Ησυγκρουσιακή φάση, στην οποία έχουν περάσει οι σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης, δεν είναι συγκυριακή ούτε αναµένεται να περάσει σε ύφεση σύντοµα. Η Ουάσινγκτον έχει επιλέξει να επαναδιατυπώσει τις σχέσεις συνολικά στο δυτικό στρατόπεδο χωρίς φιοριτούρες, ωραιοποιήσεις και περιτύλιγµα ενότητας.
Οι λόγοι και οι αναγκαιότητες που οδηγούν την Αµερική σε µία φαινοµενικά ακραία realpolitik έχουν αναλυθεί εκτενώς. Από την αµερικανική οικονοµία µέχρι τον ανταγωνισµό µε την Κίνα και την πιθανότητα ακόµα και θερµής υποτροπής, τους περιορισµένους -όχι µόνο οικονοµικούς- πόρους σε σχέση µε το παρελθόν, το δυσθεώρητο χρέος, τις εσωτερικές κοινωνικές, ιδεολογικές και πολιτικές µεταβολές, αλλά και το χάσµα ισχύος µε την Ευρώπη που δίνει την ευχέρεια και το κίνητρο για ηγεµονική επιβολή, ένα ευρύ πλέγµα αιτίων διαµορφώνει τη σηµερινή κατάσταση.
Η Ευρώπη πιάστηκε εξαπίνης ερχόµενη αντιµέτωπη µε διαδοχικούς και διαρκείς εκβιασµούς σε όλο το φάσµα. Από την οικονοµία µε τους δασµούς, έως την απειλή χρήσης ακόµα και του στρατιωτικού εργαλείου, κάτι που σόκαρε τους Ευρωπαίους.
Ας µην ξεχνάµε ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει φτιαχτεί για να λειτουργεί σε συνθήκες σχετικής κανονικότητας και όχι σε γεγονότα βίαιων παγκόσµιας εµβέλειας δοµικών αλλαγών που αφορούν την ανατροπή του συνολικού µεταπολεµικού διεθνούς συστήµατος. Πολύ περισσότερο που καλείται να διαχειριστεί την αποδόµηση της παγιωµένης επί 80 χρόνια δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και εµπορικής – οικονοµικής σύµβασης.
Ο εγγενής εσωτερικός κατακερµατισµός της Ε.Ε. λειτουργεί θελκτικά στην απόπειρα τον ΗΠΑ να διεµβολίσουν το ευρωπαϊκό οικοδόµηµα και να διαπραγµατευθούν κατά µόνας, σε διµερές επίπεδο µε τα κράτη-µέλη.
Μετά τα πρώτα κύµατα-σοκ η Ε.Ε. προσπαθεί να βγάλει αντανακλαστικά και να αποκρούσει την πίεση τόσο στο πεδίο της ασφάλειας, βλέπε Γροιλανδία, όσο και στο τερέν του οικονοµικού πολέµου.
Η ολοκλήρωση της συµφωνίας µε τη Mercosur, έπειτα από δυόµισι δεκαετίες διαπραγµατεύσεων -η οποία για λόγους εκτόνωσης εσωτερικών αντιδράσεων έχει παραπεµφθεί στο ευρωπαϊκό δικαστήριο, αλλά εκτιµάται ότι δεν θα την αναιρέσει- και η ξαφνική ανακοίνωση της αντίστοιχης εµπορικής συµφωνίας µε την Ινδία, παρότι αποτελούν υποθέσεις που έρχονται από παλιά, είναι προφανές ότι εντάσσονται στην προσπάθεια της Ευρώπης για κινήσεις εξισορρόπησης και αντιστάθµισης του αµερικανικού γεωοικονοµικού blietzkrieg.
Ειδικά η συµφωνία µε την Ινδία, που δηµιουργεί µία δυνητική αγορά 2 δισεκατοµµυρίων ανθρώπων, 1,5 δισεκατοµµυρίου Ινδών και περίπου 500 εκατοµµυρίων Ευρωπαίων, πέραν του µεγέθους της έχει και άλλες προεκτάσεις.
Παράλληλα µε τις διαπραγµατεύσεις για τη συµφωνία, έτρεχε η διευθέτηση των χρηµατοοικονοµικών συναλλαγών µε παράκαµψη του αµερικανικού-δολαριακού συστήµατος εκκαθάρισης SWIFT και απ’ ευθείας σύνδεση του ευρωπαϊκού και του αντίστοιχου ινδικού συστήµατος TARGET και UPI. Σε πρώτη φάση για µικρές συναλλαγές, αλλά δεν παύει να είναι ένα µικρό βήµα-πείραµα αποδολαριοποίησης. Και είναι γνωστό πόσο ευαίσθητοι είναι οι Αµερικανοί µε το δολάριο.
Μπορεί ο όγκος των συναλλαγών να µην είναι µεγάλος, τουλάχιστον αρχικά, αλλά το ειδικό βάρος της Ευρώπης ως αγοράς και ως του πλέον στενού εταίρου των ΗΠΑ, καθώς και της Ινδίας λόγω του εκτοπίσµατος και της δυναµικής που έχει προοπτικά να υποκαταστήσει ακόµα και την Κίνα, στέλνουν πολιτικό και γεωπολιτικό µήνυµα ισχυρότερο από το οικονοµικό. Μένει να διαπιστωθεί η αντίδραση της Ουάσινγκτον.
Οπως θα έχει ενδιαφέρον και η συνέχιση των κινήσεων από ευρωπαϊκής πλευράς. Αν η κλιµάκωση συνεχιστεί, ο ορίζοντας θα σκοτεινιάσει. Μία διασπασµένη ∆ύση δεν θα είναι σε θέση να αντιµετωπίσει οικονοµικά και εµπορικά τα ανερχόµενα ασιατικά µεγέθη ούτε την επερχόµενη επιδείνωση και διεύρυνση των γεωπολιτικών αναταράξεων και το πιθανό ξέσπασµα νέων πολέµων ούτε τις ενεργειακές και άλλες προκλήσεις.
Σε όλο αυτό το σύνθετο και δύσκολο σκηνικό η Ελλάδα είναι υποχρεωµένη να σταθµίσει τη στάση της. Αφ’ ενός είναι κράτος-µέλος της Ε.Ε., της οποίας θα αναλάβει την εκ περιτροπής προεδρία σε ενάµιση χρόνο, αφ’ ετέρου έχει την ειδική στρατηγική σχέση µε τις ΗΠΑ σε θέµατα άµυνας, ασφαλείας, ενεργειακά και άλλα, την οποία σε καµία περίπτωση δεν µπορεί να διακινδυνεύσει.
Θα χρειαστεί όλα τα αποθέµατα γεωπολιτικής και διπλωµατικής µαεστρίας για να ισορροπήσει, κάτι που ίσως να µην καταφέρουν µεγαλύτερες ευρωπαϊκές χώρες.
Κυριακάτικη Απογευματινή
