ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Κατερίνα Μιχαήλ, Έλλη Σολδάτου
Περισσότερο από κάθε άλλη μέρα του χρόνου, τον Δεκαπενταύγουστο η Ελλάδα ζωντανεύει με εκατοντάδες πανηγύρια που συνδέουν την παράδοση με το παρόν, δημιουργώντας αξέχαστες αναμνήσεις για ντόπιους και επισκέπτες. Ποια είναι τα πλέον φημισμένα και γιατί;
Η «Α» τα σκάναρε και σήμερα -ενόψει της γιορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου-, παρουσιάζει τα δέκα κορυφαία. Για να προετοιμάζεστε, να οργανωθείτε και να σπεύσετε στο πλησιέστερο απ’ όπου ήδη βρίσκεστε (ή θα βρίσκεστε το ερχόμενο Παρασκευο-Σαββατοκύριακο)
Ενταγμένο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, το πανηγύρι της Λαγκάδας Ικαρίας είναι από τα μεγαλύτερα του Αιγαίου. Ονομάζεται και «της Παναγιάς της Ρέιβερ», λόγω του ασταμάτητου χορού και του ξέφρενου γλεντιού που κρατά μέχρι το ξημέρωμα. Μετά τη λειτουργία και την περιφορά της εικόνας, οι παρευρισκόμενοι ευχαριστιούνται παραδοσιακό κατσίκι με πιλάφι και ντόπιο κρασί, χορεύοντας συρτό υπό τους ήχους ζωντανή ορχήστρα.
Ένας από τους διασημότερους ναούς της Ελλάδας, η Παναγία Εκατονταπυλιανή στην Πάρο, στην Παροικιά, γεμίζει από πλήθος πιστών, που καταφτάνουν για να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα. Μετά τη Θεία Λειτουργία, ακολουθούν λιτανεία και παρέλαση με τη συμμετοχή τοπικών φορέων. Το βράδυ το λιμάνι μεταμορφώνεται θεαματικά, με καΐκια στολισμένα με φώτα και με τον ουρανό μες στα πυροτεχνήματα να δίνουν μια νότα χαράς. Η γιορτή συνεχίζεται με νησιώτικη μουσική, χορό και λοκάλ -και εν προκειμένω φυσικά- κρασί.
Έπεται η Νάξος και το Φιλώτι: στην εκκλησία της Παναγίας της Φιλωτίτισσας τελείται Θεία Λειτουργία και ακολουθεί γλέντι, με ντόπιους κι επισκέπτες να χορεύουν υπό τους ήχους του βιολιού και της τσαμπούνας. Προσφέρονται παραδοσιακά φαγητά, κρασί και ρακή.
Ο Δεκαπενταύγουστος είναι από τις μεγαλύτερες γιορτές του νησιού στην Αμοργό. Επίκεντρο το μεγάλο πανηγύρι της Παναγίας της Επανοχωριανής στη Λαγκάδα (Αιγιάλη) και από τις πιο φημισμένες εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται στα Κατάπολα, όπου τα καΐκια συνοδεύουν με κορναρίσματα και καπνογόνα τη λιτανεία της εικόνας. Το βράδυ ακολουθεί λαϊκό γλέντι στην πλατεία, όπου θα δοκιμάσετε «πατατάτο» (κατσίκι με πατάτες) και θα πιείτε, στην υγειά μας, «ξιδάτο» – αμοργιανή ψημένη ρακή δηλαδή.
Η Πέρα Παναγιά στην Κάσο επίσης έχει την τιμητική της. Μετά τον Εσπερινό και τη Θεία Λειτουργία στην εκκλησία, αρχίζει το γλέντι με λύρα και μαντινάδες. Τα θρυλικά κασιώτικα ντολμαδάκια στο μεταξύ, που τυλίγονται από τις γυναίκες στον αυλόγυρο, το κόκκινο πιλάφι και το κοκκινιστό κατσίκι, μαζί με το κρασί που προσφέρονται δωρεάν σε όλους αποτελούν τα «κλου» του. Σκοπός του, να αναδείξει την κασιώτικη φιλοξενία, ενώνοντας συγχρόνως τη Διασπορά.
…Στεριανοί
Και οι στεριανοί, βέβαια, το γλεντάνε αναλόγως και ξεκινάμε από τη Μεγάλη Παναγία τη Σαμαρίνα στα Γρεβενά, όπου, κατά τη βλάχικη παράδοση, πραγματοποιείται τριήμερο πανηγύρι που κορυφώνεται τον Δεκαπενταύγουστο: στην αυλή της Μεγάλης Παναγιάς τελείται η Θεία Λειτουργία και ακολουθεί ο παραδοσιακός κυκλικός χορός «Τσιάτσιος», που συνοδεύεται από έξι τραγούδια, ιστορικά και κοινωνικά. Το πανηγύρι συνδυάζει ηρωικό χαρακτήρα (λόγω της αναφοράς στον Αρβανίτη επιδρομέα Τσιάτσιο) με την κοινοτική χαρά και τη συλλογική μνήμη των Βλάχων. Οι εκδηλώσεις πλαισιώνονται με μουσικές, φαγητό, ντόπια τυριά και βέβαια κρεατικά.
Σειρά έχει το Βέρμιο, η Παναγία Σουμελά και η ποντιακή παράδοση. Η Παναγία είναι η προστάτιδα του Πόντου και έτσι ο τόπος γίνεται σημείο συνάντησης του Ποντιακού Ελληνισμού. Δεκάδες χιλιάδες Πόντιοι από την Ελλάδα και το εξωτερικό συρρέουν και μετά τη λειτουργία ακολουθούν χοροί με ποντιακή λύρα, τραγούδια στα δάση με τις οξιές του Βερμίου.
Στη Σιάτιστα, για την ακρίβεια λίγα χιλιόμετρα μακρύτερα, στο Μικρόκαστρο, «ζωντανεύει» το έθιμο των καβαλάρηδων. Φόντο, η ιστορική Μονή της Παναγίας, όπου χιλιάδες προσκυνητές ανηφορίζουν για να τιμήσουν τη θαυματουργή εικόνα της. Μια μέρα πριν από την εορτή, στις 14/6, οι πλατείες της Σιάτιστας γεμίζουν μουσικές από χάλκινα και χορό. Ανήμερα, οι καβαλάρηδες με τα στολισμένα άλογά τους καταφθάνουν με τυμπανοκρουσίες στο μοναστήρι, πριν να επιστρέψουν στη Σιάτιστα σε ένα εντυπωσιακό πομπικό θέαμα. Το γλέντι συνεχίζεται μέχρι το ξημέρωμα στις γειτονιές της πόλης με μακεδονίτικους μεζέδες, ντόπια τυριά και τα περίφημα κρασιά της Σιάτιστας.
Ολοκληρώνουμε με τον Βορρά και με τη Μεγάλη Παναγία Χαλκιδικής – επειδή σαν τη Χαλκιδική (που λέει και το κλισέ) δεν… έχει: Το πανηγύρι της Μεγάλης Παναγίας είναι το πιο φημισμένο. Αρχίζει με τον εσπερινό στο ομώνυμο μοναστήρι και συνεχίζεται με πλήθος πολιτιστικών εκδηλώσεων στο χωριό. Παραδοσιακοί χοροί, ζωντανή μουσική, φαγητό, κρασιά δημιουργούν ζεστή, γιορτινή ατμόσφαιρα.
Εφημερίδα Απογευματινή
