Μεσοπόλεµος και ρεµπέτικο

«Όσοι γινούν πρωθυπουργοί/ Όλοι τους θα πεθάνουν/ Τους κυνηγάει ο λαός/ Απ'τα καλά που κάνουν»: Στους στίχους του Μάρκου Βαμβακάρη αποτυπώνεται η φωνή της εργατιάς
23:02 - 16 Μαρτίου 2026
Μεσοπόλεµος και ρεµπέτικο
O Mάρκος Βαμβακάρης τη δεκαετία του '30

Ηδη από την αρχή της δεκαετίας του ’30 άρχισαν να ξεφυτρώνουν µερικές οργανώσεις µε φασιστικούς και εθνικοσοσιαλιστικούς προσανατολισµούς, όπως
ήταν η αντισηµιτική και αντικοµµουνιστική Εθνική Ενωσις Ελλάς, το Εθνικοσοσιαλιστικό Κόµµα του βασιλόφρονα Γεωργίου Μερκούρη, το επίσης αντικοµµουνιστικό Εθνικοσοσιαλιστικό Κόµµα Μακεδονίας-Θράκης, η Παµφοιτητική Ενωσις κ.ά. (Γιάννη Ανδρικόπουλου, «Οι ρίζες του ελληνικού φασισµού», Εκδ. «∆ιογένης», Αθήνα, 1977, σελ. 12-13). Από το 1933 Ελληνες ηγέτες διατύπωναν δηµόσια τον θαυµασµό τους για το ιταλικό πολιτικό πρότυπο. Ο στρατηγός Πλαστήρας, σε µια προσπάθειά του να πείσει τον Βενιζέλο για την εγκαθίδρυση δικτατορίας, έλεγε: «(…) σκέπτοµαι να πάω στους συνοικισµούς να εξεγείρω τους πρόσφυγες και να τους φέρω εις την πόλιν για να ζητήσουν την εγκαθίδρυσιν δικτατορίας. Θα κάµουµε ό,τι και στην Ιταλία, που χάρις στον φασισµό προοδεύει». Και ο Βενιζέλος του απάντησε: «Αν πείσεις τον Μουσολίνι να αφήσει την Ιταλίαν και να έλθει εδώ, τότε ίσως συµφωνήσω να γίνει δικτατορία» (Γρηγορίου ∆αφνή, «Η Ελλάς µεταξύ δύο πολέµων», τ. Β’, 2η έκδοση, Ικαρος, 1974, σελ. 183-184).

Είναι γνωστές στους ιστορικούς οι συµπάθειες του αρχηγού των Φιλελευθέρων προς την Ιταλία του Μουσολίνι, συµπάθειες που έκαναν την Αγγλία να µην
του έχει πια απόλυτη εµπιστοσύνη, και να προσανατολιστεί προς τον βασιλιά Γεώργιο Β’ και τον Ιωάννη Μεταξά.

Ενας άλλος επίδοξος δικτάτορας, ο στρατηγός Κονδύλης, τον Οκτώβριο 1935 επισκέφθηκε την Ιταλία, όπου εγκωµίασε το καθεστώς του Ντούτσε, µε µια στοµφώδη ορολογία, αντάξια ενός πραγµατικού φασίστα: «Φαίνεται ότι η αποστολή της Ρώµης εν τω κόσµω δεν έληξεν, διότι και σήµερον ακόµη, όταν µετά τον µεγάλον
πόλεµον έπνευσεν άνεµος ερηµώσεως εκ Ρωσίας, ανατρέπων θρόνους, καθεστώτα και πολιτισµούς, είδοµεν ένα µόνον άνδρα να ορθωθή εναντίον αυτής της θυέλλης και ο ανήρ αυτός ήτο Ιταλός: ο Ντούτσε. ∆ηµιουργήσας τον φασισµόν και θέσας αυτόν ως φραγµόν εις το κύµα της καταστροφής και των ουτοπιστικών ιδεών, έσωσε τον κόσµον από της επανόδου εις την βαρβαρότητα. Θαυµάζοµεν µετά συµπαθείας το έργον αυτό. Εδηµιουργήσατε ένα νέο καθεστώς το οποίον εµιµήθη ήδη η Γερµανία και εις όλα τα έθνη υπάρχουν ήδη φασιστικοί πυρήνες, οι οποίοι αργά ή γρήγορα θα επιβληθούν. Ζήτω η Ιταλία, ζήτω ο Ντούτσε!» (Σπύρου Λιναρδάτου, «Πώς φτάσαµε στην 4η Αυγούστου», σελ. 94-95). Ο Σπύρος Λιναρδάτος γράφει ότι σκοπός του Κονδύλη ήταν η εγκαθίδρυση µιας βασιλικής φασιστικής δικτατορίας, στην οποία ο ίδιος ο στρατηγός θα έπαιζε το ρόλο του Ντούτσε.

Η Αριστερά και η Μόσχα

Στην άλλη άκρη του πολιτικού φάσµατος οι κοµµουνιστές είχαν πρότυπο τη Σοβιετική Ενωση. Η χώρα των σοβιέτ είχε αποκρούσει µε επιτυχία την ένοπλη επίθεση
14 δυτικών χωρών, που ήθελαν να εµποδίσουν το στέριωµα του σοσιαλισµού. Με την ίδρυση της Γ’ ∆ιεθνούς, η Μόσχα είχε γίνει η πρωτεύουσα του παγκόσµιου κοµµουνισµού. Το ΚΚΕ προσχώρησε αµέσως στη Γ’ ∆ιεθνή, από την πρώτη χρονιά της ίδρυσής της. Τα αισθήµατα θαυµασµού των Ελλήνων αριστερών φαίνονται στους στίχους ενός πολύ γνωστού, τότε, εµβατηρίου. Ο άνεµος της Ρωσίας, που κατά τον Κονδύλη ήταν «άνεµος ερηµώσεως», για τους κοµµουνιστές ήταν άνεµος απελευθερωτικός: «Ψηλά απ’ της Ρωσίας τα χιόνια
εφύσηξε πάλι ο βοριάς·
τα σύννεφα διώχνει τα αιώνια
και σπάει τα δεσµά της σκλαβιάς»
(Πέτρου Ρούσου, «Η Οχτωβριανή Επανάσταση και η Ελλάδα», Εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1977, σελ. 191)

Η αστική τάξη δεν έβλεπε µε καθόλου καλό µάτι την ανάπτυξη της Αριστεράς, που ήταν παράλληλη µ’ εκείνη του εργατικού κινήµατος. Κι άρχισε να προβάλλει
το φόβητρο του κοµµουνιστικού κινδύνου σαν δικαιολογία για την επιβολή της δικτατορίας. Αυτές τις ανησυχίες και τις δικτατορικές τάσεις ανέλαβε να τις συντονίσει η µεγάλη προστάτιδα δύναµη Αγγλία. Ευνοούµενος υποψήφιος δικτάτορας των Αγγλων ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς. Η καταπληκτική συγκυρία απανωτών θανάτων των Ελλήνων πρωθυπουργών ήρθε να βοηθήσει τα σχέδια των Αγγλων: ο στρατηγός Κονδύλης, πρώην πρωθυπουργός και δικτάτορας, πέθανε ξαφνικά στις 31 Ιανουαρίου 1936, από υπερκόπωση, όπως ειπώθηκε. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πέθανε στο Παρίσι, όπου ζούσε αυτοεξόριστος, από συγκοπή καρδιάς, στις 18 Μαρτίου της ίδιας χρονιάς. Μερικές µέρες αργότερα, στις 13 Απριλίου, πέθανε και ο εν ενεργεία πρωθυπουργός Κωνσταντίνος ∆εµερτζής, κι αυτός από συγκοπή.

Λες και ο θάνατος είχε µια ιδιαίτερη προτίµηση στους πρωθυπουργούς και δεν καταδεχόταν να θερίσει µε το δρεπάνι του πολιτικούς κατώτερους από το πρωθυπουργικό αξίωµα. Αργότερα, στις 17 Μαΐου, θα πεθάνει ο αρχηγός του Λαϊκού Κόµµατος και πρώην πρωθυπουργός Παναγής Τσαλδάρης, και µετά την κήρυξη της δικτατορίας, αλλά την ίδια χρονιά, ο ιδρυτής της Ελληνικής ∆ηµοκρατίας, πρώην πρωθυπουργός, Αλέξανδρος Παπαναστασίου.

Βέβαια, πολλοί πίστεψαν και πιστεύουν ότι η Ιντέλιτζενς Σέρβις είχε βοηθήσει τον Χάροντα στη δυσάρεστη αποστολή του, τουλάχιστον σε µερικές περιπτώσεις
όµως αυτό δεν αποδείχθηκε. Το γεγονός είναι ότι η πολιτική σκηνή έχασε τους κυριότερους πρωταγωνιστές της και έτσι τώρα ο Μεταξάς βρήκε την ευκαιρία που
περιµένει κάθε δευτεραγωνιστής ηθοποιός, να παίξει τον πρώτο ρόλο, µε σκηνοθέτες την Αγγλία και το Παλάτι.

Πραγµατικά, µόλις ο ∆εµερτζής βρέθηκε νεκρός, ο βασιλιάς Γεώργιος Β’, χωρίς να ρωτήσει κανέναν, όρκισε πρωθυπουργό τον Ιωάννη Μεταξά. Το τραγούδι «Οσοι
γινούν πρωθυπουργοί» σηµαδεύει τους τρεις πρώτους θανάτους πρωθυπουργών, σατιρίζοντας ακόµα και νεκρούς. Απηχεί, βέβαια, και τα συναισθήµατα µεγάλων
οµάδων του λαού που τόσο ταλαιπωρήθηκε από τις πολιτικές και στρατιωτικές περιπέτειες, στις οποίες τον έριξαν αυτοί οι µεγάλοι άντρες:
«Επέθαν’ ο Κονδύλης µας,
πάει κι ο Βενιζέλος,
την πούλεψε κι ο ∆εµερτζής
που θα ’φερνε το τέλος.
Οσοι γινούν πρωθυπουργοί
όλοι τους θα πεθάνουν:
τους κυνηγάει ο λαός
απ’ τα καλά που κάνουν.

Βάζω υποψηφιότητα
πρωθυπουργός να γίνω,
να κάθοµαι τεµπέλικα
να τρώγω και να πίνω.
Και ν’ ανεβαίνω στη Βουλή
εγώ να τους διατάζω,
να τους πατώ τον αργιλέ
και να τους µαστουριάζω»
(Μάρκου Βαµβακάρη, «Ο Μάρκος υπουργός», στην κασετίνα «Μάρκος Βαµβακάρης», 5 L.P., ΕΜΙΑΛ, δίσκος 2.062- 1702011, όψη Β’).

Η πρώτη στροφή του τραγουδιού δεν είχε συµπεριληφθεί στον δίσκο. Οσο για τη δεύτερη στροφή, είναι φανερό ότι εµπεριέχει τον ευσεβή πόθο για τον θάνατο
και του ίδιου του Μεταξά, αφού αυτός ήταν ο νέος πρωθυπουργός, όταν κυκλοφόρησε ο δίσκος.