Η Ελενα Καρακούλη, καταξιωμένη σκηνοθέτιδα, μιλά στην «Κυριακάτικη Απογευματινή» για την απαιτητική παράσταση «Misery», που ανεβαίνει στο θέατρο «Ανεσις», τις σχέσεις εξουσίας – εξάρτησης, αλλά και για το βιβλίο της «∆έκα τρόποι να εκτεθείς», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις «Καστανιώτη», και φυσικά για τον σύζυγό της, τον επίσης καταξιωμένο ηθοποιό Νίκο Ψαρρά και τις προκλήσεις και τις χαρές της μητρότητας.
Τι θέλετε να επικοινωνήσετε από το «Misery»;
∆εν πιστεύω στο ένα και μοναδικό μήνυμα του έργου, όσο στα νοήματα και στα ερωτήματα που «ανοίγονται» στο μυαλό του θεατή ξεχωριστά, σε δεύτερο χρόνο. Το έργο δημιουργεί τον χώρο για να προκύψουν ερωτήματα, όπως: Εχουν όρια η αγάπη και ο θαυμασμός; Γιατί οι άνθρωποι γίνονται βίαιοι; Πώς εμπνέεται ένας συγγραφέας; Συμφιλιώνεται ποτέ κανείς με το σκοτάδι (του); Ο Πολ Σέλντον, αφού έχει περάσει όσα έχει περάσει, λέει κάπου: «Πρέπει να ζούμε και να προχωράμε» και αυτό είναι στην ευχέρεια του θεατή να το ερμηνεύσει. Οπως και όλο το έργο. Στον πυρήνα βλέπουμε μια τοξική σχέση εξάρτησης. Μιλάμε συχνά γι’ αυτές τις σχέσεις που αλλιώς συστήνονται κι αλλιώς καταλήγουν, κάτι που το καθιστά πάντα επίκαιρο και ουσιαστικό.
Πώς προσεγγίσατε τη σχέση εξουσίας – εξάρτησης των χαρακτήρων;
Οι σχέσεις αυτές ξεκινούν παραπλανητικά, εμπεριέχοντας θαυμασμό, φροντίδα, αλλά και βία, χειραγώγηση, εξάρτηση. Τα όρια είναι πολλές φορές δυσδιάκριτα, άρα ήταν στοίχημα και μόνο η προσέγγισή τους! ∆ουλέψαμε σε βάθος στην πρόβα «πατώντας» ακριβώς πάνω σε αυτό το στοιχείο.
Πώς επιλέγετε τι θα σκηνοθετήσετε, τι εντέλει σάς αφορά ώστε να του δώσετε «πνοή» από τη δική σας σκοπιά;
Μπορεί να είναι μια σκηνή, μια εικόνα, ένας χαρακτήρας. Συνήθως με προσελκύουν έργα που περιγράφουν τον άνθρωπο, το μεγαλείο του, αλλά και το σκοτάδι του.
Τι σας προβληματίζει στο εγχώριο θεατρικό τοπίο;
Ενώ ο άνθρωπος έχει ανάγκη από τις τέχνες -το αποδεικνύει ο κόσμος που κατακλύζει τα θέατρα μετά την πανδημία, ζητώντας κάτι που θα τον συγκινήσει, κάτι να τον «μετακινήσει»- με προβληματίζει το ότι η πολιτεία αντιμετωπίζει τους καλλιτέχνες υποτιμητικά… Σαν να είναι κάποιοι εκκεντρικοί που κάνουν το χόμπι τους.
Στο βιβλίο σας «∆έκα τρόποι να εκτεθείς» παρακολουθούμε δέκα γυναικείες ιστορίες σε στιγμές καταλυτικών αποφάσεων – καμπής, μεταβάσεων. Τι σας οδήγησε να εστιάσετε σε αυτές τις εσωτερικές διαδρομές;
Οι ιστορίες του βιβλίου περιγράφουν στιγμιότυπα από τις ζωές δέκα γυναικών, την κρίσιμη ακριβώς στιγμή. Καλά κορίτσια, γυναίκες γλυκές, υποδειγματικές, με αρχές, σπουδές, σταδιοδρομία, κορίτσια που φροντίζουν, που υπομένουν, που εξιδανικεύουν, που υποδύονται πολλούς -συχνά αντικρουόμενους- ρόλους και προσπαθούν να τα προλάβουν όλα. Ακόμα και να αγαπήσουν και να ξεχάσουν κάποιον σε ένα απόγευμα… Ο κοινός παρονομαστής, το ενωτικό «νήμα» ανάμεσά τους είναι η στιγμή πριν από την πτώση. Τότε που δοκιμάζονται οικογενειακοί δεσμοί, αγάπη. Και αντοχές.
Περνώντας από τη σκηνοθεσία στη συγγραφή και το αντίστροφο, μεταφέρετέ μας ομοιότητες και διαφορές στη δημιουργία.
Το ένα τροφοδοτεί το άλλο, νομίζω. Η ματιά είναι κοινή – πώς αλλιώς; Απλώς στη συγγραφή υπάρχει η απόλυτη ελευθερία, ενώ στο θέατρο, η χαρά της συνεργασίας με «όχημα» το έργο ενός άλλου δημιουργού.
Ο σύζυγός σας, Νίκος Ψαρράς, δραστηριοποιείται επίσης έντονα στο θέατρο. Πώς επηρεάζει η σχέση σας τον τρόπο αντιμετώπισης των πρότζεκτ σας;
Μας αρέσει να τα μοιραζόμαστε όλα αυτά. Το θέατρο μοιραία καταλαμβάνει μεγάλο μέρος του κοινού μας χρόνου. Πάντα επιχειρούμε να ζυγίζουμε προτάσεις και συνεργασίες, δίνοντας ο ένας τον χώρο στον άλλο για να εξελιχθεί από τη δουλειά του.
Τι θαυμάζετε περισσότερο σε εκείνον ως καλλιτέχνη, αλλά και ως άνθρωπο;
Τη γενναιοδωρία, τη διαθεσιμότητα, την ευγένειά του πάνω και κάτω από τη σκηνή. Οσοι έχουν συνεργαστεί μαζί του θα συμφωνήσουν -νομίζω- μαζί μου. Είναι συγκινητικά παρών όχι με την τυπική έννοια, αλλά ουσιαστικά. Νοιάζεται πραγματικά τόσο στην πρόβα όσο και στην κοινή μας ζωή.
Πώς προστατεύετε την ισορροπία σας από την ένταση και τις απαιτήσεις της δουλειάς;
Ψάχνω κι εγώ τους τρόπους αυτής της μαγικής αυτοπροστασίας. Οι ισορροπίες δεν είναι εύκολες, ούτε οι διαχωριστικές γραμμές, ειδικά όταν δουλεύουμε στο ίδιο έργο ή την ίδια περίοδο. Ο γιος μας πάντως βρίσκει τους τρόπους κάθε φορά να μας επαναφέρει στην πραγματικότητα, υπενθυμίζοντάς μας τι είναι σημαντικό.
Μητρότητα, δημιουργικότητα, επιλογές… Αναλύστε μας το «τρίπτυχο»…
Η μητρότητα για μένα είναι πρόκληση, πηγή αυθεντικής χαράς και τεράστιας αγωνίας. Θα χρησιμοποιήσω ως παράδειγμα το δεύτερο διήγημα του βιβλίου «Η κόρη του ηθοποιού»: Η αφηγήτρια είναι ένα παιδί και από το βλέμμα της παρακολουθούμε τη ζωή του διάσημου ηθοποιού που κάνει το «πιο ωραίο επάγγελμα του κόσμου». Εκείνη έχει διαφορετική άποψη κι αυτό είναι το θέμα της ιστορίας, όπου «δανείστηκα» το βλέμμα ενός παιδιού. Αυτό, όπως και τόσα άλλα, τα οφείλω στη μητρότητα!
Κυριακάτικη Απογευματινή
