνώριση της ανάγκης πρόσθετων παρεµβάσεων και µεγαλύτερης ευελιξίας στις εθνικές πολιτικές, χωρίς ωστόσο να εξασφαλίζεται προς το παρόν νέος δηµοσιονοµικός χώρος ή ευρωπαϊκή χρηµατοδότηση για την εφαρµογή τους. Οι ηγέτες των «27» κάλεσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετα βραχυπρόθεσµα µέτρα, λαµβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές συνθήκες και τις αποκλίσεις στις τιµές ηλεκτρικής ενέργειας µεταξύ των κρατών-µελών.
Η Αθήνα προσήλθε στη Σύνοδο ζητώντας ευρωπαϊκή απάντηση στο αυξηµένο ενεργειακό κόστος, πέραν των εθνικών πρωτοβουλιών. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε επισηµάνει πριν από τις εργασίες ότι απαιτούνται πρόσθετες δυνατότητες παρέµβασης, ώστε να στηριχθούν οι πολίτες και οι επιχειρήσεις που αντιµετωπίζουν τις µεγαλύτερες πιέσεις.
Η ελληνική θέση συνδέεται µε την ανάγκη να περιοριστούν οι επιπτώσεις της ενεργειακής ακρίβειας στον πληθωρισµό, στο διαθέσιµο εισόδηµα των νοικοκυριών και στο λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, ιδίως των ενεργοβόρων βιοµηχανικών µονάδων.
Το κρίσιµο ζητούµενο για την Ελλάδα είναι η ευελιξία στη λήψη εθνικών µέτρων. Η κυβέρνηση επιδιώκει να διατηρήσει τη δυνατότητα στήριξης των καταναλωτών και της παραγωγής σε περίπτωση που οι διεθνείς τιµές ενέργειας παραµείνουν σε υψηλά επίπεδα. Ωστόσο, τα συµπεράσµατα της Συνόδου δεν περιλαµβάνουν συγκεκριµένα ποσά, νέες επιδοτήσεις ή δεσµευτικό χρονοδιάγραµµα εφαρµογής. Η τελική έκταση των παρεµβάσεων θα εξαρτηθεί από τις προτάσεις της Επιτροπής και από το πλαίσιο µέσα στο οποίο θα µπορούν να κινηθούν οι εθνικοί προϋπολογισµοί.
Παράλληλα, σηµαντικό πεδίο διαπραγµάτευσης αποτέλεσε το ευρωπαϊκό σύστηµα εµπορίας δικαιωµάτων εκποµπών και ειδικότερα το ETS2, το οποίο προβλέπει την επέκταση της τιµολόγησης των εκποµπών στα καύσιµα των οδικών µεταφορών και στη θέρµανση των κτιρίων. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που ζητούν µεγαλύτερη ευελιξία και επανεξέταση των επιπτώσεων του συστήµατος. Στη Σύνοδο, πάντως, δεν συµφωνήθηκε η αναβολή του έως το 2030. Αντίθετα, οι ηγέτες ζήτησαν από την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την αξιολόγηση των επιπτώσεων του ETS2, εξετάζοντας τον σχεδιασµό του και τις δικλίδες προστασίας από υπέρµετρες επιβαρύνσεις.
Στο µέτωπο της βιοµηχανίας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες χαιρέτισαν την πρόθεση της Επιτροπής να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους που εκτίθενται περισσότερο στο ενεργειακό κόστος. Παράλληλα, υπογράµµισαν την ανάγκη ενίσχυσης των δικτύων, της αποθήκευσης και των ανανεώσιµων πηγών ενέργειας, µε στόχο τη µείωση της εξάρτησης από τις διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίµων.
Για την Αθήνα, η επόµενη φάση θα κριθεί από το κατά πόσο οι γενικές κατευθύνσεις θα µετατραπούν σε συγκεκριµένα εργαλεία στήριξης. Μέχρι τότε, η Σύνοδος αφήνει ανοιχτό το περιθώριο νέων παρεµβάσεων, αλλά δεν παρέχει ακόµη τις εγγυήσεις που ζητούν οι χώρες οι οποίες επιδιώκουν ταχύτερη και ισχυρότερη ευρωπαϊκή αντίδραση στην ενεργειακή κρίση.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
