Είναι πολυτάλαντος, ένας από τους πλέον σηµαντικούς σύγχρονους Έλληνες ηθοποιούς, µε µεγάλη εκφραστική γκάµα και µε µια µακρά πετυχηµένη θητεία σε όλα
τα είδη. Ο Ιεροκλής Μιχαηλίδης, στη συνέντευξή του στην «Κυριακάτικη Απογευµατινή», µιλά για το ξεκίνηµά του, για τη φιλοδοξία και τη µαταιοδοξία του επαγγέλµατος, για τις δυσκολίες της σάτιρας, αλλά και για το πώς δηµιουργήθηκαν οι «Αγαµοι Θύται», σαν ένα θεατρικό σατιρικό διάλειµµα στη µουσική.
Συµπρωταγωνιστείτε στην πολυβραβευµένη γαλλική κωµωδία «Το Ονοµα», στο θέατρο «Αθηνά», σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη. Τι να περιµένουµε από αυτήν την παράσταση;
Είναι ένα εξαιρετικά ευφυές έργο. Μια κωµωδία από αυτές που έχουν πολύ µεγάλη παράδοση στη γαλλική δραµατολογία. ∆ηλαδή, το µπουλβάρ -τη γαλλική φάρσα-, ένα είδος το οποίο έχει µια παράδοση εδώ και τουλάχιστον εκατό χρόνια. Αυτή όµως είναι µια σύγχρονη εκδοχή, µε αρκετά ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις και σε κοινωνικά και σε πολιτικά ζητήµατα, αλλά και σε ζητήµατα προσωπικών σχέσεων. Παρόλο που έχει έντονο το βασικό κωµικό στοιχείο -γιατί είναι καθαρόαιµη κωµωδία- διαθέτει µια ιδιαίτερη γραφή. Μια φάρσα µε περιεχόµενο και µε σοβαρούς υπαινιγµούς για την καθηµερινότητα.
Εχετε αποδείξει ότι µπορείτε να κινηθείτε µε άνεση και στο δραµατικό και στο κωµικό. Τι είναι πιο δύσκολο τελικά και τι είναι πιο κοντά σε εσάς;
Ολα είναι το ίδιο δύσκολα και το ίδιο εύκολα, αν υπηρετείς έναν ρόλο, ένα είδος. Τι είναι πιο κοντά σε εµένα πραγµατικά δεν ξέρω. Πάντως, µπορώ να πω ότι δεν
είµαι κατ’ εξοχήν κωµικός. ∆ηλαδή η ιδιοσυγκρασία µου και η φωνή µου δεν είναι αυτό που θα έλεγα «φωνή κωµικού ηθοποιού». Σε περίπου εξήντα έργα που έχω παίξει ούτε τα πέντε δεν είχαν κωµικό χαρακτήρα. Απλώς υπήρξε µια περίοδος µε βαριετέ-καµπαρέ, που είναι άλλου είδους υποκριτική. Αυτό που έχει ενδιαφέρον για µένα είναι ότι περνάς από µια εντελώς διαφορετική ατµόσφαιρα. ∆εν αλλάζουν µόνο οι δραµατουργίες, η εποχή ή το έργο, αλλά και το ίδιο το είδος. Για µένα ψυχικά είναι πιο εύκολο να προσεγγίζω τη µία χρονιά µια δραµατική κατάσταση, ένα σκληρό έργο ρεπερτορίου, και την άλλη µια κωµωδία.
Η σάτιρα είναι αναγκαστικά συνυφασµένη µε τα κακώς κείµενα. Πιστεύετε ότι κινδυνεύει από την πολιτική ορθότητα, από µια νέα «καθώς πρέπει» συµπεριφορά;
Νοµίζω ότι η σάτιρα κινδυνεύει πάντα από εµάς τους ίδιους. ∆ηλαδή, από όλους εµάς που προσπαθούµε να αρθρώσουµε σατιρικό λόγο. Η αυτολογοκρισία υπήρχε και θα υπάρχει, γιατί υπάρχει πάντα ένα όριο και ένα µέτρο, προσωπικό του καθενός. Αλλά η σάτιρα κινδυνεύει κυρίως από το να είναι κοινότοπη, µη ενδιαφέρουσα, µη κωµική ή να γίνεται χυδαία άνευ λόγου. Είναι κυρίως αισθητικό το κριτήριο. Και αυτό το θέτει εκείνος που επιχειρεί να κάνει σάτιρα. Γιατί, όλα αυτά τα χρόνια, υπάρχουν άνθρωποι που κάνουν σάτιρα και άνθρωποι που νοµίζουν ότι κάνουν σάτιρα. Αυτό που για εσάς έχει οξύτητα, για άλλους µπορεί να είναι χυδαίο ή κοινότοπο. Αρα κινδυνεύουµε κυρίως από τον εαυτό µας στη σάτιρα και γενικότερα στη ζωή.
Tο µουσικοθεατρικό σχήµα «Αγαµοι Θύται» είναι πνευµατικό σας παιδί. Μετρά πάνω από τρεις δεκαετίες ζωής και η έκφρασή του είχε εξαρχής ένα «ακαθόριστο» σχήµα. Από ποια ανάγκη προέκυψε; Κλείνει, όντως, ο κύκλος του;
∆εν έχει κλείσει, δεν έχουµε ανακοινώσει ποτέ τελευταία παράσταση. Νοµίζω ότι κάποια στιγµή θα ολοκληρωθεί, κυρίως για βιολογικούς λόγους. Εγώ θα ήθελα να
υπάρξει µια διάδοχη κατάσταση, να µείνει ο τίτλος – και για λόγους προσωπικής επιθυµίας, ίσως και µαταιοδοξίας. Αν υπάρξει κάποιος νεότερος, ή κάποιοι νεότεροι, που θα µπορούσαν να αποτελέσουν µια φυσική συνέχεια, τότε θα έχει νόηµα να συνεχιστεί. ∆ιαφορετικά, ο καθένας θα κάνει το δικό του σχήµα.
Από πού σας προέκυψε αυτή η ενασχόληση;
Αυτή είναι µια εµµονή και δεν µπορείς να την προσδιορίσεις εύκολα. Είναι κάτι που για µένα ξεκίνησε πολύ νωρίς, από τα µαθητικά χρόνια. Αγαπούσα πολύ το θέατρο. Συµµετείχα σε διάφορες δραστηριότητες, σε παραστάσεις, αλλά µε ενδιέφερε και το µουσικοθεατρικό στοιχείο. Αυτή η πρώτη παράσταση ήταν, ας πούµε, σατιρική, καθαρά τυχαία. Στην ουσία, ήταν κάτι που µε επέλεξε. ∆εν το σκέφτηκα συνειδητά. Οταν µπήκα στη δραµατική σχολή, τα πράγµατα ήρθαν κάπως φυσικά. Η σχολή, η πρώτη µου δουλειά και η επαφή µε µια καινούργια γλώσσα, µε νέα θεατρικά ρεύµατα, µε πειραµατικό θέατρο, ήταν αυτά που µου έδωσαν τα εφόδια. Παράλληλα, είχα κάνει -πάλι κάπως τυχαία- µικρές εµφανίσεις σε καφέ της εποχής, µε ανάλογο ύφος. Επαιζα είτε δικά µου κείµενα είτε βασισµένα σε αυτοσχεδιασµούς. Εκανα µια µικρή «θητεία» µερικών χρόνων: µετά το θέατρο πήγαινα και έπαιζα σε µικρούς χώρους της Θεσσαλονίκης. Και µετά µου ήρθε η ιδέα: γιατί να µη γίνει αυτό ένα ενιαίο πράγµα; Να έχει µια συνοχή, µια ενιαία γραµµή. Να είναι µια ολόκληρη παράσταση και όχι ένα θεατρικό διάλειµµα µέσα στη µουσική.
Πάντως, πρέπει να σας επηρέασαν και οι πρωτοπόροι καλλιτέχνες του είδους, όπως ο Χάρρυ Κλυνν…
Οι άνθρωποι που προηγήθηκαν χρονικά από εµάς, όπως ο Γιώργος Μαρίνος και ο Χάρρυ Κλυνν, είχαν τεράστια παρουσία και µεγάλη συµβολή σε αυτό το
είδος, ιδίως στη Θεσσαλονίκη. Αλλά ειδικά ο Χάρρυ Κλυνν, που θεωρείται πατριάρχης του είδους στην Ελλάδα, ήταν για µένα καθοριστικός. Βλέποντάς τους,
σκέφτηκα ότι πρέπει κι εγώ να κάνω κάτι αντίστοιχο, αλλά µε τον δικό µου τρόπο, µε διαφορετικούς όρους, κυρίως αισθητικούς, δηλαδή προσωπικούς.
Ετσι προέκυψε. Είχα γνωρίσει µουσικούς, γιατί στην αρχή υπήρχαν κυρίως άνθρωποι του θεάτρου για τα κείµενα, και τους είπα να κάνουµε κάτι που θα συνδυάζει τη µουσική µε το σατιρικό κείµενο. ∆οκιµάζαµε διάφορα πράγµατα: τραγούδια, σατιρικά σκετς. Κάπως έτσι προέκυψε αυτό το είδος. Στην αρχή, το θεωρούσα µια παράλληλη ενασχόληση µε το θέατρο. Κάποια στιγµή, όµως, πήρε µεγάλη δυναµική. Γιατί δουλεύοντας µε το κοινό, κάνοντας παραστάσεις, βλέπεις τι λειτουργεί και τι όχι, και αυτό σε εξελίσσει. Ηταν ένα σπονδυλωτό, αποσπασµατικό θέατρο ποικιλιών. ∆εν πίστευα τότε ότι θα αποκτήσει τόσο συγκεκριµένη µορφή, αν και ήδη είχε στοιχεία επιθεώρησης και καµπαρέ.
Υπάρχει κάποια άλλη συνεργασία ή γνωριµία που αισθάνεστε ότι σας καθόρισε ή σας επηρέασε;
Μπορώ να σας πω πάρα πολλά ονόµατα. Ανθρώπους που γνώρισα -κυρίως σκηνοθέτες- που υπήρξαν για µένα σηµαντικοί δάσκαλοι. Σε σχέση µε το συγκεκριµένο είδος, πέρα από τους δύο που ανέφερα, υπήρχε και η παράδοση της επιθεώρησης. Τις µεγάλες δόξες της δεν τις προλάβαµε ουσιαστικά – µιλάµε για δεκαετίες όπως του 1950. Ωστόσο, ακόµα και µεταγενέστερες δουλειές, όπως κείµενα του Λάκη Λαζόπουλου ή συνεργασίες µε τον Γιάννη Ξανθούλη, ήταν πράγµατα που µας επηρέασαν, παρόλο που δεν ήταν ακριβώς αυτό που κάναµε εµείς και δεν ανήκαν καθαρά στην επιθεώρηση. Παρ’ όλ’ αυτά, όλες αυτές οι επιρροές ήταν καθοριστικές.
Πότε νιώσατε ότι τα καταφέρατε;
Υπάρχει µια διαρκής εναλλαγή ανάµεσα στο «δεν µπορώ» και σε αυτό που λέµε «το έχω». Και την επόµενη µέρα, πάλι, λες «όχι, δεν κάνω γι’ αυτόν τον χώρο,
γιατί το έκανα αυτό, γιατί εκτέθηκα, τους κορόιδεψα όλους…». ∆εν υπάρχει µια σταθερή αίσθηση ολοκλήρωσης. Επειδή είναι πολλά τα χρόνια αποδοχής, λες
ότι ίσως κάτι να έκανα. ∆εν ξέρω, όµως, αν θα µπορούσα να είχα κάνει πολύ περισσότερα. Κάπως έτσι προχωράς.
Τι είναι πιο δύσκολο γενικότερα στη ζωή, αλλά και στην Τέχνη: η επόµενη µέρα της επιτυχίας ή της αποτυχίας;
Νοµίζω ότι είναι εξίσου δύσκολα. Ισως, όµως, να είναι πιο επικίνδυνη η διαχείριση της επιτυχίας. Γιατί ένας καλλιτέχνης έχει µάθει να ζει µε απορρίψεις: µπορεί
να σε απορρίψει ένας συνεργάτης, ένας φίλος, το κοινό, µια παράσταση. Αντίθετα, πιο επικίνδυνη είναι η κολακεία: η κολακεία των συναδέλφων και η κολακεία των θεατών. Οι θεατές, βέβαια, εκφράζονται αυθόρµητα όταν τους αγγίζει κάτι, αλλά το θέατρο είναι βαθιά υποκειµενικό. Αυτό που για κάποιον είναι συγκινητικό ή αστείο, για κάποιον άλλον µπορεί να είναι αδιάφορο ή ακόµα και ενοχλητικό. Αρα, είναι κάτι πολύ προσωπικό. Αυτό που µπορώ να πω συνοψίζοντας είναι: ούτε να επαναπαύεσαι στις επιτυχίες ούτε να καταρρέεις στις αποτυχίες, για να µπορείς να συνεχίζεις.
Η τύχη παίζει ρόλο στις ζωές µας;
Είναι καθοριστικός παράγοντας, αλλά όχι ο µόνος. Η τύχη δεν µπορεί από µόνη της να δηµιουργήσει κάτι. Χρειάζεται τεράστια προσπάθεια και αφοσίωση. Νοµίζω ότι λίγο-πολύ η τύχη έρχεται σε όλους. Το ζήτηµα είναι πόσο έτοιµος είσαι να ανταποκριθείς όταν έρθει η ευκαιρία. Αυτό χρειάζεται προετοιµασία και πολύ µεγάλη υποµονή.
Τι συµβουλή θα δίνατε σε έναν νέο που ξεκινά τώρα την πορεία του;
∆εν ξέρω αν µπορώ να δώσω συµβουλές. Και εγώ όταν άκουγα κάποια συµβουλή συνήθως είχε αξία µόνο όταν κάτι µέσα µου ήταν ήδη έτοιµο να τη δεχτεί. Το µόνο που µπορώ να πω είναι: κόπος, αφοσίωση και µεγάλη αγάπη. Πολλοί νέοι νοµίζουν ότι αυτή η δουλειά συνδέεται µε τη δηµοσιότητα ή την αναγνώριση. Αυτό δεν πρέπει να είναι ο στόχος. Αν δεν έχεις ουσιαστική, βαθιά σχέση µε αυτό που κάνεις, είναι πολύ δύσκολο να αντέξεις. Είναι ένα επάγγελµα απαιτητικό και κοπιαστικό. Το µόνο αντιστάθµισµα είναι ότι µέσα από αυτό µαθαίνεις να ζεις και να δίνεις νόηµα στη ζωή σου.
Εχετε ελεύθερο χρόνο; Τι σας αποφορτίζει;
Ειδικά τα τελευταία χρόνια έχω περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Τα πρώτα χρόνια δεν τον είχα ανάγκη. ∆ούλευα 9-10 µήνες πολύ εντατικά και µετά, το καλοκαίρι, είχα ένα-δύο µήνες περισυλλογής: διάβασµα, σκέψη, πράγµατα που ήθελα να κάνω προσωπικά. ∆εν κατάφερα ποτέ να κάνω όλα όσα σχεδίαζα: ενδοσκόπηση, ταξίδια, σεµινάρια. Εκανα, όµως, κάποια από αυτά. Τα τελευταία χρόνια έχω περισσότερο χρόνο για προσωπικές επαφές και για πράγµατα έξω από τη δουλειά.
Εχετε κάποιο απωθηµένο; Μια συνεργασία που δεν έγινε, κάποιο ανεκπλήρωτο όνειρο;
Ανεκπλήρωτα όνειρα υπάρχουν πάρα πολλά. Αλλά δεν θα τα έλεγα απωθηµένα, γιατί συµφιλιώθηκα πολύ νωρίς µε την ιδέα ότι θα κάνω πολύ λιγότερα από
αυτά που θα ήθελα. Από την άλλη, µου συνέβησαν περισσότερα πράγµατα απ’ όσα καν φανταζόµουν. Πολύ περισσότερα από αυτά που φιλοδοξούσα. Η φιλοδοξία και η µαταιοδοξία µου καλύφθηκαν εγκαίρως. Αν δεν συµφιλιωθείς µε αυτό, νοµίζω ότι θα είσαι µια ζωή ανικανοποίητος. Από την άλλη όµως, αν το πας στο άλλο άκρο και πεις «όλα είναι µάταια», υπάρχει ο κίνδυνος να χαλαρώσεις, να πάψεις να αγωνίζεσαι. Νοµίζω ότι κάπου εκεί βρίσκεται η ισορροπία. Ελέγχοντας τη µαταιοδοξία µου έγινα και πιο εσωστρεφής, ίσως λίγο πιο συγκρατηµένος. Αλλά χρειάζεται ένα µέτρο: να ξέρεις πως έκανες ό,τι µπορούσες, όσο µπορούσες.
Πώς βλέπετε το σηµερινό τοπίο στο θέατρο;
Υπάρχουν πολύ καλοί ηθοποιοί. Και στη δική µου γενιά υπήρχαν ταλέντα, αλλά πάντα οι πραγµατικά ξεχωριστοί είναι λίγοι. Σήµερα υπάρχει και µεγαλύτερη
προσφορά και µεγαλύτερη προσέλευση νέων ανθρώπων, οπότε η εικόνα είναι πιο διευρυµένη. Εκεί όπου νοµίζω ότι υπάρχει έλλειψη είναι στους σκηνοθέτες. Υπάρχει µια υστέρηση σε εµπνευσµένους ανθρώπους, σε δασκάλους του θεάτρου. Σε σχέση µε το παρελθόν, πάντως, είµαστε καλύτερα.
Κυριακάτικη Απογευματινή
