Η καταξιωμένη ηθοποιός και σκηνοθέτρια Μαρία Πρωτόπαππα, με αφορμή τη θρυλική «Γέρμα» του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα την οποία σκηνοθετεί και ενσαρκώνει στο Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν, μιλάει εφ’ όλης της ύλης στην «Απογευματινή».
Η σπουδαία καλλιτέχνιδα επικεντρώνεται τις δυσκολίες/απαιτήσεις της παράστασης, στον λόγο που έγινε ηθοποιός, στα όνειρά της, συγκρίνει τη θεατρική εμπειρία με την κινηματογραφική και εξηγεί πώς βλέπει την επόμενη μέρα…
Σκηνοθετείτε και ερμηνεύετε τη θρυλική «Γέρμα» του Λόρκα. Τι δυσκολίες αλλά και τι προκλήσεις αντιμετωπίσατε σκηνοθετικά;
Ο Λόρκα είναι δύσκολος συγγραφέας. Έχει μεταφραστεί σαν λυρικός ποιητής, που αγαπά τις φολκλόρ θεματικές, αλλά δεν είναι καθόλου έτσι. Μεγάλες επιρροές μιλάνε μέσα του: από την αραβική ποίηση και τη Βίβλο έως την αρχαία ελληνική τραγωδία. Με μια φαινομενικά απλή γλώσσα φτιάχνει μουσική, μεταδίδει χιούμορ και παιδικότητα, λέει μια ιστορία που διάβασε ίσως σε μια εφημερίδα και της δίνει διαστάσεις υπαρξιστικές και πολιτικές. Λάτρης της χώρας του, μιλάει για τα παθήματά της λίγο πριν ξεσπάσει ο εμφύλιος, του οποίου υπήρξε θύμα.
Ποιες οι απαιτήσεις αυτού του ρόλου, αλλά και πώς «συνομιλεί» με το σήμερα;
Παίζοντας τη Γέρμα πρέπει να μπω στη θέση του ποιητή που διψούσε για έρωτα, αγάπη, κοινωνική αποδοχή, που δεν ήθελε να φοβάται, που ήθελε να μιλάει καθαρά αλλά δεν του επιτρεπόταν, που ρίσκαρε τη ζωή και διάλεξε τον θάνατό του. Η Γέρμα είναι μια αντίστροφη μέτρηση, το χρονικό της καταστροφής μιας ολόκληρης γενιάς. Είναι ο διχασμός, η άγνοια, το αμαρτωλό προγονικό παρελθόν, η υπερηφάνεια, η μάχη με αόρατους εχθρούς, η ανάγκη αναζήτησης νοήματος, η εξάντληση και το ποιητικό αδιέξοδο.
Από ποια προσωπική ανάγκη ξεκινήσατε την ενασχόλησή σας με το θέατρο;
Για να ξεπεράσω τα όριά μου. Είναι η ανάγκη να ξαναρχίζεις από το μηδέν, να ζεις πολλές ζωές, πολλές εκδοχές του «εγώ», του «εμείς». Αναγκάζεσαι να ανακαλύψεις κόσμους που αγνοούσες, να συνομιλήσεις με φωτισμένους, με καταραμένους, με ζωντανούς, με πεθαμένους, με άγιους, με τρελούς: γίνεσαι μέσον για να μιλήσουν οι ανώνυμοι της Ιστορίας.
Έχετε κάνει σημαντικές επιτυχίες και στην τηλεόραση, και στον κινηματογράφο, και στο θέατρο. Ποιο μέσο είναι πιο κοντά σε εσάς;
Έχω καταθέσει πολύ περισσότερο χρόνο στο θέατρο: είναι η αρχή και το κέντρο μου. Είναι θνησιγενές, φτωχό, ταπεινό, σοφό, πιο ελεύθερο, λιγότερο δημοφιλές. Το σινεμά είναι πολύ ακριβό, και στην Ελλάδα δεν μπορεί να υποστηριχτεί ένα ρίσκο, μια δοκιμή. Αλλά είναι μια υπέροχη περιπέτεια για τον ηθοποιό του θεάτρου να βρίσκεται ξαφνικά έξω στο φως, στον αέρα, σε αληθινά τοπία, και να έχει την κάμερα τόσο αδιάκριτη μαζί του. Ο κόσμος του, οι τεχνικοί του, υπήρξαν για μένα ήρωες και ηρωίδες αυταπάρνησης και αφοσίωσης! Η τηλεόραση βιάζεται, πιέζεται, αλλά κάνει παρέα σε πολλούς ανθρώπους – αυτό το σέβομαι.
Υπάρχει, όλα αυτά τα χρόνια, κάποια εμπειρία ή συνεργασία που να σας σημάδεψε;
Η ζωή στο θέατρο είναι τρόπος να δίνεις νόημα στον χρόνο σου. Όλες οι στιγμές, οι άνθρωποι που συναντάς, σε σημαδεύουν. Θετική ή αρνητική, κάθε εμπειρία σε κάνει αυτό που είσαι. Καμιά δεν θέλω να ξεχωρίσω, γιατί καμιά δεν θέλω να εξαιρέσω.
Έχετε καθόλου ελεύθερο χρόνο; Τι σας αποφορτίζει;
Αν και είναι ωραίο να χαζεύεις και να ονειροπολείς, δεν μου δίνω πια το δικαίωμα να χάνω χρόνο. Αλλά αναγνωρίζω ότι το χάζεμα είναι θεραπευτικό και χρήσιμο, γεννάει δύναμη και ιδέες. Κακώς το αντικαθιστούμε με scrolling, διότι με αυτό έχουμε τα αντίθετα αποτελέσματα: το πρώτο θεραπεύει, το δεύτερο εθίζει.
Τι συμβουλή θα δίνατε στη Μαρία που τώρα ξεκινάει την καριέρα της;
Μη βιάζεσαι – είναι μαραθώνιος. Να βλέπεις τι συμβαίνει γύρω σου, να έχεις αξίες, όραμα. Ψάξε τι θες να πεις, τι έχεις να προσφέρεις, κι ας μην ξέρεις να το πεις ξεκάθαρα.
Τι απολαμβάνετε ως ηθοποιός και τι θα προτιμούσατε να κάνει κάποιος άλλος για εσάς;
Απολαμβάνω τη συνύπαρξη με τους θεατές την ώρα της παράστασης. Χαίρομαι απίστευτα επίσης την αβίαστη, μοναχική έρευνα, ελεύθερη από ωράρια. Θα προτιμούσα να μη χρειάζεται να επικοινωνώ τη δουλειά μου πριν καν αυτή αρχίσει.
Έχετε μια πορεία όλα αυτά τα χρόνια η οποία έχει ευρέως αναγνωριστεί. Υπάρχει παρ’ όλα αυτά κάποιο απωθημένο; Κάποιο ανεκπλήρωτο όνειρο;
Είμαι γεμάτη όνειρα που δεν τα ξέρω: τα αναγνωρίζω όταν τα δω μπροστά μου, όταν κάποιος μου τα προτείνει.
Πώς βλέπετε το θέατρο σήμερα και πώς την επόμενη μέρα;
Με απασχολεί το πώς παράγεται, υπό ποιες συνθήκες. Όλα γίνονται γρήγορα, με στόχο να μαζέψουν κόσμο και να βγουν λεφτά. Χρόνος προετοιμασίας δεν υπάρχει, ούτε χρηματικό κίνητρο υπάρχει για προετοιμασία σε βάθος. Παρ’ όλα αυτά γίνονται θαυμάσια πράγματα ακόμα, και θα συνεχίσουν, διαψεύδοντας τον κανόνα.
Εφημερίδα Απογευματινή
