1830, η χρονιά που γίναμε ανεξάρτητο κράτος

Οι διεθνείς πολεμικές συγκυρίες στη Μεσόγειο, το Πρωτόκολλο του Λονδίνου περί ανεξαρτησίας της Ελλάδας, η «Μεγάλη Ιδέα» και πώς βιώνουμε μέχρι σήμερα το γαλλικό τρίπτυχο «Ελευθερία - ισότητα - αδελφοσύνη»
10:03 - 25 Μαρτίου 2026

Το ημερολόγιο έγραφε 22 Ιανουαρίου 1830 όταν στο Λονδίνο υπογραφόταν η ομώνυμη Συνθήκη που καθιστούσε ανεξάρτητο το νέο ελληνικό κράτος. Είχε προηγηθεί ο πολυετής αγώνας για την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό με εορταζόμενη επίσημη -διότι υπάρχουν και άλλες ιστορικές εκδοχές- ημερομηνία έναρξης του Αγώνα την 25η Μαρτίου του 1821, αλλά και άλλα γεγονότα, όπως η καταλυτική ναυμαχία του Ναβαρίνου, όπου οι τρεις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία, κατατρόπωσαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο. Αλλά και ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος του 1828, που κι αυτός κατέληξε σε ήττα της Τουρκίας. Τα γεγονότα αυτά ήταν βεβαίως υπέρ της Ελλάδας, χωρίς να σημαίνει ότι οι ξένες δυνάμεις δεν κοιτούσαν και τα δικά τους συμφέροντα. Λ.χ. η Ρωσία δεν ξεκίνησε τον πόλεμο εναντίον της Τουρκίας για να διευκολύνει την Ελλάδα να ανακτήσει την ανεξαρτησία της. Απλώς ήθελε να βρει διέξοδο στο Αιγαίο.

Χρόνια αργότερα επιβεβαιώθηκε γενικώς η ρωσική υστεροβουλία, όταν οι εμπνευστές της αριστερής ιδεολογίας, οι Διόσκουροι του ιστορικού υλισμού, Μαρξ και Ενγκελς, εμφανίστηκαν φιλότουρκοι. Ο Παύλος Τζερμιάς, στο βιβλίο του «Μαρξισμός και Ιστοριογραφία στην Ελλάδα», αποδεικνύει ότι ο Μαρξ στην υπόθεση της Ελληνικής Επανάστασης του ’21 υπήρξε ιδιαιτέρως αντιφιλέλληνας. Ο Κάρολος Μαρξ για την ελληνική εξέγερση του 1854 στις τουρκοκρατούμενες περιοχές της Ηπείρου, της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας έλεγε ότι τα εθνικά σχέδια για την ελληνική ανεξαρτησία «διακηρύσσονται από τους ληστές των βουνών, δίχως να βρίσκουν απήχηση στους αγροτικούς πληθυσμούς του κάμπου» και ότι είναι αποτέλεσμα «ρώσικων μηχανορραφιών»! Και οι δύο εμπνευστές του επιστημονικού σοσιαλισμού ήσαν τόσο φανατικά ανθέλληνες, ώστε ο μεν Μαρξ χαρακτήριζε τους εξεγερμένους Κρητικούς «όργανα των Ρώσων», ο δε Ενγκελς ενέτασσε τους Ελληνες στους «λαΐσκους που είναι και παραμένουν τσιράκια του τσαρισμού», καθώς και ότι πρέπει «κι αυτοί οι ίδιοι και το δικαίωμά τους για ζωοκλοπή να θυσιαστούν ανελέητα στα συμφέροντα του ευρωπαϊκού προλεταριάτου».

«Μοναρχική»

Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 περί ανεξαρτησίας της Ελλάδας ανέφερε τα εξής:

Η Ελλάς θέλει σχηματίσει εν Κράτος ανεξάρτητον και θέλει χαίρει όλα τα δίκαια πολιτικά, διοικητικά και εμπορικά, τα προσφεφυκότα εις εντελή ανεξαρτησίαν.

Η Ελληνική Κυβέρνησις θέλει είναι μοναρχική και κληρονομική κατά τάξιν πρωτοτοκίας. Θέλει εμπιστευθή εις ένα Ηγεμόνα, όστις δεν θέλει είναι δυνατόν να εκλεχθή μεταξύ των οικογενειών των βασιλευουσών εις τας Επικρατείας, τας υπογράψασας την Συνθήκην της 6ης Ιουλίου του 1827 και θέλει φέρει τον τίτλον Ηγεμών Κυρίαρχος της Ελλάδος. Η εκλογή αυτού του ηγεμόνος θέλει είναι το αντικείμενον διακοινώσεων και συμφωνιών μεταγενεστέρων.

Αμα τα άρθρα του παρόντος Πρωτοκόλλου ήθελον γνωστοποιηθή εις τα ενδιαφερόμενα μέρη, η μεταξύ του Οθωμανικού Κράτους και της Ελλάδος ειρήνη θέλει εκλαμβάνεσθαι αποκαταστημένη εξ αυτού του γεγονότος και εκάτερα τα Κράτη θέλουν προσφέρεσθαι προς τους υπηκόους εκατέρωθεν αμοιβαίως ως προς τα δίκαια του εμπορίου και της ναυτιλίας, καθώς προς τους υπηκόους των άλλων Επικρατειών των εν ειρήνη μετά του Οθωμανικού Κράτους και της Ελλάδος.

Συμπέρασμα: Αι τρεις Αυλαί (σ.σ των τριών Μεγάλων Δυνάμεων) φθάσασαι ούτως εις το τέρμα μακράς τινός και χαλεπής διαπραγματεύσεως, συγχαίρουσιν αυτάς μετ’ ειλικρινείας…

Βεβαίως μετά την αναγνώριση της ελληνικής Ανεξαρτησίας άρχισε να καλλιεργείται και η λεγόμενη Μεγάλη Ιδέα, η οποία είχε αναζωπυρωθεί και από τα πολεμικά συμβάντα της εποχής με πρωταγωνίστρια τη Ρωσία, που είχε εμπλακεί σε πόλεμο με την Αίγυπτο, η οποία με τη σειρά της επιχειρούσε να καταλάβει την Τουρκία που σώθηκε από Ρωσία και Αγγλία. Παράλληλα με τη Μεγάλη Ιδέα καλλιεργούνταν και ο στόχος της αγαστής συνύπαρξης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Φορέας της αντίληψης αυτής ήταν κυρίως ο Κωνσταντίνος Ζωγράφος, πρεσβευτής της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη μεταξύ 1834 και 1838. Οταν ο Οθωνας του ανέθεσε το υπουργείο Εξωτερικών, αυτός προσπάθησε να προωθήσει την ιδέα της ελληνοτουρκικής συνεργασίας και στο παλάτι. Ο Οθωνας φαίνεται ότι προσποιήθηκε την αποδοχή ώστε να αποκοιμίσει τους Τούρκους και με την κατάλληλη ευκαιρία να υλοποιήσει τη Μεγάλη Ιδέα, δεδομένου ότι στόχος του ήταν να κατορθώσει να γίνει ηγεμόνας όλης της Ανατολής. Αυτή ήταν η δική του εκδοχή της Μεγάλης Ιδέας, αλλά για τον εαυτό του.

Η παλιγγενεσία

Η Ελληνική Επανάσταση μαζί με τις Αμερικανική και Γαλλική είναι οι εξεγέρσεις που άφησαν το αποτύπωμά τους στην παγκόσμια ιστορία. Σε σχέση δε με τη Γαλλική, η Ελληνική έχει το προνόμιο ότι δεν άφησε κάποιο αρνητικό αποτύπωμα. Διότι η Γαλλική μάς κληροδότησε και την έννοια της Τρομοκρατίας. «Ελευθερία – ισότητα – αδελφοσύνη» ήταν οι αρχές της Γαλλικής Επανάστασης. Τις θεμελίωσε τις αρχές αυτές η δική μας, ώστε να ισχύουν στην πορεία του έθνους μας;

Η ελευθερία υπάρχει, αλλά στρεβλή. Διότι διαχρονικά, μέσα στα 200 χρόνια και πλέον, πολύ δε περισσότερο στα τελευταία 100 χρόνια, η έννοια της ελευθερίας και δη της κοινωνικής, όπως τη θέλησε και η Γαλλική Επανάσταση, στα καθ’ ημάς αναγνωρίζει μόνο δικαιώματα και καμία υποχρέωση.

Οσον αφορά την αδελφοσύνη, αυτή από την αρχή της Επανάστασης διερράγη, καθώς οι εμφύλιοι στο μέσον του Αγώνα παραλίγο να υπονομεύσουν την Επανάσταση. Αυτήν την εντός εισαγωγικών αδελφοσύνη την κληρονομήσαμε και για τα επόμενα χρόνια.

Η καλή μέρα άλλωστε από το πρωί φαίνεται. Και η βασική κληρονομιά από την κατά τα άλλα κορυφαία στιγμή του ελληνικού έθνους υπήρξε ο δανεισμός και η προστασία των ξένων. Με αυτά τα δύο πρωταρχικά στοιχεία της παλιγγενεσίας πορευόμαστε μέχρι σήμερα, χωρίς να μπορούμε να απαλλαγούμε τελείως. Ισως διότι δεν το επιδιώξαμε ή βολευτήκαμε. Διότι η αυτοδυναμία και η αυτάρκεια επιβάλλουν ευθύνες…

Κυριακάτικη Απογευματινή