Η άνοια είναι η μεγαλύτερη αιτία θανάτου στο Ηνωμένο Βασίλειο, με πάνω από 75.000 θανάτους κάθε χρόνο, αλλά συχνά είναι δύσκολο να διαγνωστεί μέχρι τα συμπτώματα να γίνουν πολύ έντονα. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή ενδέχεται να αλλάξει σύντομα χάρη σε μια επαναστατική σειρά νέων εξετάσεων αίματος που βρίσκονται σε φάση δοκιμών και έχουν ως στόχο την ανίχνευση της νόσου Αλτσχάιμερ δεκαετίες πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων.
Ο στόχος είναι οι εξετάσεις να εντοπίζουν την ασθένεια -που είναι η πιο κοινή μορφή άνοιας- σε αρκετά πρώιμο στάδιο, ώστε οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η τακτική άσκηση και η υγιεινή διατροφή, σε συνδυασμό με στοχευμένα φάρμακα να μπορούν να τη σταματήσουν. Ελλείψει θεραπείας, ορισμένοι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτός ο τύπος έγκαιρης παρέμβασης είναι η καλύτερη επιλογή για την καταπολέμηση της νόσου Αλτσχάιμερ.
Σχεδόν ένα εκατομμύριο άνθρωποι στο Ηνωμένο Βασίλειο πάσχουν από άνοια και, σύμφωνα με πρόσφατες στατιστικές, η άνοια προκαλεί περισσότερους θανάτους από τον καρκίνο ή τις καρδιαγγειακές παθήσεις – συνήθως από προβλήματα που προκύπτουν από την εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως πνευμονία ή δυσκολία στην κατάποση.
Η καθυστερημένη διάγνωση αποτελεί μεγάλο πρόβλημα, καθώς ένας στους τέσσερις ανθρώπους περιμένει δύο ή περισσότερα χρόνια για να ζητήσει ιατρική βοήθεια για τα συμπτώματα της άνοιας, συχνά θεωρώντας ότι τέτοια προβλήματα, όπως η έκπτωση της μνήμης ή η σύγχυση, οφείλονται απλώς στη γήρανση.
Η διάγνωση σήμερα
Οι γιατροί διαγιγνώσκουν σήμερα τη νόσο Αλτσχάιμερ με τεστ μνήμης και γνωστικών λειτουργιών, καθώς και με μαγνητικές τομογραφίες και PET scans για να αναζητήσουν σημάδια πλάκας (αποθέσεις πρωτεϊνών) στον εγκέφαλο. Ωστόσο, η νέα γενιά εξετάσεων αίματος θα μπορούσε να επιταχύνει τη διαδικασία κατά χρόνια.
Σήμερα οι περισσότερες εξετάσεις περιλαμβάνουν τη λήψη δειγμάτων από τα αιμοφόρα αγγεία στο χέρι. Ωστόσο, τουλάχιστον μία ομάδα ερευνητών εργάζεται πάνω σε ένα τεστ με τρύπημα του δακτύλου, παρόμοιο με αυτό που χρησιμοποιούν οι ασθενείς με διαβήτη για να μετρήσουν τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα τους. Το δείγμα θα λαμβάνεται στο σπίτι και θα αποστέλλεται σε εργαστήριο για ανάλυση.
Μια ομάδα ερευνητών του Πανεπιστημίου Νορθουέστερν στις Ηνωμένες Πολιτείες εντόπισε για πρώτη φορά τις τοξικές πρωτεΐνες (που ονομάζονται ACU193+) στον εγκέφαλο, οι οποίες φαίνεται να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη φλεγμονή και τη βλάβη των κυττάρων που χαρακτηρίζουν τα αρχικά στάδια της νόσου του Αλτσχάιμερ. Αναφέροντας τα ευρήματά τους στο περιοδικό «Alzheimer’s & Dementia», η ομάδα δήλωσε ότι αυτές οι πρωτεΐνες μπορούν να ανιχνευθούν στο αίμα 20 χρόνια πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα.
«Είναι σημαντικό να υποβληθείτε σε θεραπεία πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα, διότι μέχρι τότε έχει ήδη προκληθεί σημαντικός νευροεκφυλισμός», δήλωσε ο Ρίτσαρντ Σίλβερμαν, καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο Νορθουέστερν και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, στο περιοδικό «Good Health». «Στόχος μας είναι η διασφάλιση καλύτερης έγκαιρης διάγνωσης πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, σε συνδυασμό με ένα φάρμακο που θα μπορεί να σταματήσει την εξέλιξη της νόσου».
Δεν θεραπεύουν
Ορισμένα φάρμακα, όπως οι αναστολείς της χολινεστεράσης (π.χ. Aricept), υπάρχουν εδώ και χρόνια και λειτουργούν ενισχύοντας τη δραστηριότητα της ακετυλοχολίνης, ενός χημικού αγγελιοφόρου στον εγκέφαλο που είναι ζωτικής σημασίας για τη μνήμη και τη μάθηση. Τα φάρμακα αυτά μπορούν να ανακουφίσουν τα συμπτώματα και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής, αλλά δεν αποτελούν θεραπεία.
Νεότερα φάρμακα, όπως το Lecanemab και το Donanemab, μπορούν να επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου στα αρχικά στάδια, όταν τα συμπτώματα έχουν αρχίσει να εμφανίζονται. Ωστόσο, δεν έχουν εγκριθεί για χρήση στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) του Ηνωμένου Βασιλείου, εν μέρει λόγω του ότι τα οφέλη τους είναι πολύ περιορισμένα για να δικαιολογήσουν το κόστος και ενδέχεται να προκαλέσουν παρενέργειες, όπως εγκεφαλικές αιμορραγίες και οίδημα.
Όμως η ομάδα του Νορθουέστερν που εργάζεται πάνω σε μια εξέταση αίματος ανακάλυψε επίσης ότι ένα νέο φάρμακο, που ονομάζεται NU-9, το οποίο χρησιμοποιείται ήδη για τη θεραπεία της νόσου των κινητικών νευρώνων (μια ανίατη ασθένεια που οδηγεί σε απώλεια του μυϊκού ελέγχου), μπορεί να απενεργοποιήσει τις τοξικές πρωτεΐνες ACU193+ σε ποντίκια. Η ανακάλυψη αυτή δημιουργεί ελπίδες ότι το φάρμακο θα μπορούσε ενδεχομένως να προλάβει ή να καθυστερήσει σημαντικά την εμφάνιση της νόσου Αλτσχάιμερ.
Εν τω μεταξύ, μια δεύτερη εξέταση αίματος, η λεγόμενη εξέταση Fujirebio Lumipulse, έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε περίπου 1.000 άτομα στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο του Λονδίνου από γιατρούς που αναζητούν μια πρωτεΐνη που ονομάζεται pTau217. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη μπορεί να υποδηλώνει την παρουσία χαρακτηριστικών ενδείξεων της νόσου Αλτσχάιμερ στον εγκέφαλο, όπως οι συσσωρεύσεις πρωτεΐνης tau και οι αμυλοειδείς πλάκες. «Υπάρχουν εκατοντάδες πιθανοί βιοδείκτες, αλλά η pTau217 είναι σίγουρα ένας από τους πιο ελπιδοφόρους», δηλώνει ο Τζόναθαν Σοτ, καθηγητής Νευρολογίας στο Ινστιτούτο Νευρολογίας του πανεπιστημιακού νοσοκομείου του Λονδίνου. Συμμετέχει σε έρευνα για την pTau217 στο πλαίσιο ενός προγράμματος που υποστηρίζεται από βρετανικές φιλανθρωπικές οργανώσεις για την άνοια, με στόχο τη διερεύνηση πιθανών διαγνωστικών εξετάσεων αίματος.
Πολύ ευαίσθητες
Ο ίδιος αναφέρει ότι ορισμένες από τις εξετάσεις που βρίσκονται υπό ανάπτυξη είναι τόσο ευαίσθητες που μπορούν να ανιχνεύσουν συγκεντρώσεις συγκεκριμένων πρωτεϊνών του Αλτσχάιμερ στο αίμα σε αναλογία ενός μέρους ανά δισεκατομμύριο ή και χαμηλότερη.
Όπως δήλωσε στο «Good Health»: «Για να σας δώσω μια ιδέα για το πόσο ευαίσθητες είναι αυτές οι δοκιμές, αν ρίχνατε έναν κόκκο αλάτι σε μια πισίνα ολυμπιακών διαστάσεων, αυτές οι δοκιμές θα το ανίχνευαν. Αυτήν τη στιγμή διεξάγουμε κλινική δοκιμή [για την pTau217] σε κλινικές μνήμης, η οποία ελπίζουμε ότι θα παράσχει τα στοιχεία που χρειάζεται το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Αριστείας για να καταστήσει αυτές τις εξετάσεις διαθέσιμες σε όλο το NHS».
Ο δρ Ρίτσαρντ Όκλεϊ, αναπληρωτής διευθυντής Έρευνας και Καινοτομίας στην Alzheimer’s Society, δήλωσε στο περιοδικό «Good Health» ότι η καθιέρωση εξετάσεων αίματος σε τακτική βάση -όπως εκείνη που αναπτύσσεται στο Πανεπιστήμιο Νορθουέστερν- απέχει ακόμη αρκετά. Ωστόσο, πρόσθεσε: «Θα μπορούσαν να μεταμορφώσουν τον τρόπο διάγνωσης της νόσου Αλτσχάιμερ. Η ακριβής διάγνωση σήμερα εξακολουθεί να καθυστερεί υπερβολικά, ενώ ένας στους τρεις ανθρώπους στο Ηνωμένο Βασίλειο που ζουν με άνοια παραμένει αδιάγνωστος. Με νέες θεραπείες στον ορίζοντα, η έγκαιρη και ακριβής διάγνωση πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα».
Της THEA JOURDAN-©Associated Newspapers Limited
Εφημερίδα Απογευματινή
