Τη νέα αντίληψη για την επιστράτευση, τη στρατιωτική θητεία και συνολικά τη σχέση των Ενόπλων Δυνάμεων με την κοινωνία παρουσίασε στην Πράγα ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Στρατηγός Δημήτριος Χούπης, μιλώντας στο IISS Prague Defence Summit.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε η φιλοσοφία του «Οπλίτη-Πολίτη», αλλά και η ανάγκη δημιουργίας ενός συστήματος άμυνας στο οποίο επαγγελματίες στρατιωτικοί, στρατεύσιμοι, έφεδροι, εξειδικευμένοι πολίτες και κρίσιμες υποδομές θα μπορούν να λειτουργούν συντονισμένα σε περίπτωση μεγάλης και παρατεταμένης κρίσης.
Όπως επισήμανε, η εμπειρία του πολέμου υψηλής έντασης στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με τη ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη, υποχρεώνει τα ευρωπαϊκά κράτη να επανεξετάσουν επιλογές που κυριάρχησαν τις τελευταίες δεκαετίες.
Επαγγελματικός στρατός και στρατεύσιμοι με διαφορετική αποστολή
Κεντρικό σημείο της τοποθέτησης του Αρχηγού ΓΕΕΘΑ ήταν ότι οι επαγγελματικές Ένοπλες Δυνάμεις και οι στρατεύσιμοι δεν έχουν κατ’ ανάγκη την ίδια αποστολή. Οι επαγγελματικές δυνάμεις είναι οργανωμένες ώστε να διατηρούν υψηλό επίπεδο συνεχούς ετοιμότητας και να μπορούν να αναλαμβάνουν απαιτητικές ή εκστρατευτικές επιχειρήσεις. Οι στρατεύσιμοι και οι έφεδροι, από την άλλη πλευρά, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία όταν απαιτείται η άμυνα της εθνικής επικράτειας και η ανάπτυξη μεγάλου αριθμού ανθρώπινου δυναμικού.
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, ένας αποκλειστικά επαγγελματικός στρατός, ακόμη και εάν διαθέτει υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και προηγμένα οπλικά συστήματα, δύσκολα μπορεί από μόνος του να εξασφαλίσει την αριθμητική κλίμακα που απαιτεί μια γενικευμένη σύγκρουση μεγάλης διάρκειας.
Η επιστράτευση ως υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας
Η κινητοποίηση, σύμφωνα με τον Στρατηγό Δημήτριο Χούπη, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως στρατιωτική διαδικασία. Σε μια παρατεταμένη κρίση αφορά το σύνολο της κοινωνίας και προϋποθέτει την ενεργοποίηση ανθρώπινου δυναμικού, κρατικών μηχανισμών, υποδομών και παραγωγικών δυνατοτήτων.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η αντίληψη του «Οπλίτη-Πολίτη»: ο πολίτης δεν θεωρείται αποκομμένος από την αμυντική λειτουργία της χώρας μετά την ολοκλήρωση της θητείας του, αλλά παραμένει μέρος ενός ευρύτερου συστήματος εφεδρείας και κινητοποίησης. Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ συνέδεσε αυτή τη φιλοσοφία με την αρχαιοελληνική παράδοση, επικαλούμενος την ομηρική αναφορά: «Ένας είναι ο καλύτερος οιωνός: να υπερασπίζεσαι την πατρίδα σου».
Η Ευρώπη επανεξετάζει τη στρατιωτική θητεία
Η συζήτηση για τη θητεία δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Ευρωπαϊκές χώρες επανεξετάζουν μοντέλα στράτευσης και εφεδρείας τα οποία είχαν περιοριστεί ή εγκαταλειφθεί κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, όταν κυριαρχούσε η μετάβαση προς μικρότερους επαγγελματικούς στρατούς.
Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ υποστήριξε ότι η αλλαγή του περιβάλλοντος ασφαλείας επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της μαζικής κινητοποίησης. Για την Ελλάδα, η σχετική προσπάθεια συνδέεται με την «Ατζέντα 2030» και τη διαμόρφωση ενός διαφορετικού μοντέλου ενεργού εφεδρείας.
Ο έφεδρος να συνδέεται με τον τόπο του
Ένας από τους βασικούς άξονες της νέας φιλοσοφίας είναι η γεωγραφική σύνδεση του στρατεύσιμου και του μελλοντικού εφέδρου με τον τόπο καταγωγής ή μόνιμης κατοικίας του. Η λογική είναι ότι ένας πολίτης που καλείται να υπηρετήσει και, εφόσον χρειαστεί, να υπερασπιστεί την περιοχή στην οποία ζει και με την οποία διατηρεί προσωπικούς και οικογενειακούς δεσμούς έχει διαφορετική σχέση με την αποστολή του.
Παράλληλα, ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να συμβάλει στη συνοχή των μονάδων και στην ταχύτερη ανάπτυξη τοπικών αμυντικών δυνάμεων σε περίπτωση κινητοποίησης.
Νέα θητεία με drones, κυβερνοχώρο και Τεχνητή Νοημοσύνη
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην τεχνολογική διάσταση της στρατιωτικής θητείας. Η νέα γενιά στρατευσίμων διαθέτει συχνά γνώσεις και δεξιότητες που μπορούν να αξιοποιηθούν σε σύγχρονα επιχειρησιακά περιβάλλοντα.
Η επιδίωξη είναι η θητεία να μην αποτελεί μια περίοδο κατά την οποία ο νέος απομακρύνεται από την τεχνολογική και επαγγελματική πραγματικότητα, αλλά να του παρέχει τη δυνατότητα να αποκτήσει πρόσθετες γνώσεις.
Drones, κυβερνοχώρος, Τεχνητή Νοημοσύνη, σύγχρονες επικοινωνίες και νέα θανατηφόρα και μη θανατηφόρα συστήματα εντάσσονται σε αυτή τη λογική, με στόχο οι στρατεύσιμοι να εξοικειώνονται με τεχνολογίες που αποτελούν πλέον βασικό μέρος του σύγχρονου πεδίου επιχειρήσεων.
Στόχος επιχειρησιακής ετοιμότητας μέσα σε 14 εβδομάδες
Σημαντικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι και η επιτάχυνση της στρατιωτικής εκπαίδευσης.
Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, στόχος είναι το 70% των στρατευσίμων να μπορεί να φτάνει σε επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας μέσα στις πρώτες 14 εβδομάδες.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο πόσοι πολίτες υπάρχουν διαθέσιμοι για επιστράτευση, αλλά και πόσο γρήγορα μπορούν να ενταχθούν σε μονάδες και να αποτελέσουν πραγματικά αξιοποιήσιμο στρατιωτικό δυναμικό.
Η επιστράτευση περνά στην ψηφιακή εποχή
Το νέο μοντέλο κινητοποίησης συνδέεται άμεσα και με τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους. Ψηφιακά συστήματα ειδοποίησης στρατευσίμων και εφέδρων, εξατομικευμένη διαδικτυακή εκπαίδευση, κατανεμημένα συστήματα διοίκησης και ασφαλείς επικοινωνίες θεωρούνται κρίσιμα στοιχεία μιας σύγχρονης επιστράτευσης.
Η ανθεκτικότητα των ψηφιακών υποδομών αποκτά επίσης ιδιαίτερη σημασία, καθώς σε μια σύγχρονη σύγκρουση οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν να έχουν ως στόχο όχι μόνο στρατιωτικά δίκτυα αλλά και κρατικές υπηρεσίες, τηλεπικοινωνίες και άλλες κρίσιμες υποδομές.
Γυναίκες και εξειδικευμένοι επαγγελματίες στο νέο μοντέλο
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται και η μεγαλύτερη αξιοποίηση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού που βρίσκεται εκτός των μόνιμων Ενόπλων Δυνάμεων.
Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ αναφέρθηκε σε πιλοτικό πρόγραμμα στράτευσης γυναικών, καθώς και στην ανάγκη δημιουργίας μηχανισμών μέσω των οποίων εξειδικευμένοι επαγγελματίες του ιδιωτικού τομέα θα μπορούν να συνεισφέρουν στις αμυντικές ανάγκες της χώρας.
Κυβερνοασφάλεια, ανάλυση δεδομένων, τηλεπικοινωνίες και logistics είναι ορισμένοι από τους τομείς στους οποίους οι Ένοπλες Δυνάμεις χρειάζονται εξειδικευμένο προσωπικό. Η δημιουργία σχέσεων με τέτοιους επαγγελματίες ήδη από την περίοδο ειρήνης θα μπορούσε να δημιουργήσει μια διαθέσιμη δεξαμενή ειδικών, η οποία θα ενεργοποιείται γρήγορα όταν προκύπτει ανάγκη.
Από την παραδοσιακή άμυνα στην «ολική άμυνα»
Η νέα αντίληψη επεκτείνεται πέρα από το ανθρώπινο δυναμικό και στις υποδομές της χώρας.
Σε μια σύγκρουση μεγάλης διάρκειας, οι Ένοπλες Δυνάμεις εξαρτώνται από λιμάνια, αεροδρόμια, δρόμους, σιδηροδρομικά δίκτυα, τηλεπικοινωνίες, βιομηχανικές μονάδες και εφοδιαστικές αλυσίδες.
Πρόκειται για τη φιλοσοφία της «ολικής άμυνας» ή «whole-of-society defence», στην οποία οι πολιτικές και στρατιωτικές δομές αντιμετωπίζονται ως αλληλένδετα τμήματα ενός ευρύτερου συστήματος. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται οι υποδομές διττής χρήσης, οι οποίες μπορούν να εξυπηρετούν τις ανάγκες της οικονομίας και της κοινωνίας σε περίοδο ειρήνης και να υποστηρίζουν τη στρατιωτική κινητοποίηση όταν εκδηλωθεί κρίση.
Το κρίσιμο παράθυρο των επόμενων τριών έως πέντε ετών
Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ έδωσε ιδιαίτερη σημασία στον χρονικό παράγοντα, εκτιμώντας ότι τα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια αποτελούν κρίσιμο διάστημα για την προσαρμογή των ευρωπαϊκών συστημάτων άμυνας στις νέες συνθήκες.
Η ενσωμάτωση της τεχνολογίας, η δημιουργία αποτελεσματικής ενεργού εφεδρείας, η αξιοποίηση εξειδικευμένων πολιτών και η διασύνδεση στρατιωτικών και πολιτικών υποδομών αποτελούν, σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσίασε, βασικές προϋποθέσεις για την ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας έως το 2035.
Το μοντέλο που περιέγραψε δεν αφορά, συνεπώς, μόνο την αύξηση του αριθμού των διαθέσιμων εφέδρων. Προϋποθέτει αλλαγή στον τρόπο εκπαίδευσης, κινητοποίησης και αξιοποίησης των πολιτών, αλλά και διαφορετική σχέση μεταξύ Ενόπλων Δυνάμεων, κράτους και κοινωνίας.
Η στρατιωτική θητεία, σε αυτή τη φιλοσοφία, αποτελεί την αφετηρία μιας μεγαλύτερης αλυσίδας: εκπαίδευση του στρατεύσιμου, ένταξη σε ένα λειτουργικό σύστημα εφεδρείας, δυνατότητα γρήγορης κινητοποίησης και αξιοποίηση των δεξιοτήτων του πολίτη σε ένα ευρύτερο πλαίσιο εθνικής άμυνας.
