Η εκεχειρία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ ήρθε μετά από μια απροσδόκητη κίνηση του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ εξέδωσε οδηγίες υπέρ της κατάπαυσης του πυρός, προκαλώντας έκπληξη στην Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ, λίγες ώρες πριν λήξει το τελεσίγραφο που είχε θέσει ο Ντόναλντ Τραμπ στην Τεχεράνη.
Η αποκάλυψη που άλλαξε τη ροή των διαπραγματεύσεων
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios που επικαλείται τρεις διπλωματικές πηγές, η απόφαση του Χαμενεΐ ήταν η πρώτη τέτοια κίνηση από την έναρξη της κρίσης στη Μέση Ανατολή πριν από πέντε εβδομάδες. Την ίδια στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος απειλούσε με καταστροφή τον ιρανικό πολιτισμό και οι ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ βρίσκονταν σε κατάσταση πλήρους ετοιμότητας, το διπλωματικό παρασκήνιο εξελισσόταν με εντατικούς ρυθμούς προς την κατεύθυνση μιας συμφωνίας.
Ισραηλινοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι πληροφορήθηκαν την εξέλιξη με έκπληξη, καθώς η στάση της Τεχεράνης φαινόταν να αλλάζει ριζικά. Η πληροφορία επιβεβαιώθηκε από περιφερειακό αξιωματούχο και έναν Ισραηλινό διπλωμάτη που παρακολουθούσαν στενά τις εξελίξεις.
Το χαοτικό παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων
Ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, αντέδρασε έντονα στην αρχική πρόταση δέκα σημείων που κατέθεσε το Ιράν. Χαρακτήρισε την ιρανική αντιπρόταση ως καταστροφική και ξεκίνησε μια σειρά επαφών με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις λεπτομέρειες των διαπραγματεύσεων.
Ακολούθησε μια ημέρα γεμάτη τροποποιήσεις και διαβουλεύσεις. Οι Πακιστανοί διαμεσολαβητές μετέφεραν νέα σχέδια μεταξύ του Γουίτκοφ και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί. Παράλληλα, οι Αιγύπτιοι και Τούρκοι ομόλογοί τους προσπαθούσαν να γεφυρώσουν τις διαφορές που χώριζαν τις δύο πλευρές.
Μέχρι το βράδυ, οι μεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση της Ουάσιγκτον για μια ενημερωμένη πρόταση εκεχειρίας διάρκειας δύο εβδομάδων. Η τελική απόφαση βρισκόταν πλέον στα χέρια του υιού του πρώην ανώτατου ηγέτη, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στη διαδικασία.
Ο μυστικός ρόλος του Χαμενεΐ στην εκεχειρία
Η εμπλοκή του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν παρέμεινε μυστική αλλά ήταν καθοριστική. Αντιμετωπίζοντας την απειλή δολοφονίας από το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ επικοινωνούσε κυρίως μέσω διαμεσολαβητών και γραπτών μηνυμάτων. Δύο διπλωματικές πηγές αποκάλυψαν ότι οι οδηγίες του προς τους διαπραγματευτές ήταν σαφείς: να επιτευχθεί συμφωνία για την άρση του αδιεξόδου.
Αυτή η στάση ενδεχομένως εξηγεί την αναφορά του Τραμπ σε νέα ιρανική ηγεσία κατά τη διάρκεια των κρίσιμων ωρών των διαπραγματεύσεων. Ο Αραγκτσί διαδραμάτισε επίσης κεντρικό ρόλο, διαχειριζόμενος τις συνομιλίες και ασκώντας πίεση στους διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης να αποδεχτούν τη συμφωνία.
Η συμβολή της Κίνας και των περιφερειακών δυνάμεων
Το Πεκίνο συμβούλευε την Τεχεράνη να αναζητήσει διπλωματική λύση, γεγονός που αναγνώρισε ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος μετά την ολοκλήρωση της συμφωνίας. Ωστόσο, όλες οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονταν από τον Χαμενεΐ. Χωρίς την έγκρισή του, η εκεχειρία δεν θα ήταν εφικτή, όπως τόνισε περιφερειακή πηγή.
Την ίδια ώρα που πληροφορίες από την Ουάσιγκτον έκαναν λόγο για διακοπή των συνομιλιών, στην πραγματικότητα εξελίσσονταν εντατικές διεργασίες για την οριστικοποίηση της συμφωνίας. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου βρισκόταν σε συνεχή επικοινωνία με την αμερικανική πρωτεύουσα, ενώ οι Ισραηλινοί ανησυχούσαν ότι έχαναν τον έλεγχο της κατάστασης στη Μέση Ανατολή.
Η τελική συμφωνία και οι αντιδράσεις
Γύρω στις επτά το απόγευμα ώρα Αμερικής, έγινε σαφές ότι Ιράν και ΗΠΑ είχαν καταλήξει σε συμφωνία για ανακωχή δύο εβδομάδων. Λίγες ώρες αργότερα, ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σαμπάζ Σαρίφ αποκάλυψε λεπτομερώς την πρόταση, καλώντας τις δύο πλευρές να την επικυρώσουν.
Ο Τραμπ δέχτηκε άμεσα κλήσεις και μηνύματα από συμμάχους και έμπιστους συνεργάτες που τον παρότρυναν να απορρίψει τη συμφωνία. Η σύγχυση γύρω από την τελική του απόφαση ήταν τόσο μεγάλη, ώστε ακόμη και στενοί συνεργάτες του πίστευαν ότι θα αρνούνταν την πρόταση κατάπαυσης του πυρός μέχρι τη στιγμή που την αποδέχτηκε.
Οι τελευταίες επαφές πριν την ανακοίνωση
Λίγο πριν δημοσιοποιήσει την απόφασή του, ο Τραμπ επικοινώνησε με τον Νετανιάχου για να εξασφαλίσει τη δέσμευσή του στην τήρηση της εκεχειρίας. Στη συνέχεια συνομίλησε με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ για να οριστικοποιήσει τη συμφωνία.
Οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις έλαβαν εντολή απόσυρσης δεκαπέντε λεπτά μετά την ανάρτηση του Αμερικανού προέδρου. Ο Αραγκτσί ακολούθησε, δηλώνοντας ότι το Ιράν θα τηρήσει την κατάπαυση του πυρός και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ σε πλοία της περιοχής σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος αποκάλυψε ότι ο Νετανιάχου είχε λάβει διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν στις ειρηνευτικές συνομιλίες ώστε το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του υλικό, να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και να απομακρύνει την απειλή των βαλλιστικών πυραύλων από τη Μέση Ανατολή.
Με πληροφορίες από το Axios
