Υπήρξε πρωτοπόρος Έλληνας κεραμίστας, πρωταγωνιστής στη διαμόρφωση της σύγχρονης κεραμικής στη χώρα. Και τώρα το σπουδαίο, πολύπτυχο έργο του Πάνου Βαλσαμάκη (1900-1986), σαράντα χρόνια μετά θάνατον, επανέρχεται στο προσκήνιο από την αναδρομική έκθεση-σταθμό «Αναπλάθοντας την παράδοση: O Πάνος Βαλσαμάκης και η γέννηση της σύγχρονης ελληνικής κεραμικής», που θα εγκαινιαστεί στις 4 Ιουνίου στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.
Γεννημένος στο Αϊβαλί, έφτασε στην Ελλάδα ως πρόσφυγας μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, για να σπουδάσει στην πορεία στη Μασσαλία ζωγραφική και κεραμική. Το πρώιμο έργο του αντλούσε την έμπνευσή του από την ελληνική λαϊκή παράδοση και εικονογραφία. Αυτή την πρώτη ύλη σταδιακά την επεξεργάστηκε από ένα νεωτεριστικό εικαστικό ιδίωμα: αυτό της αξιοποίησης της παράδοσης, της αφαίρεσης και του μοντερνισμού.
Στην αρχή της καριέρας του εργάστηκε ως καλλιτεχνικός διευθυντής σε μεγάλα εργαστήρια κεραμικής, αρχικά στο εργοστάσιο Κεραμεικός (1930-1942) και αργότερα (1942-1957) στην ΑΚΕΛ (Ανώνυμος Κεραμευτική Εταιρεία Λαυρίου) στο βιομηχανικό λιμάνι του Λαυρίου. Μετά το 1957 αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στο προσωπικό του έργο στο ατελιέ του στο Μαρούσι, όπου παρήγαγε πολύχρωμα κεραμικά πλακάκια, πίνακες, τρισδιάστατα αντικείμενα, ενώ μεγαλύτερης κλίμακας έργα του κοσμούν πολλούς δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους στην πρωτεύουσα.
Η πρακτική του συνδυάζει μοναδικά την ελληνική λαϊκή εικονογραφία με τις καλλιτεχνικές αξίες του μοντερνισμού, μεταγράφοντας την παράδοση σε έναν σαφώς νεωτερικό κώδικα. Ενώ χαρακτηρίζεται από γεωμετρικές φόρμες με εκφραστικές καμπύλες – σημεία της ελληνικής πολιτισμικής παράδοσης καθώς και των σύγχρονών του αισθητικών προσεγγίσεων.
Η έκθεση θεωρείται σημαντική και λόγω της σφαιρικής παρουσίασης του έργου του και επειδή αποκαθιστά ιστορικά και κριτικά τη θέση ενός καλλιτέχνη που υπήρξε καταλύτης για τη μετάβαση της ελληνικής κεραμικής από τη χειροτεχνία στη σύγχρονη εικαστική δημιουργία. Γιατί δεν υπήρξε απλώς δεξιοτέχνης, αλλά επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση παράδοσης – μοντερνισμού στον ελληνικό 20ό αιώνα συγκαταλέχθηκε στους πρωτοπόρους εικαστικούς.
Εφημερίδα Απογευματινή
