Παντού και πάντοτε, την κατάσταση που επικρατεί σε μια χώρα τη δείχνει η γλώσσα, και αυτό ισχύει ιδίως στην τωρινή Ελλάδα. Για παράδειγμα, το ρήμα «επενδύ(ν)ω», που σημαίνει «επικαλύπτω» (>επενδύτης=χιτώνας), σήμερα χρησιμοποιείται για να επισημανθεί ο κυρίως οικονομικός στόχος προσπάθειας που συστηματικώς καταβάλλεται. Κι έτσι, έχουν επικρατήσει νεολογισμοί του τύπου: «επενδύω στην εκπαίδευση», «επενδύω στην εμφάνιση», «επενδύω στον τρόπο που μιλάω» και άλλα τέτοια πολλά.
Η πλήρης κυριάρχηση του συγκεκριμένου όρου καταδεικνύει ότι η βιοτή μας έχει σήμερα προσλάβει χαρακτήρα αποκλειστικώς οικονομικό. Ούτε το κράτος όμως, ούτε το έθνος, ούτε καν η -όποια- κοινωνία των ανθρώπων συνιστά «εμπορική επιχείρηση». Αυτό είχε γίνει σαφές κατά τους αρχαίους χρόνους. Ο Περικλής π.χ., που σφετερίστηκε τα χρήματα των συμμάχων της Αθηναϊκής Δημοκρατίας και τα «επένδυσε» στον Παρθενώνα της Ακρόπολης και την άμεση άνοδο του βιοτικού επιπέδου των συμπατριωτών του, δεν το έκανε για να αποκομίσει οικονομικά οφέλη: το έκανε προκειμένου να αναγάγει την πόλη του σε «αγλάισμα» του ελληνικού κόσμου αφενός και αφετέρου να παγιώσει το δημοκρατικό πολίτευμα, για το οποίο υπερηφανεύονταν οι Αθηναίοι. Κι όμως… Αυτές οι -ας το πούμε έτσι- ευγενείς επενδύσεις τελικώς προκάλεσαν τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, που στάθηκε η αφετηρία της αρχαιοελληνικής παρακμής.
Μετά τον Περικλή ήλθε ο Πολύβιος (202-120 π.Χ.), ο οποίος κατέδειξε την πραγματική αιτία της υποταγής των Ελλήνων στους Ρωμαίους· και η αιτία αυτή δεν ήταν άλλη από την ηθική κατάρρευση. Οι Έλληνες της εποχής του κυριολεκτικώς άδειαζαν οποιοδήποτε κρατικό ταμείο έπεφτε στα χέρια τους, οικειοποιούνταν τα χρήματα και προχωρούσαν σε «επενδύσεις», στόχος των οποίων δεν ήταν άλλος από τον προσπορισμό προσωπικού κέρδους. Οι Ρωμαίοι, αντίθετα, που αναλάμβαναν τη διαχείριση χρηματικών αποθεμάτων, συχνά, μετά τη λήξη της θητείας τους, τα παρέδιδαν -έστω και με προσωπική τους στέρηση- αυξημένα!
Οικονομικό κέρδος
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Τούτο μόνο: Οι επιχειρήσεις οι οποίες λειτουργούν μέσα σε εθνικό πλαίσιο ή υπό την επίβλεψη της κρατικής αρχής δεν αποσκοπούν στο κέρδος, αλλά στην εξυπηρέτηση του κοινωνικού συνόλου. Ο σχετικός με τα τρένα π.χ. οργανισμός υπάρχει όχι για οικονομικό κέρδος, μα για να προσφέρει στους ανθρώπους τη δυνατότητα της άνετης, γρήγορης και ασφαλούς μετακίνησης. Τα τηλέφωνα δεν υπάρχουν με σκοπό τα κέρδη των «παρόχων», μα για να επιτρέπουν τη γρήγορη, ευκρινή και -ει δυνατόν!- ευχάριστη επικοινωνία μεταξύ των μελών μιας κοινωνίας. Ο ηλεκτρισμός και το νερό δεν παρέχονται στα νοικοκυριά προκειμένου να ωφελούνται οι σχετικοί φορείς, αλλά για να κάνουν άνετη και ευχάριστη την εν οίκω διαμονή των πολιτών.
«Τι θα γίνει όμως, εάν οι εν λόγω φορείς/οργανισμοί οικονομικώς πάσχουν;». Την απάντηση σε αυτό το καίριας σημασίας ερώτημα μας την έχουν προ αιώνων δώσει οι Πλάτων και Απόστολος Αρσάκης. Ο πρώτος, με κίνδυνο της ζωής του, εξήγησε ότι σκοπός του κάθε εξουσιαστή είναι η εξυπηρέτηση των συμφερόντων εκείνων τους οποίους εξουσιάζει και όχι των δικών του. Ο δεύτερος, πάλι, προέβαλε ως βασικό λόγο ύπαρξης της κρατικής εξουσίας τη ρύθμιση του οικονομικού βίου μιας χώρας μέσω και της άμβλυνσης των διαφορών που αναφύονται μεταξύ των συντελεστών/φορέων αυτού του τελευταίου.
Αρχίσαμε όμως με τους αγρότες και σωστό είναι να κλείσουμε με αυτούς. Οι αγρότες αποτελούν τη βάση οποιασδήποτε υγιούς κοινωνίας. Ηθικώς και φιλοσοφικώς συνιστούν δεσμό του ανθρώπου με τη γη, η οποία παρέχει όχι μόνο τροφή, αλλά και δυνατότητα ανέλιξης. Η καταστροφή της αγροτιάς σημαίνει την αφετηρία παρακμής δραστικής και αναπόφευκτης. Στη Μεγάλη Βρετανία, παρότι αυτό δεν διατυμπανίζεται, η εξοχή, δηλαδή η ύπαιθρος και κατ’ επέκταση οι αγροί είναι οι πνεύμονες, χάρη στους οποίους επιτυγχάνεται όχι μόνο η επιβίωση, αλλά και η ευτυχής εξέλιξη της κοινωνικής δομής.
Όσον, τώρα, αφορά τη Γαλλία, τα πράγματα είναι πασιφανή: Οι εκεί αγρότες αποτέλεσαν το ανθρώπινο δυναμικό στο οποίο επιτυχώς βασίστηκε η αναμορφωτική προσπάθεια τόσο της Πρώτης, όσο και της Δεύτερης Αυτοκρατορίας της δυναστείας των Βοναπάρτη. Στέργοντας αργότερα οι γεωργοκτηνοτρόφοι να συμφιλιωθούν με τους αστούς των μεγάλων πόλεων και ιδίως τους Παρισινούς, σφυρηλάτησαν την Union Sacrée (= Ιερά Ενότητα), χάρη στην οποία επιτεύχθηκε η ήττα της Γερμανίας κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μετά τη λήξη, μάλιστα, της β΄ παγκόσμιας σύρραξης, ο Κάρολος Ντε Γκολ, αναμορφώνοντας το δημοκρατικό πολίτευμα, επέμεινε στην ενίσχυση και αναβάθμιση της αγροτιάς. Έτσι, κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, η Γαλλία, χώρα πεισματικώς αγροτική (pays agricole), είχε γίνει, χάρη σε αυτόν ακριβώς τον χαρακτήρα της, και μια μεγάλη βιομηχανική δύναμη: Ο Γάλλος ήτανε τότε ο «βασιλιάς της Ευρώπης».
Μία και μόνο χώρα παραδοσιακώς αποστρέφεται τους αγρότες: οι ΗΠΑ! Είναι γνωστή η απάντηση που o Καλβίνος Κούλιτζ/Calvin Coolidge, πρόεδρος κατά τα έτη 1923-1929, έδωσε, όταν δεόντως του επισημάνθηκε ότι η βιοτή των Αμερικανών γεωργοκτηνοτρόφων γινόταν ολοένα και πιο δύσκολη: «Ε, είναι γνωστό πως οι αγρότες ποτέ τους δεν είχαν πολλά λεφτά. Τι θέλετε τώρα να κάνω εγώ;». Και πράγματι, τίποτα δεν έκανε…
Κρίση
Οπότε το 1929, αρχικώς λόγω χρηματιστηριακής κατάρρευσης, εκδηλώθηκε βαρύτατη οικονομική κρίση, που επέφερε την αποσάθρωση της κρατικής δομής των Ηνωμένων Πολιτειών. Υπήρξε το γεγονός αυτό μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις κατά τις οποίες κράτος κινδύνευσε να διαλυθεί για αιτίες αποκλειστικώς οικονομικές. Την κατάσταση έσωσε ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ (1932-1945), παίρνοντας μέτρα τόσο έκδηλου κρατικού παρεμβατισμού, ώστε να θεωρηθεί κάτι σαν μιμητής του Μουσολίνι…
Ως προς τη σημερινή κατάσταση των αγροτών των ΗΠΑ, ακόμη δεν υφίστανται στοιχεία αδιάβλητα, ώστε να επιτευχθεί η αντικειμενική εκτίμησή της. Εάν πάντως αποδειχτεί η συνέχιση της εκεί παραδοσιακής οιονεί απέχθειας προς τους γεωργοκτηνοτρόφους και πλήρως επιβληθεί η τάση παρασκευής τροφίμων τεχνητών, τότε δεν αποκλείεται η επαλήθευση της αξέχαστης ρήσης/πρόβλεψης του Μάο Τσε-τουνγκ: «Η Αμερική; Γίγαντας με πήλινα πόδια!».
Εφημερίδα Απογευματινή
