Από την Αττική στα νησιά του Βορείου Αιγαίου σας ταξιδεύουμε στην τωρινή μας έρευνα, επιχειρώντας βουτιά στην προϊστορία-ακτινογραφία στα τρία Jurassic Park α λα ελληνικά·σε εκείνους τους χώρους πολιτισμού όπου έχετε τη δυνατότητα να σκανάρετε μοναδικές συλλογές με προϊστορικά ζώα κυρίως, αλλά και με απολιθώματα, που χρονολογούνται προ 300.000.000 χρόνων.
Για αρχή, στεκόμαστε στο Μουσείο Παλαιοντολογίας και Γεωλογίας του ΕΚΠΑ (όπου και ξεχωρίζουν η συλλογή του Πικερμίου, η συλλογή της Μεγαλόπολης και η συλλογή των νησιωτικών ζώων) και σε δεύτερο χρόνο, παίρνουμε την πρώτη πτήση για τη Σάμο και τους Μυτιληνιούς. Τελευταία στάση, στη Λέσβο, στο Σίγρι: εκτός από το μοναδικό απολιθωμένο δάσος, γνωστό ανά την υφήλιο, φιλοξενούνται απολιθώματα από προϊστορικά προβοσκιδωτά. Όχι μόνο.
Στην πρώτη περίπτωση, με αφετηρία την ίδρυση της Φυσιογραφικής Εταιρείας το 1835, ξεκίνησε η συγκέντρωση των πρώτων φυσιογραφικών συλλογών από ζώα, φυτά, απολιθώματα, πετρώματα, ορυκτά. Το 1906 άρχισε η αυτόνομη πορεία του Μουσείου Παλαιοντολογίας και Γεωλογίας του ΕΚΠΑ, που στεγάστηκε στο ισόγειο του κτιρίου στη γωνία των οδών Ακαδημίας και Σίνα, στην Αθήνα. Το 1981 το Μουσείο μεταφέρθηκε στην Πανεπιστημιούπολη, στο κτίριο της Σχολής Θετικών Επιστημών στους χώρους του Τμήματος Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος. Το 1989 υλοποιήθηκε η πρώτη παρουσίαση εκτός του Μουσείου των πικερμικών απολιθωμάτων στο πλαίσιο της προσωρινής έκθεσης «Αττικό τοπίο και Περιβάλλον» και το 1994 πραγματοποιήθηκε στην Τήλο η πρώτη έκθεση σχετική με τις ανασκαφές του Μουσείου στο Σπήλαιο Χαρκαδιό.
Περιλαμβάνει απολιθώματα ζώων και φυτών, καλύπτοντας πάνω από 300.000.000 χρόνια ιστορίας της χώρας, με δεκάδες χιλιάδες δείγματα. Η πικερμική πανίδα περιλαμβάνει ιππάρια, μαχαιρόδοντες, γαζέλες, ρινόκερους, λαμοθήρια, ύαινες που έζησαν περίπου 7.000.000 χρόνια και τα περίφημα απολιθωμένα θηλαστικά του Ισώματος Καρυών Μεγαλόπολης, που έζησαν κατά τη διάρκεια του Πλειστοκαίνου. Επίσης, τον περίφημο νάνο-ελέφαντα της Τήλου Elephas tiliensis, και αναπαράσταση σε φυσικό μέγεθος γιγαντιαίας χελώνας, που έζησε στο ανώτερο Μειόκαινο.
Το «Δεινοθήριο» και το «Χταπόδι»
Στους Μυτιληνιούς της Σάμου, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Αιγαίου, γνωστό και ως Παλαιοντολογικό Μουσείο Μυτιληνιών, φιλοξενεί απολιθώματα ηλικίας έως 10.000.000 ετών που έζησαν στην περιοχή (Ιππάρια, Σαμοθήρια, Μαστόδοντα, Ρινόκεροι). Επίσης, οστά και δόντια μικρόσωμων αλόγων που ονομάζονται Ιππάρια (Hipparion), οστά Μαστοδόντων (Mastodont Iongirostris), Ύαινας (Crocura eximia), Σαμοθηρίου (Samotherium boisieri) και Ρινόκερων… Τα φλας όμως πέφτουν στα κερασφόρα ζώα (Πρωτόρυξ, Παλαιόρυξ, Μικροτράγος, Γαζέλες).
Τέλος, στη Λέσβο και στο Σίγρι, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου φιλοξενεί σπάνια απολιθώματα ζώων ηλικίας 20.000.000 ετών, με κορυφαίο το «Δεινοθήριο», τεράστιο προβοσκιδωτό που αποτελεί από τα παλαιότερα σπονδυλωτά ζώα στην Ελλάδα. Ξεχωρίζει επίσης το αποκαλούμενο «Χταπόδι», απολιθωμένο σύστημα ριζών 18.500.000 χρόνων! Η μόνιμη έκθεση περιλαμβάνει απολιθωμένους κορμούς, κλαδιά, καρπούς και φύλλα ποικιλίας από κωνοφόρα και αγγειόσπερμα δένδρα και απολιθωμένα οστά ζώων που ζούσαν την περίοδο του Κάτω Μειοκαίνου, πριν από 20.000.000 χρόνια. Σε ειδικά διαμορφωμένη προθήκη εκτίθεται η απολιθωμένη κάτω γνάθος που ανήκει σε προγονική μορφή προβοσκιδωτού ζώου από την περιοχή του Γαβαθά.
Εκεί θα δείτε και το ακριβές τεχνητό αντίγραφο του δεινοθήριου, που κατασκευάσθηκε με βάση τα στοιχεία από τα οστά και την οδοντοστοιχία του ζώου του αποκαλύφθηκαν πριν από 20 χρόνια στην περιοχή του Γαβαθά της Λέσβου. Το έκθεμα εντάσσεται στις μόνιμες εκθέσεις του Μουσείου μαζί με τα πολλά νέα ευρήματα των ανασκαφών που εμπλουτίζουν την εμπειρία της επίσκεψης μετατρέποντάς την σε ένα μοναδικό ταξίδι στον χρόνο και στα οικοσυστήματα της Αιγηίδας, της ενιαίας ξηράς που υπήρχε πριν από εκατομμύρια χρόνια στην περιοχή του Αιγαίου!
Tip: Κλου στη Σάμο αποτελεί το ιστορικό «καπλάνι», αιλουροειδές, που πέρασε στη Σάμο από την απέναντι ακτή της Μικράς Ασίας. Παρότι το νεότερο (μόλις 150 ετών, άρα μη… προϊστορικό προφανώς) θανατώθηκε και ταριχεύθηκε, για να καταλήξει στο Μουσείο ύστερα από δωρεά του Δήμου Σαμίων. Σε αυτό το έκθεμα αναφέρεται και το κλασικό, αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Άλκης Ζέη «Το καπλάνι της βιτρίνας».
Eφημερίδα Απογευματινή
