Σαφή βελτίωση, αν και χωρίς αυτή να έχει φτάσει τους στόχους του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας (ΠΟΥ), δείχνουν τα εθνικά στοιχεία για την εµβολιαστική κάλυψη έναντι του ιού των ανθρώπινων θηλωµάτων (HPV), πολλά στελέχη του οποίου ενοχοποιούνται για την ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της µήτρας. Τα ευρήµατα της εν λόγω µελέτης δηµοσιεύθηκαν πρόσφατα, πρώτη φορά µε αξιοποίηση των ψηφιακών δεδοµένων της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης.
Η µελέτη Ελλήνων ειδικών επιστηµόνων, η οποία δηµοσιεύθηκε στο φηµισµένο διεθνές επιστηµονικό ιατρικό περιοδικό «Vaccine», αξιοποίησε ανωνυµοποιηµένα ψηφιακά δεδοµένα από το Εθνικό Σύστηµα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης (Η∆ΙΚΑ) και το Μητρώο ΑΜΚΑ, καλύπτοντας παιδιά ηλικίας 9-15 ετών, για τη χρονική περίοδο 2022-2024. Στόχος ήταν η αποτίµηση της προόδου της χώρας προς τον στόχο του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείαςγια 90% πλήρη κάλυψη στα κορίτσια έως την ηλικία των 15 ετών µέχρι το 2030.
Υπενθυµίζεται, πάντως, ότι η Ελλάδα έχει ξεκινήσει από πολύ χαµηλά απόλυτα νούµερα, σχετικά µε τον εµβολιασµό κατά του HPV. Τα ευρήµατα δείχνουν σαφή σχετική βελτίωση, αν και απέχουν από τον στόχο του ΠΟΥ. Η έναρξη του εµβολιασµού (τουλάχιστον µία δόση) σε παιδιά 9-15 ετών αυξάνεται σταθερά: από 34,7% το 2022 σε 41,4% το 2024 στα κορίτσια και από 10,8% σε 31,4% στα αγόρια, µετά και την ένταξη των αγοριών στο Εθνικό Πρόγραµµα Εµβολιασµών Παιδιών και Εφήβων. Ωστόσο, όταν εξετάζεται η ηλικία, στην οποία ξεκινά ο εµβολιασµός, προκύπτει σαφής καθυστέρηση σε σχέση µε τις εθνικές συστάσεις. Στην ηλικιακή οµάδα 9-11 ετών (που είναι η συνιστώµενη ηλικία έναρξης) το 2024 είχε λάβει τουλάχιστον µία δόση το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών. Παράλληλα, στα κορίτσια που συµπληρώνουν το 15ο έτος ζωής, σε κάθε ηµερολογιακό έτος της ανάλυσης, σταθερά περίπου 6 στα 10 έχουν λάβει τουλάχιστον µία δόση HPV εµβολίου, ενώ στα αγόρια καταγράφεται ταχεία βελτίωση, µε το ποσοστό εκείνων που έχουν ξεκινήσει εµβολιασµό πριν από τα 15 να φτάνει κοντά στο 40% το 2024.
Αντίστοιχα, η πλήρης εµβολιαστική κάλυψη µε δύο δόσεις µέχρι τα 15 έτη στα κορίτσια αυξάνεται από 47,7% το 2022 σε περίπου 52,5% το 2024, γεγονός που
σηµαίνει ότι σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια δεν έχει ολοκληρώσει το σχήµα. Στα αγόρια της ίδιας ηλικίας η πρόοδος είναι εντυπωσιακή -από 1,0% σε 27,7% την ίδια περίοδο- αλλά ακόµη µόλις 1 στα 4 αγόρια είναι πλήρως εµβολιασµένο στα 15 του.
Η ανάλυση ανά διοικητική περιφέρεια δείχνει µεγάλες διαφορές τόσο στην έναρξη όσο και στην ολοκλήρωση του εµβολιασµού. Η Κρήτη καταγράφει σταθερά τα υψηλότερα ποσοστά, ενώ οι περιφέρειες Βόρειου και Νότιου Αιγαίου εµφανίζουν τα χαµηλότερα ποσοστά, ιδιαίτερα στα παιδιά που φτάνουν τα 15
τους χρόνια. Σύµφωνα µε τους µελετητές, «αυτό αντανακλά γνωστές ανισότητες πρόσβασης σε υπηρεσίες πρόληψης σε νησιωτικές και αποµακρυσµένες περιοχές και υπογραµµίζει την ανάγκη για στοχευµένες δράσεις σε επίπεδο τοπικών κοινοτήτων».
Εξίσου εµφανείς είναι και οι κοινωνικές ανισότητες, αναφέρουν οι ίδιοι και εξηγούν: «Τα παιδιά και οι έφηβοι που έχουν γεννηθεί εκτός Ελλάδας εµφανίζουν σταθερά πολύ χαµηλότερα ποσοστά τόσο έναρξης όσο και ολοκλήρωσης του HPV εµβολιασµού σε σύγκριση µε τους συνοµηλίκους τους που έχουν
γεννηθεί στη χώρα. Για παράδειγµα, ανάµεσα σε κορίτσια 9-15 ετών η κατάλληλη έναρξη εµβολιασµού κυµαίνεται σε επίπεδα περίπου τριπλάσια για όσα
έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα σε σχέση µε όσα έχουν γεννηθεί σε άλλη χώρα».
Προβληµατισµός
Η Γεωργία Κουρλαµπά είναι επίκουρη καθηγήτρια Νοσηλευτικής, ∆ηµόσιας Υγείας και Πρόληψης του Τµήµατος Νοσηλευτικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών και µέλος της οµάδας των Ελλήνων ειδικών επιστηµόνων, οι οποίοι διενήργησαν τη µελέτη για τα επίπεδα του εµβολιασµού κατά του ιού HPV στην Ελλάδα, µελέτη η οποία δηµοσιεύθηκε στο «Vaccine».
Η «Κυριακάτικη Απογευµατινή» συζήτησε ορισµένες κρίσιµες πτυχές της µελέτης και η Γεωργία Κουρλαµπά µάς εξηγεί ως εξής τα ευρήµατα των Ελλήνων ειδικών επιστηµόνων: Τα ποσοστά της αύξησης στον εµβολιασµό κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωµάτων (HPV) δεν θα λέγαµε ότι είναι απογοητευτικά. Κάθε άλλο. Οι συντάκτες της µελέτης στο «Vaccine», όµως, εµφανίζονται ως ιδιαιτέρως επιφυλακτικοί σχετικά. Πού οφείλεται αυτό;
Πράγµατι, παρατηρείται πρόοδος, κυρίως µετά την ένταξη των αγοριών στο Εθνικό Πρόγραµµα Εµβολιασµών (ΕΠΕ). Οµως, η πλήρης κάλυψη στα κορίτσια έως τα 15 παραµένει στο 52% το 2024, ενώ στα αγόρια µόλις στο 27,7%. Ακόµα και η έναρξη του εµβολιασµού φτάνει µόνο το 60% για τα κορίτσια και το 40% για τα αγόρια. Ενώ το ΕΠΕ συνιστά έναρξη του εµβολιασµού στις ηλικίες 9-11 ετών, ιδιαίτερα χαµηλά παραµένουν τα ποσοστά σε αυτές τις ηλικίες. Η πρόοδος είναι υπαρκτή, αλλά η απόσταση από τον στόχο του ΠΟΥ για το 90% είναι µεγάλη και απαιτείται επιτάχυνση.
Θα µπορούσατε να µας παραθέσετε τους σχετικούς στόχους τούς οποίους έχει θέσει ο Παγκόσµιος Οργανισµός Υγείας (ΠΟΥ) για τον εµβολιασµό κατά του HPV, προκειµένου να έχουµε µία ολοκληρωµένη εικόνα για τη χώρα µας;
Ο ΠΟΥ στοχεύει έως το 2030 το 90% των κοριτσιών να έχει ολοκληρώσει τον HPV εµβολιασµό έως τα 15 έτη. Αυτό αποτελεί τον πρώτο από τους τρεις πυλώνες της στρατηγικής του για την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου της µήτρας, µαζί µε 70% προσυµπτωµατικό έλεγχο και 90% θεραπεία για προκαρκινικές βλάβες ή καρκίνο. Ο HPV εµβολιασµός είναι ο πιο αποτελεσµατικός τρόπος πρόληψης και χώρες που έχουν πετύχει τον στόχο δείχνουν ότι αυτό είναι εφικτό, εφόσον
υπάρχει υποστήριξη και οργάνωση.
Είναι προφανές ότι τα ποσοστά του εµβολιασµού κατά του HPV θα µπορούσαν, σε κάθε περίπτωση, να ήταν ακόµη πιο αυξηµένα στη χώρα µας. Υπάρχουν, νοµίζετε, κάποιοι συγκεκριµένοι λόγοι για τους οποίους υπολειπόµαστε των ευκταίων στόχων της ιατρικής επιστηµονικής κοινότητας στη χώρα µας για
το θέµα αυτό;
Πράγµατι, παρά την πρόοδο που έχει σηµειωθεί, υπάρχουν ορισµένοι παράγοντες που φαίνεται να περιορίζουν την εµβολιαστική κάλυψη κατά του HPV στη χώρα µας. Ενας πρώτος λόγος είναι η χαµηλή έγκαιρη έναρξη του εµβολιασµού, παρότι το ΕΠΕ συνιστά την έναρξη στις ηλικίες 9-11 ετών. Αυτό συνδέεται σε µεγάλο βαθµό µε περιορισµένη ενηµέρωση και ενδεχοµένως µε την αµηχανία ή επιφυλακτικότητα που µπορεί να προκαλεί ο συσχετισµός του εµβολίου µε τη σεξουαλική δραστηριότητα. Ενας δεύτερος λόγος αφορά τις γεωγραφικές και κοινωνικοοικονοµικές ανισότητες στην πρόσβαση. Η µελέτη µας κατέδειξε σαφείς αποκλίσεις µεταξύ περιοχών, µε τις νησιωτικές περιφέρειες να παρουσιάζουν σηµαντικά χαµηλότερα ποσοστά, γεγονός που συνδέεται µε προκλήσεις στη στελέχωση και την προσβασιµότητα υπηρεσιών Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας. Τέλος, σηµαντικό ρόλο παίζει και η έλλειψη συστηµατικών δράσεων ευαισθητοποίησης και υπενθύµισης, είτε µέσω των σχολείων είτε µέσω οικογενειακών γιατρών είτε µέσω των ψηφιακών υπηρεσιών Υγείας. Η εικόνα που προκύπτει, λοιπόν, δεν αποδίδεται σε έναν µόνο παράγοντα, αλλά αντανακλά έναν συνδυασµό οργανωτικών, κοινωνικών και επικοινωνιακών παραµέτρων, οι οποίες µπορούν να αντιµετωπιστούν µε πολιτικές πρόληψης που διασφαλίζουν την ισότιµη πρόσβαση και την έγκαιρη ενηµέρωση όλων των παιδιών και των
οικογενειών τους.
Εάν κάνουµε µία αναφορά στο υπουργείο Υγείας, η πολιτική η οποία εφαρµόζεται από την πολιτική ηγεσία είναι αρκούντως υποβοηθητική ως προς την προσπάθεια για τη δραστική αύξηση των εµβολιασµών κατά του ιού HPV;
Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρές βάσεις: τεκµηριωµένες συστάσεις από την ΕΠΕ, δωρεάν χορήγηση του εµβολίου και ψηφιακές υποδοµές. Η ένταξη των αγοριών και η ηλικιακή σύσταση 9-11 ετών αποτελούν θετικά βήµατα. Ωστόσο, η εµπειρία άλλων χωρών δείχνει ότι απαιτείται ευρύτερος συντονισµός µεταξύ των φορέων, ενίσχυση της ενηµέρωσης και στοχευµένες παρεµβάσεις για ευάλωτους πληθυσµούς. Η πολιτεία έχει τα εργαλεία – αυτό που χρειάζεται είναι συστηµατική αξιοποίησή τους µε συνέπεια και διατοµεακή συνεργασία, προκειµένου να επιταχυνθεί η πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου του ΠΟΥ για το 2030.
Εάν σας ζητούσαµε να µας αναφέρετε µία σχετική πολιτική, η οποία επείγει να υιοθετηθεί και να εφαρµοστεί σχετικά µε το θέµα του HPV, θα λέγατε ότι υπάρχει κάτι τέτοιο ή όλα όσα ήταν να γίνουν έχουν πραγµατοποιηθεί, ως προς την πολιτική διάσταση του θέµατος;
Οπως προκύπτει και από όσα έχουν ήδη αναφερθεί, έχουν γίνει σηµαντικά βήµατα στη χώρα µας τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, υπάρχουν ακόµη πολιτικές που θα µπορούσαν να υιοθετηθούν, ώστε να επιταχυνθεί η πρόοδος προς τους στόχους του Παγκόσµιου Οργανισµού Υγείας για την εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου της µήτρας. Ισως η σηµαντικότερη παρέµβαση που χρειάζεται είναι η οργάνωση ενός εθνικού προγράµµατος υπενθύµισης και ενεργοποίησης του HPV εµβολιασµού, µε ιδιαίτερη έµφαση στην ηλικιακή οµάδα 9-11 ετών, όπως προβλέπεται από το ΕΠΕ. Η υπενθύµιση αυτή µπορεί να υλοποιείται µέσα από τα σχολεία, τις δηµόσιες δοµές Πρωτοβάθµιας Φροντίδας Υγείας, αλλά και µέσω των ψηφιακών εργαλείων Υγείας που διαθέτει ήδη η χώρα (όπως SMS ή εφαρµογές τύπου MyHealth). Παράλληλα, είναι κρίσιµο να ενισχυθούν οι παρεµβάσεις σε γεωγραφικά ή κοινωνικά αποµονωµένες κοινότητες, όπου διαπιστώνονται σταθερά χαµηλότερα ποσοστά εµβολιαστικής κάλυψης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Κινητές Μονάδες Υγείας (ΚΟΜΥ) µπορούν να διαδραµατίσουν καθοριστικό ρόλο.
Κυριακάτικη Απογευματινή
