Πολύς λόγος γίνεται το τελευταίο διάστημα για την ανεξέλεγκτη προσκόλληση εφήβων στο διαδίκτυο, τον λεγόμενο ψηφιακό εθισμό, ενόψει μάλιστα του επερχόμενου αποκλεισμού τους σε λίγους μήνες από τα social media. Τα στοιχεία είναι αμείλικτα, καθώς, όπως προκύπτει, το φαινόμενο έχει κυριολεκτικά γιγαντωθεί μετά το πέρας της πανδημίας με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι μαθητές να απομονώνονται από το περιβάλλον τους, να βυθίζονται στις οθόνες, εκδηλώνοντας ακόμη και ακραία επιθετική συμπεριφορά όταν οι γονείς τους προσπαθούν να τους απομακρύνουν από τον εθιστικό κόσμο του ίντερνετ. Προ ημερών συγκλόνισε η αφήγηση ενός πατέρα, ο οποίος, ζώντας το πρόβλημα από κοντά, οδήγησε τον γιο του σε κλινική απεξάρτησης από το διαδίκτυο, συγκρίνοντας τον εθισμό του παιδιού με αυτόν στα ναρκωτικά.
«Τα ναρκωτικά, αυτό το πράγμα δηλαδή, δεν μπορεί να το καταλάβει κανείς αν δεν το βιώσει. Έχεις ένα άλλο παιδί, δεν έχεις το παιδί σου. Είναι σαν να ζητάει συνεχώς τη δόση του από το διαδίκτυο», είχε δηλώσει, μιλώντας στο Mega. Ο ίδιος, περιγράφοντας όσα συνέβαιναν στο σπίτι του, είχε αναφέρει ότι το παιδί «ήταν αποκομμένο», φαινόταν να ζει στον δικό του κόσμο, ενώ η συμπεριφορά του είχε αλλάξει δραματικά, με ακραίες αντιδράσεις όπως φωνές, βωμολοχίες και ρίψεις αντικειμένων κάθε φορά που του αφαιρούσαν το κινητό. «Το παιδί ήταν εθισμένο όπως ένας ναρκομανής», είχε πει χαρακτηριστικά.
34% των εφήβων έπαιζε ψηφιακά παιχνίδια καθημερινά
22% των εφήβων παίζει για τουλάχιστον 4 ώρες συνεχόμενες
Μιλώντας στην «Απογευματινή», ο πρόεδρος του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) και εθνικός συντονιστής της χώρας μας για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, Αθανάσιος Θεοχάρης, περιέγραψε με ιδιαίτερη έμφαση τις σοβαρότατες συνέπειες του συγκεκριμένου εθισμού σε ολόκληρη την κοινωνία:
«Οι κίνδυνοι από την υπερβολική, άνευ ορίων χρήση του διαδικτύου είναι αρκούντως σοβαροί. Οι συνέπειες ακόμη περισσότερες, όπως κοινωνική απομόνωση, άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα, μείωση της αυτοεκτίμησης αλλά και ανάπτυξη φαινομένων διαδικτυακού εκφοβισμού με σοβαρό αποτύπωμα στην ψυχική υγεία. Παράλληλα, μπορούν να αναπτυχθούν αρνητικές συνέπειες όπως επιθετικότητα και παραβατικότητα αλλά και η ανάπτυξη της χρήσης ναρκωτικών και η θεώρηση της χρήσης ναρκωτικών ως κανονικότητα. Επιπρόσθετα ευνοείται η έμμεση ή άμεση προβολή λανθανόντων προτύπων, κανονικοποίηση της χρήσης αλκοόλ, κάνναβης, ηλεκτρονικών τσιγάρων και άλλων ψυχοδραστικών ουσιών, με παράλληλη επίδραση και εμφάνιση διαταραχών στον ύπνο και στη διατροφή».
Χωρίς ηλικία ο ψηφιακός εθισμός
Ωστόσο, το πρόβλημα φαίνεται πως είναι πολύ πιο πολύπλοκο, αφού η πραγματικότητα έρχεται να συντρίψει τους αριθμούς και τα στατιστικά. Και αυτό γιατί, ενώ μέχρι πριν από λίγα χρόνια εκατοντάδες γονείς κατέφευγαν για τη σωτηρία των παιδιών τους στις σχετικές δομές απεξάρτησης, πλέον τα αιτήματα είναι ελάχιστα, αφού και οι ίδιοι οι γονείς εμφανίζονται πια το ίδιο, αν όχι περισσότερο, εθισμένοι στο διαδίκτυο, με τους ειδικούς να κρούουν καμπανάκι κινδύνου, κάνοντας λόγο για νέα κανονικότητα!
Το συνταρακτικό δεδομένο αποκάλυψε στην «Α» η διευθύντρια Θεραπευτικών Προγραμμάτων Σωματικής Αποτοξίνωσης και Απεξάρτησης του ΕΟΠΑΕ, ψυχίατρος Στέλλα Χρηστίδη: «Το φαινόμενο του ψηφιακού εθισμού, μία λίαν αμφιλεγόμενη επιστημονικά οντότητα, έχει λάβει πλέον μορφές της κανονικότητας στις κοινωνίες μας. Πριν από 10-13 χρόνια είχαμε μία βάση δεδομένων για αιτήματα θεραπείας, όσον αφορά τον λεγόμενο ψηφιακό εθισμό, βάση η οποία έφτανε ακόμη και τα 400-500 άτομα. Τότε μόνο τα παιδιά είχαν το πρόβλημα. Σήμερα είναι μία εποχή κατά την οποία τα ίδια προβλήματα του ψηφιακού εθισμού παρουσιάζουν συχνά και οι γονείς. Το φαινόμενο έχει κανονικοποιηθεί και τα αιτήματα για θεραπεία, όσον αφορά τον λεγόμενο ψηφιακό εθισμό, δεν ξεπερνούν σήμερα τα 30-40 ανά έτος…».
Συμπτώματα
Η πιο συχνή μορφή εξάρτησης από το διαδίκτυο για τα παιδιά, τους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες είναι ο εθισμός στα video games. Αρκετά συχνή είναι και η ενασχόληση των νέων, εφήβων και νεαρών ενηλίκων με τα social media. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο εθισμός στα video games αφορά κατά συντριπτική πλειονότητα τα αγόρια και τους άνδρες, ενώ ο εθισμός στα social media αφορά κυρίως τα κορίτσια και τις γυναίκες.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε στην «Α» ο ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος Άκης Διαμάντης «ο εθισμός στα video games χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ενασχόληση με το παιχνίδι, αυξανόμενη προτεραιότητα στο παιχνίδι εις βάρος άλλων δραστηριοτήτων, σε σημείο τέτοιο που να κυριαρχεί στα καθημερινά ενδιαφέροντα του ατόμου και διαρκώς επιδεινούμενη -ως προς τον χρόνο που αφιερώνεται- ενασχόληση παρά τις δυσμενείς συνέπειες που έχει επιφέρει».
Σύμφωνα πάντα με τον ίδιο «τα συμπτώματα του εθισμού είναι η απόσπαση από την παραγωγικότητα, η παρακώλυση των διαπροσωπικών σχέσεων και της κοινωνικής ζωής, η μανιακή επένδυση στην τεχνολογία, η αδιαφορία προς οποιασδήποτε μορφής άλλη ψυχαγωγία. Πιο συγκεκριμένα στα παιδιά παρατηρείται ασυνέπεια στις σχολικές υποχρεώσεις, ακόμη και συχνή απουσία από το σχολείο ώστε να μην απομακρύνεται το παιδί από τη συσκευή που περιέχει video games. Η ενασχόληση με τα social media αποτελεί την προέκταση του εαυτού ενός ατόμου. Εκφράζει την τάση ενός ατόμου να θέλει να παρατηρεί και κυρίως να τον παρατηρούν. Αποτελεί σημείο των καιρών μας και δεν είναι μια παθολογική κατάσταση όταν γίνεται σε φυσιολογικά όρια και χωρίς επιπτώσεις. Παθολογική γίνεται η σχέση ενός ατόμου με τα social media όταν αποκόπτονται οι κοινωνικές επαφές και η συμμετοχή στην παρέα, όταν τα μέσα αυτά καλύπτουν πλήρως την ανάγκη του για κοινωνικοποίηση. Ενώ τα παιδιά τα συνδέει μεταξύ τους και ενισχύει την κοινωνικοποίησή τους, για τους ενήλικες δεν συμβαίνει το ίδιο, καθώς ένας ενήλικας επιλέγει τη συχνή ενασχόληση με τα social media και όχι την κοινωνική επαφή περισσότερο για να παρατηρήσει τους άλλους και για να τον παρατηρούν και όχι για να επικοινωνήσει και να συνδεθεί μαζί τους».
Κατακόρυφη αύξηση
Το απογοητευτικό είναι ότι το ποσοστό των εφήβων, ηλικίας 14-17 ετών, οι οποίοι εμφανίζονται πλέον εθισμένοι στο διαδίκτυο τα τελευταία χρόνια παρουσίασε κατακόρυφη αύξηση, σύμφωνα με σχετική έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έτσι, ενώ το 2019 είχε καταγραφεί μια ήπια εξάρτηση των ανηλίκων στο ίντερνετ της τάξης του 30%-40% και σοβαρή εξάρτηση της τάξης του 10%, τα ποσοστά αυτά διπλασιάστηκαν μετά το πέρας της πανδημίας, ενώ οι ηλικίες των ανηλίκων οι οποίοι εμφανίζουν τέτοια συμπτώματα ολοένα και χαμηλώνουν. Τα συμπεράσματα ανήκουν στην αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής – Εφηβικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας Εφηβικής Υγείας στη Β΄ Πανεπιστημιακή Παιδιατρική Κλινική του Νοσοκομείου Παίδων της Αθήνας «Π. και Α. Κυριακού», πρόεδρο της Ελληνικής Εταιρείας Εφηβικής Ιατρικής, Άρτεμη Τσίτσικα, όπως τα είχε παρουσιάσει σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM.
Ταυτόχρονα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το 2024 παρουσίασε τα αποτελέσματα μελέτης της Health Behaviour in School-age Children (HBSC) σε σχεδόν 280.000 νέους ηλικίας 11, 13 και 15 ετών σε 44 χώρες και περιοχές στην Ευρώπη, την Κεντρική Ασία και στον Καναδά (2022), σύμφωνα με την οποία το ένα τρίτο (34%) των εφήβων έπαιζε ψηφιακά παιχνίδια καθημερινά, με περισσότερους από έναν στους πέντε (22%) να παίζουν για τουλάχιστον τέσσερις ώρες συνεχόμενες, ενώ περισσότεροι από 1 στους 10 (11%) δυσκολεύονταν να ελέγξουν τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης με αρνητικές συνέπειες.
Εφημερίδα Απογευματινή
