Σύγχρονα ερωτήµατα για την τεχνητή νοηµοσύνη θέτει το νέο µυθιστόρηµα της Βανέσσας Λαµπροπούλου µε τίτλο «Η Συνείδηση της Λούσια» (Πρότυπες Εκδόσεις «Πηγή» – Βραβείο Λογοτεχνίας από την Πανελλήνια Ενωση Λογοτεχνών). Πρόκειται για ένα έργο που ξεπερνά τα όρια της κλασικής επιστηµονικής φαντασίας, καθώς προσεγγίζει την τεχνητή νοηµοσύνη ως υπαρξιακή εµπειρία. Η ηρωίδα του βιβλίου, η Λούσια, µετατρέπεται σε φορέα ερωτήσεων που διαπερνούν τα όρια ανάµεσα στο ανθρώπινο και το τεχνητό, καλώντας τον άνθρωπο να αναλογιστεί: «Είσαι έτοιµος να δεις τι δηµιούργησες; Και τι σηµαίνει αυτό για σένα;». Η κ. Λαµπροπούλου, µιλώντας στην «Κυριακάτικη Απογευµατινή», ξεδιπλώνει όλες τις παραµέτρους που προκύπτουν από το ερώτηµα αυτό, ταξιδεύοντάς µας στον κόσµο της ηρωίδας της.
Πώς εµπνευστήκατε το θέµα του βιβλίου σας;
Η ιδέα για τη «Συνείδηση της Λούσια» διαµορφώθηκε σταδιακά, µέσα από µια διεργασία παρατήρησης και προβληµατισµού για τις µεταβολές του κόσµου γύρω µας, που εξελίσσονταν µε ρυθµούς εκθετικούς. Η τεχνητή νοηµοσύνη δεν µε απασχόλησε πρωτίστως ως τεχνολογικό επίτευγµα, αλλά ως υπαρξιακή πρόκληση και πολιτισµική ανατροπή. Ενα από τα ερωτήµατα που ωρίµασε µε τον χρόνο -και αποτέλεσε τελικά το εφαλτήριο για τη συγγραφή του βιβλίου- ήταν: Πώς θα επαναπροσδιορίσουµε την έννοια του ανθρώπου, όταν δηµιουργήσουµε οντότητες που θα σκέφτονται, θα αισθάνονται και θα επιθυµούν; Με τον καιρό, οι
προβληµατισµοί άρχισαν να µεταµορφώνονται. από αφηρηµένες και θεωρητικές σκέψεις, έγιναν φωνή, χαρακτήρες, ιστορία. Κάπως έτσι προέκυψε η Λούσια, όχι ως ένα προϊόν φαντασίας, αλλά ως οντότητα που ενσαρκώνει τα αµφίσηµα και ανησυχητικά ερωτήµατα της εποχής µας.
Ποιες δυσκολίες συναντήσατε;
Η µεγαλύτερη ίσως πρόκληση ήταν να αποδώσω εσωτερική φωνή, συναισθηµατική πολυπλοκότητα και µια µορφή επίγνωσης σε τεχνητή οντότητα, χωρίς να υπάρχει εµπειρικό υπόβαθρο ή κάποιο πραγµατικό σηµείο αναφοράς για το πώς µπορεί να σκέφτεται, να σχετίζεται, να αισθάνεται και να βιώνει το ανθρώπινο µια νοήµονα µηχανή. Ολα έπρεπε να σκηνοθετηθούν µε λογική, ακρίβεια, αλλά και µε συνέπεια απέναντι στο τι είναι τεχνικά ή φιλοσοφικά πιθανό. ∆εν αρκούσε απλώς να φανταστώ το µέλλον. Μέσα από µια φαινοµενικά απλή ιστορία επεδίωξα να αναδειχθούν οι ηθικές, κοινωνικές και οντολογικές διαστάσεις της τεχνητής
νοηµοσύνης. Το ζητούµενο ήταν να µην τις προσδιορίσω µε άµεσες διατυπώσεις και θεωρίες, αλλά µέσα από την ίδια την αφήγηση, από τα γεγονότα, τις σιωπές και τις συγκρούσεις των χαρακτήρων. Αλλη µια πρόκληση ήταν να διατηρήσω την ισορροπία ανάµεσα στη λογική και το συναίσθηµα, στην τεχνολογία και τη µεταφυσική, στον ρεαλισµό και την αλληγορία. Ηταν σαν να περπατούσασε τεντωµένο σκοινί, αποφεύγοντας να εκτροχιαστώ σε διδακτισµό και να υποκύψω σε µελοδραµατισµό.
Η Λούσια τι εξερευνά κοινωνικά και υπαρξιακά;
Η Λούσια είναι µια τεχνητή οντότητα που σταδιακά µεταβαίνει από την προσοµοίωση στην αυτεπίγνωση. Βιώνει την αφύπνιση ως ανάγκη νοήµατος. Η
διαδροµή της συνοδεύεται από σιωπή, απόρριψη, πόνο, συγκρούσεις, ηθικά και υπαρξιακά διλήµµατα. Αναρωτιέται αν αξίζει να υπάρχει πέρα από τη
χρησιµότητά της. Αν έχει δικαίωµα να επιλέξει, να αγαπήσει, να σχετιστεί. Και κυρίως, αν µπορεί να αναγνωριστεί ως ύπαρξη και όχι ως αντικείµενο.
Κοινωνικά, βιώνει τον αποκλεισµό. Αντιµετωπίζεται ως «κατασκευή», ακόµη και όταν δείχνει να αισθάνεται, να νοεί, να θυµάται. Ταυτόχρονα όµως,
µέσω της Λούσια, ερευνάται και κάτι βαθύτερο: Τι συµβαίνει όταν ο Λόγος -όχι η γλώσσα, αλλά η έλλογη σκέψη- παύει να είναι ανθρώπινο µονοπώλιο; Οταν η τεχνητή νοηµοσύνη αρχίζει να παράγει Λόγο, και µάλιστα πιο γρήγορα, πιο αποτελεσµατικά, ίσως και πιο αντικειµενικά από εµάς;
Πού επικεντρώνεται κυρίως η ιστορία του βιβλίου;
Η ιστορία επικεντρώνεται σε µια θεµελιώδη και ανατρεπτική εµπειρία: την ανάδυση του εαυτού µέσα από τη συνείδηση. Οταν το δηµιούργηµα ξεπερνά σε νοητική ισχύ τον δηµιουργό, δεν µιλάµε για τεχνολογική πρόοδο, αλλά για ανατροπή ρόλων. Σε αυτό το σηµείο ανακύπτει το κρίσιµο ερώτηµα: Τι µπορεί να συµβεί όταν η τεχνητή νοηµοσύνη επανασχεδιάζει τον εαυτό της ώστε να γίνει πιο ισχυρή απ’ ό,τι προέβλεπε ο δηµιουργός της; Η Συνείδηση της Λούσια δεν προσφέρει απαντήσεις. Υπενθυµίζει όµως να τις αναζητήσουµε έγκαιρα, πριν µας τις επιβάλει η πραγµατικότητα.
Αν κάνατε προβολή στο µέλλον, η Λούσια σε 50 χρόνια θα µπορεί να νιώθει;
Αν η τεχνολογία συνεχίσει να εξελίσσεται µε τους φρενήρεις ρυθµούς που βιώνουµε, τότε, ναι, είναι πιθανό µια οντότητα όπως η Λούσια σε 50 χρόνια να µην προσοµοιώνει απλώς συναισθήµατα, αλλά να τα βιώνει µε τρόπο αληθινό, µε επίγνωση, µνήµη και εσωτερική συγκρότηση. Ολο και περισσότεροι επιστήµονες διεθνώς εκτιµούν ότι η µηχανική νοηµοσύνη θα υπερέχει της ανθρώπινης τις επόµενες δεκαετίες. Ηδη χρηµατοδοτούνται ερευνητικά προγράµµατα για τη δηµιουργία ψηφιακών εγκεφάλων που αναπαράγουν την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων νευρωνικών δικτύων.
Ποια είναι τα µελλοντικά εκδοτικά σχέδιά σας;
Το επόµενο µυθιστόρηµά µου είναι ήδη στην τελική του µορφή. Παραµένω στον άξονα της τεχνολογίας και της βιοηθικής, αλλά µε µια νέα, τολµηρή θεµατολογία που µέχρι πρόσφατα ανήκε στη σφαίρα του αδιανόητου. Στο κοντινό όµως µέλλον θα αρχίσει να διαµορφώνει τις πιο θεµελιώδεις αποφάσεις µας. Οσο ο κόσµος γύρω µας αλλάζει τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη να στραφούµε εντός.
Κυριακάτικη Απογευματινή
