Το όνομα ελληνικό, το έμβλημα επίσης. Ο Άγιαξ, που υποδέχεται αύριο στις 22.00 τον Ολυμπιακό για το Champions League, έχει σχέση με την Ελλάδα κατ’ εικόνα -έμβλημα δηλαδή- και όνομα. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν έχει και ελληνική καταγωγή. Ένα ερώτημα που προκαλεί σενάρια για Ελληνίδα μητέρα ενός εκ των ιδρυτών, ιστορίες για μεθυσμένους ποδοσφαιρικούς παράγοντες, ακόμα και τον μύθο της απαγόρευσης χρησιμοποίησης πλέον του συγκεκριμένου ονόματος. Ο Ολλανδός ιστορικός του αθλητισμού Γιούριτ βαν ντε Βούρεν μοιάζει να είναι ο καθ’ ύλην αρμόδιος για να δώσει κάποιες απαντήσεις σε μια πολύπλοκη ιστορικά υπόθεση.
Ο Αίας -στις λατινογενείς γλώσσες Ajax- ο Τελαμώνιος ήταν επιφανής ήρωας της ελληνικής μυθολογίας, γιος του βασιλιά της Σαλαμίνας Τελαμώνα και της Περίβοιας. Διακρίθηκε στον Τρωικό Πόλεμο για την τεράστια σωματική δύναμη και το θάρρος του, στα οποία, σύμφωνα με τον μύθο, τον ξεπερνούσε μόνο ο Αχιλλέας.
Θεωρία που κυκλοφόρησε τα τελευταία χρόνια θέλει τη μητέρα του πρώτου προέδρου Φλόρις Στέμπελ να ήταν ελληνικής καταγωγής. Ο Γιούριτ βαν ντε Βούρεν έκανε την έρευνά του. Ο Στέμπελ ίδρυσε τον σύλλογο το 1900 μαζί με τους Χαν Ντάντε και Κάρελ Ρίζερ. Ο Βαν ντε Βούρεν αναζήτησε το πιστοποιητικό γέννησης του Στέμπελ στα δημοτικά αρχεία του Άμστερνταμ, το οποίο εκδόθηκε στις 20 Ιανουαρίου 1877 «στις τρεις και μισή το πρωί». Ο πατέρας του ήταν ο Γιοχάνες Στέμπελ, η μητέρα του η Γιοχάνα Χέντρικα Τσίσφεχερ. Το πρώτο γράμμα του επωνύμου ήταν δυσανάγνωστο, αναφέρει ο Βαν ντε Βούρεν. Με πολλή φαντασία, ίσως να ήταν δυνατό να θεωρηθεί ελληνικό όνομα. «Τα ονόματά της δεν προδίδουν ελληνικό αίμα, νομίζω», καταλήγει ο ιστορικός.
Σύμφωνα με ένα άλλο σενάριο συνωμοσίας, που για χρόνια κυκλοφορούσε, ο σύλλογος δεν είχε άδεια να ονομάζεται «Άγιαξ» από το 2000, επειδή το 1900 είχε συναφθεί συμφωνία σύμφωνα με την οποία το δικαίωμα να ονομάζεται «Άγιαξ» έληγε έπειτα από έναν αιώνα.
Το έγγραφο
Όταν ιδρύθηκε ο Άγιαξ του Άμστερνταμ, υπήρχαν ήδη δύο ολλανδικοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι με το ίδιο όνομα. Ο ένας στο Λεουβάρντεν, του οποίου η τύχη ιστορικά αγνοείται, και ο άλλος στο Λέιντεν, στο οποίο έπαιζαν ποδόσφαιρο και κρίκετ από το 1892.
Κάποιοι ισχυρίζονταν ότι υπήρχε έγγραφο του 1900 στο οποίο ο Άγιαξ του Λέιντεν παραχωρούσε σε αυτόν του Άμστερνταμ το δικαίωμα χρήσης του ονόματος υπό έναν όρο: ύστερα από εκατό χρόνια, δηλαδή το 2000, αυτό το δικαίωμα ονομασίας θα έπαυε να ισχύει. Κανένας δεν είχε ποτέ αυτό το έγγραφο, οπότε ο ιστορικός καταλήγει ότι πρόκειται για μύθο.
Έναν μύθο που ακολουθείται από έναν ακόμα σχετικό. Πριν από περίπου 28 χρόνια κάποιοι ενημέρωσαν τον Βαν ντε Βούρεν ότι κάθε πέντε ή δέκα χρόνια, υποτίθεται από το 1900, τα μέλη των διοικητικών συμβουλίων του Άγιαξ του Λέιντεν και του νεότερου, αυτού του Άμστερνταμ δηλαδή, πραγματοποιούσαν μία μυστική συνάντηση, στην οποία ανανεωνόταν η άδεια χρησιμοποίησης του ονόματος για μερικά ακόμη χρόνια. Το κερασάκι στην τούρτα στο τέλος της υποτιθέμενης συνάντησης ήταν η κοινή υπερκατανάλωση αλκοόλ μεταξύ των παραγόντων. «Υπέροχο αλλά αναπόδεικτο», σχολίασε ο Βαν ντε Βούρεν.
Ο μεταλλιοποιός
Αληθινή είναι πάντως η ιστορία για το έμβλημα του Άγιαξ. Τη χρωστάμε και αυτήν στον Ολλανδό ιστορικό: «Βρήκα ένα βιβλίο του 1938, που απαριθμούσε μετάλλια και νομίσματα που κόπηκαν από την Koninklijke Begeer. Είναι μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες κοπής νομισμάτων στην Ολλανδία. Κάπου γράφει: “1924, Άγιαξ, Έλληνας ήρωας, αριστερά προφίλ”». Πρόκειται για το σημερινό λογότυπο του Άγιαξ -μέχρι το 1924 είχε έναν ποδοσφαιριστή-, για το οποίο ο Βαν ντε Βούρεν εξήγησε: «Αυτό το λογότυπο φαίνεται να έχει κοπεί σε ένα μετάλλιο το 1924 από τον Έντουαρντ Χιτλ, έναν καλλιτέχνη που καταγόταν από τη Βοημία, αλλά έζησε στην Ουτρέχτη. Ήταν ένας από τους καλύτερους μεταλλιοποιούς της εποχής του και του ανατέθηκε να δημιουργήσει αυτό το μετάλλιο. Χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια για τις ομάδες νέων που κέρδισαν το πρωτάθλημα. Το 1925, όταν ο σύλλογος γιόρτασε την 25η επέτειό του, εκδόθηκε ένα επετειακό περιοδικό. Βρήκα αυτό το περιοδικό στα εθνικά αρχεία. Στη σελίδα 24 το κλασικό λογότυπο του Άγιαξ είναι τυπωμένο σε χαρτί για πρώτη φορά».
Η εξήγηση που αναζητείται είναι γιατί ο Άγιαξ φέρει ελληνικό όνομα. Όπως επίσης και άλλες ολλανδικές ομάδες, όπως η Σπάρτα Ρότερνταμ και η Χέρακλες Άλμελο. Ο Γιούριτ βαν ντε Βούρεν έχει πει στο ESPN: «Σε αντίθεση με τα περισσότερα μέρη του κόσμου, όπου το ποδόσφαιρο ξεκίνησε ως άθλημα της εργατικής τάξης, στην Ολλανδία παιζόταν κυρίως από τις μορφωμένες μεσαίες και ανώτερες τάξεις, οι οποίες ίδρυσαν ομάδες στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Χρησιμοποιώντας όλα αυτά τα ονόματα, μπορούσαν να δείξουν ότι είχαν κλασική εκπαίδευση. Πήγαιναν στο σχολείο, όπου γίνονταν μαθήματα ελληνικών και λατινικών. Μπορούσες να αποδείξεις ότι ήσουν ένας από τους ανθρώπους σε καλύτερη θέση στην κοινωνία. Μπορούσαν να δείξουν ότι είχαν εκπαιδευτεί χρησιμοποιώντας ονόματα όπως Άγιαξ…». Για τους ιδρυτές του Άγιαξ, Φλόρις Στέμπελ, Κάρελ Ρίζερ και Χαν Ντάντε, ο Βαν ντε Βόρεν εξήγησε: «Δεν ήταν όλοι μορφωμένοι υψηλής τάξης αλλά μεσαίας τάξης. Του ενός ο πατέρας ήταν δάσκαλος, διάβαζε και έγραφε κάτι που δεν ήταν συνηθισμένο το 1900 στην Ολλανδία. Τα τρία αγόρια απέκτησαν λυκειακή εκπαίδευση. Έμαθαν για την ιστορία του Αίαντα».
Εφημερίδα Απογευματινή
