Με τη Μέση Ανατολή να θυμίζει κινούμενη άμμο και τον πόλεμο να εισέρχεται σε κρίσιμη καμπή, τη στιγμή που έχει ατύπως αναθεωρηθεί ο χάρτης των ισορροπιών, η ενδοσκοπική ματιά του Ισραηλινού ερευνητή στο κέντρο Moshe Dayan, του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ, Χάι Εϊταν Κοχέν Γιαναρότζακ, φωτίζει τις σκοτεινές πτυχές του πολεμικού σκηνικού. Σε συνέντευξή του στην «Κυριακάτικη Απογευματινή» ο αναλυτής εξηγεί πως ο Αμερικανός πρόεδρος ενδεχομένως να καταρτίσει ειδική στρατιωτική επιχείρηση για να πάρει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν και την ίδια στιγμή διερωτάται εάν οι ισχυρισμοί Ιρανών αξιωματούχων για τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι αληθείς, διατυπώνοντας την εύλογη απορία: «Ας μας δείξουν πού είναι».
Οσον αφορά τη θέση της Ελλάδας στο νέο αυτό γεωπολιτικό παιχνίδι, εξηγεί υπό ποιες συνθήκες θα γίνει στόχος των Ιρανών, χωρίς να θεωρεί τη βοήθεια στην Κύπρο παράγοντα που θα δυναμιτίσει το κλίμα με την Τεχεράνη.
Οταν η συζήτηση φτάνει στο μέλλον των ελληνοτουρκικών σχέσεων, τονίζει το ενδεχόμενο ο Χακάν Φιντάν να διαδεχθεί τον Ταγίπ Ερντογάν, ενώ δεν παραλείπει να σημειώσει πως η Τουρκία θα συνεχίσει να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο. Αναφορικά με το μέλλον στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ επισημαίνει, εμμέσως πλην σαφώς, ότι οι ηγέτες των δύο χωρών ακολουθούν μία λογική «win-win» και πως η τουρκική διοίκηση αποφεύγει την άμεση κριτική στην Αμερική.
Σε μία κρίσιμης σημασίας στιγμή για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή ο Αμερικανός πρόεδρος βρίσκεται αντιμέτωπος με διαφόρων ειδών σχεδιασμούς και -μεταξύ άλλων- εξετάζει το σενάριο χερσαίου πολέμου στο Ιράν. Είναι έτοιμες οι ΗΠΑ;
Αν κοιτάξουμε τον χάρτη, η στρατηγική θέση των ιρανικών νησιών στα Στενά του Ορμούζ δεν αφήνει άλλη επιλογή στις ΗΠΑ από το να ελέγξουν τα Στενά. Γι’ αυτό η διοίκηση Τραμπ επιδιώκει προς το παρόν να τα ανοίξει διπλωματικά, αλλά αν η διπλωματία δεν αποφέρει αποτελέσματα, δεν θα υπάρχει άλλη επιλογή πέρα από τον έλεγχο αυτών των νησιών.
Πιστεύετε πως οι ΗΠΑ θα τερματίσουν τον πόλεμο μέσα σε τρεις εβδομάδες; Το Ισραήλ είναι προετοιμασμένο να συνεχίσει για βδομάδες ακόμα;
Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι η διοίκηση Τραμπ και η ισραηλινή κυβέρνηση βλέπουν την ιρανική απειλή από την ίδια γωνία. Η εκτόξευση πυραύλου εμβέλειας 4.000 χλμ. εναντίον της βάσης στο Ντιέγκο Γκαρσία αποτελεί απόδειξη -και για τους Ευρωπαίους- ότι η ιρανική απειλή δεν αφορά μόνο το Ισραήλ. Οι στόχοι της ισραηλινής κυβέρνησης είναι σαφείς: η βαλλιστική απειλή και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν πρέπει να αφανιστούν. ∆ιαφορετικά, σε δύο με τρία χρόνια θα βρεθούμε στο ίδιο σημείο και ίσως τότε να μην έχουμε έναν πρόεδρο σαν τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Μιλάω ως απλός Ισραηλινός πολίτης: προτιμώ να συνεχιστεί ο αγώνας κατά του ιρανικού καθεστώτος παρά να βρεθούμε ξανά στο ίδιο αδιέξοδο σε δύο χρόνια.
Στην τελική ευθεία φαίνεται να εισέρχονται οι ειδικές διεργασίες Αμερικανών και Ισραηλινών αξιωματούχων αναφορικά με το τέλος του πολέμου με το Ιράν, προκειμένου να ξεκινήσει μία νέα εποχή στην Τεχεράνη. Γρίφος παρέμενε, μέχρι πρότινος, το εάν ο Ντόναλντ Τραμπ θα άναβε το πράσινο φως για χερσαία επέμβαση στα ιρανικά εδάφη ή θα προχωρούσε στην κατάληψη του κύριου κόμβου καυσίμων του νησιού Χαργκ, στον Περσικό Κόλπο, βορειοδυτικά από τα Στενά του Ορμούζ, για να κατασχέσει πετρέλαιο. Στην τελευταία διπλωματική στροφή του δεν αποκλείεται να εφαρμόσει ειδική επιχείρηση, πιθανόν όχι χερσαία, αλλά εστιασμένη στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, κάτι που θα απομάκρυνε την αβεβαιότητα από τις αγορές. Την ίδια ώρα, λόγω και των ενδοκυβερνητικών πιέσεων που δέχεται ο Τραμπ προκειμένου να μη μείνει στην Ιστορία ως ο πρόεδρος που ακολούθησε το παράδειγμα του Ιράκ, αλλά και λόγω οικονομικού κόστους, πιθανόν να ολοκληρώσει την επιχείρηση μέχρι το τέλος του μήνα.
Από την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή εκείνο που διαπιστώνεται είναι μία νέα τάξη πραγμάτων αναφορικά με τις συμμαχίες, με το Ισραήλ να έχει πλησιάσει τις χώρες του Κόλπου, κάτι που προβλέπεται άλλωστε και στις Συμφωνίες του Αβραάμ που προωθούν οι ΗΠΑ και πιστοποιείται από το γεγονός ότι τα κράτη της περιοχής έχουν συνταχθεί στο πλευρό των αμερικανοϊσραηλινών επιχειρήσεων ενάντια στην Τεχεράνη.
Εκείνο, ωστόσο, που πέφτει σαν βαριά σκιά πάνω από τη διεθνή κοινότητα της ∆ύσης, ειδικά για χώρες της Ε.Ε. που έχουν μείνει ακάλυπτες αμυντικά, λόγω έλλειψης ανάληψης ενεργού δράσης, είναι η αποσάθρωση του ΝΑΤΟ. Κάτι που μοιάζει πιθανό μετά τις δηλώσεις Τραμπ για απόσυρση των ΗΠΑ από τη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Ωστόσο ακόμη είναι νωρίς για να εκτιμηθεί εάν, πώς και πότε θα πραγματοποιηθεί όντως κάτι τέτοιο ή συνιστά προαναγγελία για προσωρινό διάλειμμα και όχι για οριστικό διαζύγιο.
Το σίγουρο είναι ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεσμεύθηκε να χτυπήσει το Ιράν «εξαιρετικά σκληρά» τις επόμενες 2-3 εβδομάδες και να ολοκληρώσει τη δουλειά «πολύ γρήγορα». Στην 20λεπτη ομιλία του από τον Λευκό Οίκο δήλωσε.
Ο πρόεδρος Τραμπ ισχυρίζεται ότι επιτεύχθηκε αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ωστόσο Ιρανοί αξιωματούχοι λένε ότι ο αρχηγός του κράτους βρίσκεται σε ασφαλή τοποθεσία. Τελικά το καθεστώς βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης;
Ακούω τις δηλώσεις του ιρανικού καθεστώτος, αλλά ας μας δείξουν πού είναι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Λένε ότι είναι καλά, αλλά δεν ακούσαμε τη φωνή του, δεν είδαμε κανένα βίντεο. ∆εν πείθομαι από αυτές τις δηλώσεις. Οι κορυφαίοι ηγέτες του καθεστώτος εξουδετερώθηκαν από τα χειρουργικής ακρίβειας πλήγματα των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων.
Πρόσφατα ο Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει σοβαρά την αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Είναι κάτι τέτοιο εφικτό;
Στο ΝΑΤΟ δεν υπάρχει μηχανισμός αποβολής κράτους-μέλους. Αλλά αν οι ΗΠΑ δεν θέλουν να συνεισφέρουν πλέον, η Συμμαχία δεν μπορεί να τις αναγκάσει. Αυτό είναι πολύ σοβαρό πρόβλημα για το ΝΑΤΟ. Θυμίζω ότι και η Ελλάδα στο παρελθόν πήρε παρόμοια απόφαση, μετά τον πόλεμο στην Κύπρο το 1974, αποχωρώντας από τη στρατιωτική πτέρυγα της Συμμαχίας και επιστρέφοντας μόνο το 1980. Ισως να πρόκειται για μια προσωρινή απόφαση, όχι κατ’ ανάγκην οριστικό διαζύγιο. Παραφράζοντας όσα είπε ο Τζορτζ Οργουελ στο περίφημο βιβλίο του, «όλα τα κράτη είναι ίσα, αλλά μερικά είναι πιο ίσα από τα άλλα».
Στην αρχή του πολέμου στη Μέση Ανατολή η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που δέχθηκε πλήγματα ήταν η Κύπρος. Λόγω της πολιτικής του ΝΑΤΟ τα τελευταία χρόνια, έχει αναπτυχθεί η αίσθηση ανασφάλειας σε ορισμένες χώρες. Είναι αναγκαία η σύσταση ευρωπαϊκού στρατού;
Αυτό είναι ένα τεράστιο ερώτημα. Οταν συγκρίνουμε τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. με εκείνα του ΝΑΤΟ, η πιο σημαντική διαφορά είναι η Τουρκία. Η Τουρκία υιοθετεί μια φιλοϊρανική στάση: ακόμα και έπειτα από τέσσερις πυραυλικές επιθέσεις στο έδαφός της συμπεριφέρεται σαν να μη συμβαίνει τίποτα, διότι προτιμά το καθεστώς των αγιατολάχ από μια φιλοδυτική κυβέρνηση στην Τεχεράνη. Τα ανατολικά κράτη της Ε.Ε., που αισθάνονται απειλή από τη Ρωσία, δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν και την Τουρκία ως πρόσθετη πρόκληση στο νότιο πλευρό τους, θέλουν την Τουρκία στο πλευρό τους. Λόγω της ρωσικής απειλής και του πολέμου στην Ουκρανία, δεν νομίζω ότι η Ε.Ε. θα πάρει τόσο τολμηρή απόφαση. Μάλλον θα κάνει ό,τι μπορεί για να διατηρήσει το υπόλοιπο ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ, με την ελπίδα ότι η επόμενη αμερικανική διοίκηση θα επιστρέψει στη Συμμαχία.
Ομως ταυτόχρονα η Τουρκία διατηρεί δεσμούς με τις ΗΠΑ. Πώς θα εξελιχθούν οι διμερείς σχέσεις;
Υπάρχει μια προφανής «χημεία» μεταξύ Τραμπ και Ερντογάν, και ο Τραμπ είναι πραγματιστής: χωρίζει τη Μέση Ανατολή σε διαφορετικές ζώνες συμφερόντων. Χρησιμοποιεί τον Ερντογάν στο Ουκρανικό, στη διαπραγμάτευση με τη «Χαμάς» και κυρίως στη Συρία. Γι’ αυτό αγνοεί την ουδετερότητα της Τουρκίας στο ιρανικό ζήτημα, για να μη βλάψει τα συμφέροντά του σε αυτά τα τρία θέατρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι το τουρκικό ναυτικό έχει τη δυνατότητα να καθαρίσει ναρκοπέδια στα Στενά του Ορμούζ, αλλά δεν το κάνει και δεν ακούμε καμία κριτική από τις ΗΠΑ.
Η Τουρκία αποδίδει τον πόλεμο αποκλειστικά στον Νετανιάχου, χωρίς να αναφέρει τον ρόλο της αμερικανικής διοίκησης.
Η τουρκική διοίκηση αποφεύγει την άμεση κριτική στην Αμερική και απονομιμοποιεί αυτή τη στρατιωτική επιχείρηση μέσω του Ισραήλ. Αυτό δεν είναι νέο φαινόμενο. Η Τουρκία επιδιώκει να απονομιμοποιήσει το Ισραήλ παντού: στη Γάζα, στη Συρία, στον Λίβανο.
Αν η Ελλάδα παράσχει στρατιωτική βοήθεια στην Κύπρο, θα γίνει στόχος του ιρανικού καθεστώτος;
Αν οι ελληνικές στρατιωτικές ενέργειες παραμείνουν αμιγώς αμυντικές, με αναχαίτιση drones ή βαλλιστικών πυραύλων, δεν νομίζω ότι η Ελλάδα θα γίνει στόχος. Αν όμως αναβαθμίσει τον ρόλο της και λάβει ενεργό μέρος στον πόλεμο δίπλα στο Ισραήλ ή τις ΗΠΑ, τότε ναι, μπορεί να γίνει στόχος. Η ιστορία σας είναι πλούσια σε πολέμους με τους Πέρσες· φυσικά δεν εννοώ ότι ο ιρανικός λαός είναι εχθρός σας ή δικός μας, αλλά αυτό το καθεστώς είναι επικίνδυνο. Η εκτόξευση πυραύλου στο Ντιέγκο Γκαρσία ήταν σήμα: σας απειλούν κι εσάς. Αυτό είναι πονοκέφαλος και για τη χώρα σας.
Αναφορικά με την Τουρκία και τις τουρκικές προεδρικές εκλογές του 2028, αν ηγηθεί ο Χακάν Φιντάν της χώρας, από τη στιγμή που γνωρίζουμε τους δεσμούς του με τις μυστικές υπηρεσίες, θα είναι πιο εμπρηστικός από τον Ερντογάν στην εξωτερική πολιτική;
Ο Χακάν Φιντάν, ως πρώην επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών, θεωρείται ο πιθανότερος διάδοχος του Ερντογάν. Στη βάση της πολιτικής του AKP και της νεοοθωμανικής, πανισλαμιστικής εξωτερικής πολιτικής, η Ελλάδα αντιμετωπίζεται ως ανταγωνιστικό κράτος – ιστορικός αντίπαλος από τα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η Ελλάδα δεν είναι τεχνητή κατασκευή, είναι χώρα με ένδοξο αυτοκρατορικό παρελθόν. Αυτή η αντιπαλότητα είναι ριζωμένη στην τουρκική ιστορία. ∆εν βλέπω προοπτική πραγματικής προσέγγισης με την τρέχουσα τουρκική διοίκηση. Αυτή είναι η πικρή αλήθεια.
Αναμένετε νέες απειλές από τον Ερντογάν κατά της Ελλάδας;
Η Ελλάδα είναι στο ΝΑΤΟ, άρα τυπικά προστατευμένη. Η Κύπρος είναι διαφορετική περίπτωση λόγω της κατοχής. Αλλά η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί θεωρείται απ’ αυτούς ιστορική νίκη – αυτό δεν πρέπει να ξεχνιέται. Η Τουρκία θα συνεχίσει να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και θα προσπαθεί να οδηγήσει την Ελλάδα σε διαπραγματεύσεις, όχι βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ για το ∆ίκαιο της Θάλασσας του 1982, αλλά βάσει της δικού του δόγματος της «γαλάζιας πατρίδας».
Κυριακάτικη Απογευματινή
