Σε ηλικία 87 ετών έφυγε από τη ζωή ο πρώην υπουργός Στέφανος Μάνος, ένας πολιτικός που συνδέθηκε επί περισσότερες από τρεις δεκαετίες με σημαντικές παρεμβάσεις στην οικονομία, το περιβάλλον, την πολεοδομία και τις υποδομές της χώρας. Τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας.
Ο Στέφανος Μάνος διετέλεσε υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών σε κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας, ενώ το όνομά του συνδέθηκε με έργα και πολιτικές που επηρέασαν την εξέλιξη της Αθήνας και ευρύτερα της χώρας.
Παράλληλα, υπήρξε ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς εκφραστές του φιλελεύθερου οικονομικού χώρου, με σταθερές θέσεις υπέρ της απελευθέρωσης των αγορών, της ενίσχυσης του ιδιωτικού τομέα και του περιορισμού του κρατικού παρεμβατισμού.
Από τις επιχειρήσεις στην πολιτική
Ο Στέφανος Μάνος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Δεκέμβριο του 1939. Ήταν γιος του χειρουργού Αλέξανδρου Μάνου, πρώην διευθυντή του νοσοκομείου «Ευαγγελισμός», και της Μαριέττας Πανούτσου.
Σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός με ειδίκευση στην αεροδυναμική στο Πολυτεχνείο της Ζυρίχης, ενώ στη συνέχεια απέκτησε MBA από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.
Πριν στραφεί στην πολιτική, ακολούθησε επιχειρηματική πορεία και ανέλαβε σημαντικές διοικητικές θέσεις στην «Αλλατίνη Α.Ε.». Το 1977 αποχώρησε από την εταιρεία και αποφάσισε να διεκδικήσει για πρώτη φορά την εκλογή του στο Κοινοβούλιο.
Κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής του διαδρομής διετέλεσε επίσης πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων, καθώς και πρόεδρος του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιά.
Η είσοδος στη Νέα Δημοκρατία και τα υπουργεία
Το 1977 εξελέγη βουλευτής Β΄ Αθηνών με τη Νέα Δημοκρατία και ανέλαβε υφυπουργός Δημοσίων Έργων.
Ακολούθησε μια μακρά κυβερνητική διαδρομή, με τον Μάνο να αναλαμβάνει σειρά χαρτοφυλακίων. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η παρουσία του στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, όπου διετέλεσε υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, αλλά και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Η πολιτική του παρουσία χαρακτηρίστηκε από έμφαση στον εκσυγχρονισμό του κράτους, την οικονομική αποτελεσματικότητα, την απελευθέρωση των αγορών και την προώθηση μεγάλων υποδομών.
Το 1998 ήρθε σε σύγκρουση με τον τότε πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας, Κώστα Καραμανλή, με αποτέλεσμα να διαγραφεί από το κόμμα.
Οι «Φιλελεύθεροι» και η «Δράση»
Μετά τη διαγραφή του από τη Νέα Δημοκρατία, ο Στέφανος Μάνος επιχείρησε να δημιουργήσει έναν αυτόνομο πολιτικό φορέα που θα εξέφραζε τις φιλελεύθερες οικονομικές και πολιτικές του θέσεις.
Τον Απρίλιο του 1999 ίδρυσε το κόμμα των «Φιλελευθέρων», με έμβλημα τον ταύρο. Στις ευρωεκλογές του ίδιου έτους το κόμμα συγκέντρωσε 1,62%.
Στις εθνικές εκλογές του 2000 οι «Φιλελεύθεροι» συνεργάστηκαν με τη Νέα Δημοκρατία και ο Μάνος επέστρεψε στη Βουλή. Το 2002 ανέστειλε τη λειτουργία του κόμματός του.
Το 2004 προκάλεσε πολιτικές συζητήσεις η απόφασή του να συμμετάσχει ως ανεξάρτητος συνεργαζόμενος σε εκλόγιμη θέση στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ.
Η προσπάθεια δημιουργίας ενός αυτόνομου φιλελεύθερου πολιτικού φορέα συνεχίστηκε το 2009, όταν ο Στέφανος Μάνος, μαζί με τον Βασίλη Κοντογιαννόπουλο και τον Γιάννη Μπουτάρη, ίδρυσε τη «Δράση», αναλαμβάνοντας την ηγεσία της.
Το 2012 η «Δράση» συνεργάστηκε εκλογικά με τη «Δημιουργία, Ξανά!». Το κοινό σχήμα συγκέντρωσε στις εκλογές του Ιουνίου 1,59%, ποσοστό που δεν ήταν αρκετό για την είσοδο στη Βουλή.
Στις 19 Ιουνίου 2012, ο Στέφανος Μάνος παραιτήθηκε από την ηγεσία της «Δράσης», δηλώνοντας ότι θα παρέμενε ενεργός στον δημόσιο βίο.
Η Πλάκα, οι πεζοδρομήσεις και το περιβάλλον
Ιδιαίτερο αποτύπωμα άφησε ο Στέφανος Μάνος στις πολιτικές που αφορούσαν την Αθήνα, το περιβάλλον και την πολεοδομία.
Κατά τη διάρκεια της κυβερνητικής του θητείας προωθήθηκε η προστασία εκατοντάδων παραδοσιακών οικισμών, ενώ θεσπίστηκαν αυστηρότεροι περιβαλλοντικοί κανόνες και πρόστιμα για βιομηχανίες που προκαλούσαν ρύπανση.
Στην Αθήνα, το όνομά του συνδέθηκε ιδιαίτερα με την ανάπλαση και την πεζοδρόμηση της Πλάκας, καθώς και με την απομάκρυνση νυχτερινών κέντρων από την περιοχή.
Παράλληλα, προωθήθηκαν πεζοδρομήσεις σε σημεία της πρωτεύουσας και δημιουργήθηκαν λεωφορειολωρίδες, σε μια προσπάθεια ενίσχυσης των δημόσιων συγκοινωνιών και περιορισμού των προβλημάτων κυκλοφορίας.
Στις παρεμβάσεις της περιόδου περιλαμβάνονταν επίσης η δημιουργία των πρώτων παιδότοπων, η απόσυρση παλαιών και ρυπογόνων αυτοκινήτων και η απομάκρυνση εγκαταστάσεων φωταερίου από το κέντρο της Αθήνας.
Μετρό, αεροδρόμιο, Αττική Οδός και Ρίο-Αντίρριο
Ο Στέφανος Μάνος συνδέθηκε και με την προώθηση ορισμένων από τα μεγαλύτερα έργα υποδομής που άλλαξαν την εικόνα της χώρας.
Κατά την περίοδο της υπουργικής του παρουσίας προχώρησε η σύμβαση για την κατασκευή του Μετρό της Αθήνας, ενώ είχε ενεργό ρόλο στην προσπάθεια μεταφοράς του αεροδρομίου από το Ελληνικό στα Σπάτα.
Παράλληλα, προώθησε την απεμπλοκή του σχεδιασμού της Αττικής Οδού, καθώς και τις διαδικασίες που αφορούσαν τη γέφυρα Ρίου-Αντιρρίου.
Οι συγκεκριμένες υποδομές αποτέλεσαν στη συνέχεια βασικούς άξονες των μεταφορών και της ανάπτυξης της Αττικής και της χώρας.
Η απελευθέρωση των αγορών
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο της πολιτικής του ταυτότητας ήταν η σταθερή υποστήριξη της απελευθέρωσης των αγορών και της μεγαλύτερης συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στην οικονομία.
Η κυβερνητική του παρουσία συνδέθηκε μεταξύ άλλων με τη θεσμική είσοδο της κινητής τηλεφωνίας στην Ελλάδα, την απελευθέρωση της ραδιοφωνίας και προσπάθειες ανοίγματος αγορών που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο κρατικών οργανισμών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονταν οι θέσεις του για οργανισμούς και επιχειρήσεις όπως η ΔΕΗ και ο ΟΤΕ, καθώς και η γενικότερη αντίληψή του για τον περιορισμό των κρατικών μονοπωλίων.
Οι απόψεις του αυτές τον έφεραν συχνά αντιμέτωπο με πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις, καθώς θεωρούνταν ιδιαίτερα αυστηρός στις θέσεις του για την οικονομία και τη λειτουργία του κράτους.
Η προσωπική του ζωή
Ο Στέφανος Μάνος ήταν παντρεμένος και πατέρας πέντε παιδιών.
Για την προσφορά του τιμήθηκε από τη Γαλλική Δημοκρατία με τον τίτλο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής.
Το συγκινητικό μήνυμα του Αριστοτέλη Αϊβαλιώτη
Την απώλεια του Στέφανου Μάνου σχολίασε με ιδιαίτερα συγκινητικό τρόπο ο στενός συνεργάτης του και πρώην γενικός γραμματέας του υπουργείου Περιβάλλοντος Αριστοτέλης Αϊβαλιώτης.
Στην ανάρτησή του περιέγραψε τον Μάνο ως έναν άνθρωπο με «τεράστιες γνώσεις», πρακτικό μυαλό και ανεξάντλητο χιούμορ, υπογραμμίζοντας ότι για τους ανθρώπους που τον γνώρισαν προσωπικά ήταν ένας ιδιαίτερα ευαίσθητος άνθρωπος.
Ο Αϊβαλιώτης αναφέρθηκε και στη δύσκολη πολιτική διαδρομή του, σημειώνοντας ότι ο Μάνος επέλεξε να εγκαταλείψει έναν επιτυχημένο επαγγελματικό δρόμο για να μπει στην πολιτική το 1977, ύστερα από παρότρυνση του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Όπως σημείωσε, στις περιόδους 1977-1981 και 1990-1993 του δόθηκε η δυνατότητα να συμβάλει στην προώθηση σημαντικών έργων και μεταρρυθμίσεων.
Στην αποτίμησή του συμπεριέλαβε την πολεοδομική αναμόρφωση, το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος», το Μετρό της Αθήνας, την Αττική Οδό και το σύστημα των παραχωρήσεων.
Ο στενός συνεργάτης του υπογράμμισε ότι ο Μάνος είχε ως βασικό χαρακτηριστικό του την άρνηση να συμβιβάζεται εύκολα με πολιτικές ισορροπίες.
«Έλεγε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας έναν πολιτικό που συχνά επέλεγε την ευθεία διατύπωση αντί της πολιτικής σκοπιμότητας.
Στο τέλος της ανάρτησής του, ο Αϊβαλιώτης αποχαιρετά τον πρώην υπουργό με μια χαρακτηριστική φράση: «Πάει πια. Θα μας λείψει. Αλλά δεν θα τον ξεχάσουμε.»
Η πολιτική διαδρομή του Στέφανου Μάνου αφήνει πίσω της ένα έντονο αποτύπωμα, τόσο μέσα από τις κυβερνητικές του παρεμβάσεις και τα μεγάλα έργα υποδομής, όσο και μέσα από την προσπάθειά του να διαμορφώσει έναν διαφορετικό πολιτικό λόγο γύρω από την οικονομία, το κράτος και την απελευθέρωση των αγορών.
