Υπάρχει ακόµη στα χρόνια της Μεταπολίτευσης, αν και περιορισµένη σήµερα, η αντίθεση αν στην πτώση της χούντας συνετέλεσε η εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο ή το δράµα της Κύπρου. Σίγουρα όµως -διότι δεν χωρεί αµφιβολία ότι τα όσα συνέβησαν στη Μεγαλόνησο συνέβαλαν στην πτώση της επτάχρονης δικτατορίας- το Πολυτεχνείο αποτέλεσε την εκδήλωση µιας ευρύτερης κοινωνικής αντίθεσης απέναντι στη δικτατορία.
Ο Κρις Γούντχαουζ, στο βιβλίο του «Η άνοδος και η πτώση των Συνταγµαταρχών» (που είχε εκδοθεί τη δεκαετία του ’70 από την Ελληνική Ευρωεκδοτική τού επί Κωνσταντίνου Μητσοτάκη πρώην γενικού διευθυντή της Ν.∆., Γιώργου Βουκελάτου) σε σχέση µε τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, συµπεραίνει ότι αυτά «δεν ήταν ο αποφασιστικός παράγοντας για την ανατροπή του καθεστώτος, αλλά δεν παύει η εξέγερση των φοιτητών να αποτελεί κατάλληλο σύµβολο. Ούτε ήταν το γεγονός αυτό που σηµάδεψε την ανατροπή του Παπαδόπουλου. Η απόφαση για την εκδίωξή του είχε ληφθεί από τον Στρατό µετά την εισαγωγή του νέου Συντάγµατος, τον Ιούλιο. Οι αντιρρήσεις του Ιωαννίδη και των στρατηγών ως προς το Σύνταγµα δεν αφορούσαν την κατάργηση της Μοναρχίας, αλλά τις άλλες συνέπειές του: Παραχωρούσε στον Παπαδόπουλο την ανώτατη εξουσία. Εξουδετέρωνε και τους τελευταίους από τους συνεργάτες του της αρχικής χούντας (εκτός από τον ίδιο τον Ιωαννίδη). Και εγκαθίδρυε µία σχεδόν εξ ολοκλήρου πολιτική κυβέρνηση, ενώ καθιστούσε πολύ πιθανό το ενδεχόµενο ελεύθερων εκλογών…».
∆ιαδοχικές δραστηριοποιήσεις
Ηταν Νοέµβριος του 1973, όταν ένα πλήθος φοιτητών κλείστηκε στο Πολυτεχνείο απαιτώντας να αποκατασταθεί στην Ελλάδα το δηµοκρατικό καθεστώς που είχε καταλυθεί στις 21 Απριλίου του 1967. Βεβαίως, της αποκληθείσας εξέγερσης του Πολυτεχνείου είχε προηγηθεί µερικούς µήνες πριν -και συγκεκριµένα τον Ιανουάριο του 1973- µία άλλη κινητοποίησή τους, µε αφορµή τη διαδικασία διεξαγωγής των εκλογών στους φοιτητικούς συλλόγους, όπως την είχε προσδιορίσει η χούντα. Είχαν αποφασίσει να αρχίσουν να απέχουν από τα µαθήµατα και να προβαίνουν σε σειρά διαδηλώσεων. Σε αντίδραση απέναντι στις φοιτητικές αυτές εκδηλώσεις η δικτατορία πέρασε ένα νόµο που παρείχε τη δυνατότητα στον υπουργό Αµυνας να διακόπτει την αναβολή στη στράτευση, λόγω σπουδών. Οµως, αντί να φοβίσει, ο νόµος αυτός διεύρυνε τις φοιτητικές αντιδράσεις, καθώς κινητοποιήθηκαν και οι φοιτητές της Νοµικής, οι οποίοι κατέλαβαν αρχικώς το κτίριο στην οδό Σόλωνος, αλλά κατόπιν διαπραγµατεύσεων µε τους καθηγητές τους απεσύρθησαν.
Οπως αναφέρει ο Στάθης Καλύβας στο γνωστό βιβλίο του «Καταστροφές και Θρίαµβοι» (Εκδόσεις Παπαδόπουλος), «η ελεγχόµενη διαδικασία φιλελευθεροποίησης (σ.σ. µε την εντολή που είχε λάβει ο πρωθυπουργός Μαρκεζίνης να διοργανώσει εκλογές τον Φεβρουάριο του 1974) κατέληξε σε απόλυτη αποτυχία τον Νοέµβρη του 1973, όταν οι φοιτητές του Πολυτεχνείου ξεκίνησαν να διαδηλώνουν κατά του καθεστώτος, µε αποκορύφωση την κατάληψη της σχολής τους στο κέντρο της Αθήνας… Νιώθοντας (το καθεστώς) να απειλείται, αντέδρασε βίαια, χρησιµοποιώντας αρχικά την Αστυνοµία και κατόπιν τον Στρατό, επιβάλλοντας τον στρατιωτικό νόµο. Η καταστολή µπορεί µεν να επέτυχε, αλλά πυροδότησε µία σειρά εξελίξεων που τελικά οδήγησαν στην κατάρρευσή του. Τα πλέον σκληροπυρηνικά στοιχεία του εκµεταλλεύθηκαν τη φοιτητική εξέγερση για να διοργανώσουν ένα εσωτερικό πραξικόπηµα, να ανατρέψουν την κυβέρνηση του Γεωργίου Παπαδόπουλου και να βάλουν τέλος στη διαδικασία φιλελευθεροποίησης».
Τα δραστικά µέτρα
Πράγµατι, ο ίδιος ο Παπαδόπουλος -ερήµην του Μαρκεζίνη και του τότε υπουργού ∆ηµόσιας Τάξης- είχε πάρει την απόφαση να παρέµβει ο Στρατός.
Γύρω στο µεσηµέρι της 16ης του µηνός η κυβέρνηση πήρε αποφάσεις που σύντοµα θα αποδεικνύονταν µοιραίες. Ο Μαρκεζίνης είχε µία σύσκεψη στο γραφείο του µε αντικείµενο την αντιµετώπιση της κατάστασης. Η σχετική συζήτηση διακόπηκε από την άφιξη του αντιπροέδρου Αγγελή. Αρχικά οι παριστάµενοι µίλησαν για το θέµα της προγραµµατισµένης για την εποµένη συνέντευξης Τύπου του Μαρκεζίνη. Επειτα υπήρξε µία διακοπή, επειδή µπήκε στην αίθουσα ο Παπαδόπουλος. Το πρώτο που είπε ήταν ότι έπρεπε να ληφθούν αµέσως δραστικά µέτρα στο Πολυτεχνείο, αλλά πρόσθεσε ότι θα έπρεπε να µην υπάρξουν θύµατα και άρα να µην ασκηθεί φυσική βία. Απ’ ό,τι κατάλαβε τότε ο Μαρκεζίνης, επιτρεπόταν στην Αστυνοµία η χρήση µόνο δακρυγόνων. Αργότερα όµως κατέληξε στο συµπέρασµα ότι ο Παπαδόπουλος είχε ήδη αποφασίσει στρατιωτική επέµβαση…
Η ηµεροµηνία της εκδίωξης του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη υπήρξε και η αφετηρία για το δράµα της Κύπρου. Ο Στάθης Καλύβας επισηµαίνει ότι «στην προσπάθειά τους να νοµιµοποιήσουν οι σκληροπυρηνικοί την εξουσία τους (σ.σ. δηλαδή µετά το πραξικόπηµα κατά του Παπαδόπουλου) διέπραξαν ένα τραγικό λάθος, καθώς ενεπλάκησαν σε µία στρατιωτική περιπέτεια που κατέληξε στην ολοκληρωτική καταστροφή τους. Τον Ιούλιο του 1974 οργάνωσαν ένα στρατιωτικό πραξικόπηµα σε βάρος της κυπριακής κυβέρνησης, ενέργεια που προκάλεσε την άµεση εισβολή της Τουρκίας στο νησί. Η ανικανότητα της δικτατορίας να απαντήσει στρατιωτικά στην εισβολή προκάλεσε ένα νέο εσωτερικό πραξικόπηµα που οδήγησε στην κατάρρευσή της και την αποκατάσταση της δηµοκρατίας…».
Από την αποκατάστασή της αρχίζουν και τα χρόνια της Μεταπολίτευσης…
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
