Μια εξαιρετικά σημαντική ταφή σε πίθο, που χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3200–2000 π.Χ.), αποκαλύφθηκε στο πλαίσιο των σωστικών ανασκαφών που πραγματοποιεί από το 2024 η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, στο έργο «Διευθέτηση – Οριοθέτηση Ρέματος Ραφήνας».
Εντυπωσιακή κατασκευή και ιδιαίτερη φροντίδα της ταφής
Ο πίθος, ύψους 1,74 μέτρων, είχε τοποθετηθεί σε λάκκο διανοιγμένο στο αργιλόχωμα της νότιας όχθης του ρέματος. Φέρει οριζόντιες λαβές στη ζώνη της κοιλιάς και χαρακτηριστική σχοινοειδή ανάγλυφη διακόσμηση γύρω από τον λαιμό και τις λαβές. Το στόμιό του σφραγιζόταν με ισχυρό ημικυκλικό τοίχο από ποταμίσιες κροκάλες, ενώ η είσοδος διαμορφωνόταν ως ψευδόθυρα με παραστάδες και κατώφλι, από μεγάλους και μικρότερους πλακοειδείς λίθους.
Στο εσωτερικό του αγγείου, πάνω σε στρώμα άμμου και βότσαλων, εντοπίστηκαν οστά δύο ανθρώπων, καλυμμένα από μεγάλους λίθους που καταλάμβαναν σχεδόν ολόκληρο τον διαθέσιμο χώρο.
Κτερίσματα και αρχαιολογική σημασία
Τα κτερίσματα περιλαμβάνουν χάλκινη λαβίδα, ωοειδή πλακοειδή λίθο (τράπεζα), αιχμές οψιανού και αγγεία. Η επιμελημένη κατασκευή και η συνολική διαμόρφωση της ταφής αντανακλούν τον σεβασμό προς τους νεκρούς και υποδηλώνουν ιδιαίτερη τελετουργική σημασία.
Παρότι στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής έχουν εντοπιστεί οργανωμένα νεκροταφεία της ίδιας περιόδου –όπως στο Τσέπι και το Μάτι Μαραθώνα, στον Άγιο Κοσμά Ελληνικού και στα Αστέρια Γλυφάδας– η απομονωμένη αυτή ταφή προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την ποικιλία των ταφικών εθίμων, καθώς και για κυκλαδικές και ανατολικές επιρροές.
Ενδείξεις τελετουργικών πρακτικών στον ίδιο χώρο
Σε απόσταση περίπου δύο μέτρων νοτιοανατολικά του πίθου εντοπίστηκε μεγάλος κυκλικός λάκκος με ίχνη μακρόχρονης χρήσης και καύσης. Στο ανώτερο τμήμα του βρέθηκε βουκράνιο, μαζί με κεραμική και χάλκινα νομίσματα ιστορικών χρόνων, ενώ κοντά στον πυθμένα αποκαλύφθηκαν σκελετός ιπποειδούς και οστά μικρότερων ζώων, πάνω σε παχύ στρώμα καύσης.
Η αρχαιολογική και ζωοαρχαιολογική μελέτη, σε συνδυασμό με αναλύσεις των φυσικών επιστημών, αναμένεται να ρίξει φως σε πιθανές τελετουργικές πρακτικές με θυσίες ζώων και στη διαχρονική ιερότητα του χώρου.
Νέα δεδομένα για τη Ραφήνα της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού
Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά τις ανασκαφές του Δημήτριου Θεοχάρη στον παλαιό λιμένα της Ραφήνας και στη χερσόνησο του Ασκηταριού, τα πρόσφατα ευρήματα στις όχθες του ρέματος εμπλουτίζουν τις γνώσεις για την κοινωνική οργάνωση και τις μεταθανάτιες αντιλήψεις των προϊστορικών κοινοτήτων της περιοχής.
