Γράφει ο Ναπολέων Παντιώρας*
Ενόψει της προσεχούς αναθεώρησης του Συντάγματος, θα ήταν χρήσιμο να προβάλλονται, δημόσια, κρίσεις και απόψεις, σχετικά με το κορυφαίας σπουδαιότητας θέμα της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Σύμφωνα με το άρθρο 90§5 του Συντάγματος, οι προαγωγές στις θέσεις του προέδρου και του αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου ενεργούνται με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου, με επιλογή μεταξύ των μελών του αντίστοιχου ανώτατου δικαστηρίου.
Ο τρόπος αυτός ανάδειξης της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων δεν συνάδει προς τον ελεύθερο και ανεξάρτητο χαρακτήρα της Δικαιοσύνης, διότι παραβιάζει την αρχή της διακρίσεως των εξουσιών, υποτάσσοντας την Δικαιοσύνη στην Εκτελεστική Εξουσία. Αν και στο παρελθόν δόθηκε η ευκαιρία, με τις επανειλημμένες αναθεωρήσεις του Συντάγματος, να κλείσει η κερκόπορτα που οδηγεί ευθέως στη νόθευση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, με την ανάδειξη δικαστικών λειτουργών στις κορυφαίες θέσεις των ανωτάτων δικαστηρίων από άλλο ειδικό φορέα, που θα παρέχει τα εχέγγυα αξιοκρατικής κρίσης και όχι από την Εκτελεστική Εξουσία, εντούτοις, ο Συνταγματικός Νομοθέτης δεν τόλμησε να κόψει τον ομφάλιο λώρο με αυτή. Οι λόγοι είναι προφανείς. Τους γνωρίζουμε, τους διαισθανόμαστε, τους υπονοούμε, αλλά δημόσια σπάνια καταγγέλλονται.
Το ίδιο θέμα, για την πλήρη ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, κατέστη αντικείμενο συζήτησης, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο, κατά την δεκαετία του 1985. Η Οργάνωση των Ευρωπαίων Δικαστών για την Δημοκρατία και τις Ελευθερίες (MEDL) , στο προοίμιο του Ευρωπαϊκού Κώδικα Δικαστικών Λειτουργών αναφέρει ότι, η δημοκρατική, ανεξάρτητη και διαφανής Δικαιοσύνη αποτελεί ουσιώδες στοιχείο του κράτους δικαίου.
Επίσης στο 7ο Συνέδριο του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), για την πρόληψη εγκλήματος και την μεταχείριση των εγκλημάτων, η οποία έλαβε χώρα στο Μιλάνο το έτος 1985, εγκρίθηκε το κείμενο «των θεμελιωδών αρχών για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης», το οποίο σαφώς συνιστά πρόοδο στην νομική καλλιέργεια της ανθρωπότητας.
Ανώτατος δικαστικός λειτουργός και συγγραφέας, ο Βασίλειος Νικόπουλος, πρόεδρος Αρείου Πάγου Ε.Τ. γράφει, μεταξύ άλλων, στο σύγγραμμά του «ΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΜΟΥ …ΣΥΝΤΑΓΜΑ» σελ. 223, τα εξής: Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης υφίσταται μόνο «στα χαρτιά». Δυστυχώς το Ελληνικό Κράτος
ενεργεί έτσι, ώστε πάντα να την έχει υποχείριό του. Η θητεία μου ως Προέδρου του Αρείου Πάγου μου δίδαξε πολλά. Έμαθα την αλήθεια και έζησα την σκληρή πραγματικότητα του ιερού αυτού χώρου. Έπαθα και έμαθα πολλά. Είδα και έζησα σταυρωμένη Δικαιοσύνη. Παρακαλώ όλους αυτούς που έχουν την ευθύνη εκ του Συντάγματος να αναλάβουν το βάρος της αποκαθήλωσης. Βοηθήστε επιτέλους στην ανάσταση της Δικαιοσύνης. Η έλλειψη αξιοκρατίας και η απουσία δικαιοσύνης σε θέματα, κυρίως, που σχετίζονται με τις προαγωγικές κρίσεις, στις μεταθέσεις και αποσπάσεις δικαστικών λειτουργών, έλαβαν, κατά καιρούς τέτοιες διαστάσεις που, κατ΄επανάληψη, απασχόλησαν και τον τύπο.
Επιγραμματικά μόνο θα αναφέρω δημοσιεύματα στον τύπο, χωρίς αναφορά στο χρόνο και πρόσωπα, ότι ανώτερος δικαστικός λειτουργός υπέβαλε την παραίτησή του, καταγγέλλοντας δημόσια έλλειψη αξιοκρατίας στις προαγωγικές κρίσεις, στις μεταθέσεις και αποσπάσεις δικαστικών λειτουργών και την πλήρη, όπως υποστηρίζει, απουσία δικαιοσύνης στον Άρειο Πάγο, καταλογίζοντας βαρύτατες ευθύνες στον τότε Πρόεδρο του Αρείου Πάγου.
Άλλοι δικαστικοί λειτουργοί οδηγήθηκαν σε παραίτηση από το Δικαστικό Σώμα καταγγέλλοντας, επίσης, προφανή έλλειψη αξιοκρατίας του Α.Π.
Τέλος σε μεταγενέστερο χρόνο, ο τότε Πρόεδρος του Αρείου Πάγου πυροδότησε μεγάλες αντιδράσεις, όταν όρισε τον εαυτό του εισηγητή στο Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο, σε προαγωγές στο βαθμό του αεροπαγίτη σημαντικού αριθμού προέδρων εφετών, και με αμφιλεγόμενα κριτήρια, εισηγήθηκε την μη προαγωγή των περισσοτέρων εξ΄αυτών.
Πρέπει πάντως να επισημανθεί, για αντικειμενικούς λόγους, οτι πολλοί ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί, με θητεία στην ηγεσία της Δικαιοσύνης,
με την ισχύουσα νομοθεσία, σεβάστηκαν τον όρκο τους, τίμησαν το λειτούργημά τους σε κάθε περίπτωση. Πολλοί, ίσως όχι οι περισσότεροι. Εκ των προεκτεθέντων, σαφώς καθίσταται αναγκαία η απαγκίστρωση της Δικαιοσύνης από την Εκτελεστική εξουσία και η ανάδειξη της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων να πραγματοποιείται, κατά την ταπεινή μου γνώμη, από την ίδια την Δικαιοσύνη, με κριτικούς όρους που θα εξασφαλίζουν την επιλογή
των πλέον ικανών δικαστικών λειτουργών, με μείζονα νομική κατάρτιση, με διοικητικά προσόντα και ιδιαίτερη πίστη στις αρχές και αξίες, και συγκεκριμένα:
α) Καθόσον αφορά τον Άρειο Πάγο, να συγκροτείται Eπιτροπή αποτελούμενη από τον Πρόεδρο και τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, τον Πρόεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ένα καθηγητή το Διοικητικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών και τον Πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου
Αθηνών, υπό την προεδρία του Προέδρου το Α. Π. , η οποία (Επιτροπή), σε δημόσια συνεδρίαση, θα επιλέγει με μυστική ψηφοφορία τρείς εκ των αντιπροέδρων, τον νέο Πρόεδρο του Αρείου Πάγου με κλήρωση.
β) Ως προς την ανάδειξη των Προέδρων του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Ελεγκτικού Συνεδρίου: Συγκρότηση πενταμελούς, επίσης Επιτροπής,
αποτελούμενης από τον Πρόεδρου του οικείου Δικαστηρίου, ένα Σύμβουλο, με προυπηρεσία, στο βαθμό που κατέχει, τουλάχιστον τριών ετών, τον Πρόεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, ένα καθηγητή του Διοικητικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών και τον Πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, υπό την προεδρία του Προέδρου του αντίστοιχου Δικαστηρίου, η οποία (Επιτροπή) θα αναδεικνύει, με κλήρωση, τον νέο Πρόεδρο με την ίδια διαδικασία, όπως και στον Άρειο Πάγο.
Να ορισθεί, τέλος, στην επικείμενη αναθεώρηση του Συντάγματος ο όρος, ότι οι εξερχόμενοι από το σώμα Δικαστικοί λειτουργοί, λόγω συμπληρώσεως του χρόνου υπηρεσίας τους, να μην επιτρέπεται να καταλαμβάνουν οποιοδήποτε αξίωμα της Πολιτείας ή δημόσια θέση, πριν παρέλθει μια τριετία, για προφανείς λόγους εξίσου σοβαρούς.
Κλείνω με μια ταπεινή παρότρυνση. Νομικοί, ενώσεις νομικών, καθηγητές της νομικής επιστήμης και πολίτες που έχουν γνώση του θέματος να επισημάνουν, με δημόσιο λόγο, την αδήριτη ανάγκη κατάργησης του αντισυνταγματικού τρόπου ανάδειξης της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, υποτάσσοντάς την στην Εκτελεστική Εξουσία, ώστε να αποκατασταθεί η τρωθείσα εμπιστοσύνη του Λαού προς την Δικαιοσύνη, το καταφύγιο του πολίτη, η οποία τον τελευταίο καιρό έχει αρκούντος αμφισβητηθεί, με ο,τι αυτό συνεπάγεται.
*Ο κ. Παντιώρας είναι Εισαγγελέας Εφετών ε.τ.
