Ανοίγεις την τηλεόραση το πρωί. Το ίδιο θέμα. Το μεσημέρι, πάλι εκεί. Το απόγευμα, νέα «αποκάλυψη». Το βράδυ, οκτώ άνθρωποι γύρω από ένα τραπέζι αναλύουν όσα οι προηγούμενοι δεκαπέντε είχαν ήδη αναλύσει από το πρωί. Και την επομένη; Από την αρχή. Κάπως έτσι λειτουργεί πλέον ένα σημαντικό κομμάτι της ελληνικής τηλεοπτικής ενημέρωσης.
Μια υπόθεση που δικαιολογημένα ενδιαφέρει την κοινή γνώμη μπορεί μέσα σε λίγες ημέρες να μετατραπεί σε τηλεοπτική πολιορκία. Αναζητούνται συγγενείς, γείτονες, παλιοί φίλοι, συμμαθητές, πρώην συνεργάτες. Εξετάζονται φωτογραφίες, συνομιλίες, οικογενειακές σχέσεις, παλαιότεροι καβγάδες. Πληροφορίες που ελάχιστη σχέση έχουν με την ουσία παρουσιάζονται ως καθοριστικές, απλώς επειδή είναι καινούργιες. Και όταν τελειώσουν τα γεγονότα, αρχίζουν οι εικασίες.
Το παράδοξο είναι ότι αυτή η πλημμύρα πληροφοριών δεν σημαίνει απαραιτήτως περισσότερη ενημέρωση. Συχνά σημαίνει ακριβώς το αντίθετο. Ο τηλεθεατής, ύστερα από ώρες επανάληψης, γνωρίζει δεκάδες ασήμαντες λεπτομέρειες για μία υπόθεση, αλλά ενδεχομένως αγνοεί σοβαρές εξελίξεις στην οικονομία, στην παιδεία, στην υγεία, στην εξωτερική πολιτική ή στην καθημερινότητα της χώρας. Μια ενημερωτική εκπομπή δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μονοθεματικό σίριαλ επειδή μια ιστορία προσφέρει τηλεθέαση.
Υπάρχει, όμως, και κάτι σοβαρότερο. Πίσω από κάθε υπόθεση υπάρχουν άνθρωποι. Οικογένειες, παιδιά, συγγενείς, πρόσωπα που ενδέχεται να μη ζήτησαν ποτέ δημοσιότητα. Ποιο δημόσιο συμφέρον υπηρετεί η περιγραφή της κρεβατοκάμαρας, μιας προσωπικής σχέσης ή μιας παλιάς διαφωνίας; Δεν είναι κάθε αληθινή πληροφορία και αναγκαία πληροφορία.
Εδώ βρίσκεται η λεπτή αλλά θεμελιώδης γραμμή ανάμεσα στην ενημέρωση και στην υπερπληροφόρηση. Η πρώτη βοηθά τον πολίτη να καταλάβει. Η δεύτερη τον κρατά καθηλωμένο. Η πρώτη επιλέγει, αξιολογεί και εξηγεί. Η δεύτερη συσσωρεύει λεπτομέρειες μέχρι η ανθρώπινη τραγωδία να γίνει θέαμα. Και ασφαλώς υπάρχει η τηλεθέαση. Τα μέσα ενημέρωσης είναι επιχειρήσεις και χρειάζονται κοινό. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι καθετί που προκαλεί περιέργεια πρέπει να μεταδίδεται μέχρι εξαντλήσεως. Η δημοσιογραφία δεν μπορεί να μετρά την αξία μιας είδησης αποκλειστικά από το πόσα μάτια παραμένουν κολλημένα στην οθόνη.
Διαφορετικά δημιουργείται ένας παράξενος φαύλος κύκλος. Τα κανάλια λένε ότι προβάλλουν ένα θέμα επειδή ενδιαφέρει το κοινό και εκείνο ασχολείται διαρκώς με αυτό επειδή τα κανάλια το προβάλλουν ασταμάτητα. Στο τέλος κανείς δεν γνωρίζει ποιος ακολουθεί ποιον. Και εδώ η ευθύνη είναι μοιρασμένη. Ο δημοσιογράφος έχει καθήκον να γνωρίζει πού τελειώνει το δικαίωμα στην πληροφόρηση και πού αρχίζει η αχρείαστη έκθεση ενός ανθρώπου. Να μπορεί να αντισταθεί στον πειρασμό της εύκολης τηλεθέασης και να θυμάται ότι απέναντί του δεν έχει «υλικό», αλλά ζωές. Ευθύνη, όμως, έχουμε και εμείς οι τηλεθεατές. Όσο παρακολουθούμε με λαχτάρα κάθε νέα αδιάκριτη λεπτομέρεια, όσο απαιτούμε ακόμη περισσότερο θέαμα και μετατρέπουμε την ανθρώπινη δυστυχία σε καθημερινή ψυχαγωγία τόσο τροφοδοτούμε ακριβώς αυτό που ύστερα καταγγέλλουμε. Το τηλεχειριστήριο, άλλωστε, βρίσκεται και στα δικά μας χέρια.
Η δημοσιογραφία χρειάζεται έρευνα, αποκάλυψη, ερωτήματα και έλεγχο της εξουσίας. Άλλο όμως επιμονή και άλλο εμμονή. Γιατί η σωστή ενημέρωση δεν είναι να πεις τα πάντα. Είναι να γνωρίζεις τι αξίζει να ειπωθεί, πόσο πρέπει να ειπωθεί και, κυρίως, πότε πρέπει να σταματήσεις.
Εφημερίδα Απογευματινή
