Η Αγκυρα δεν είναι απλώς µια Σύνοδος. Είναι σηµείο καµπής. Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου, συµπίπτει µε στιγµή σπάνιας ρευστότητας. Μετά την προσαρµογή που ακολούθησε το τέλος του Ψυχρού Πολέµου και εκείνη που επέβαλε το 2014 η επιστροφή της ρωσικής απειλής, το ΝΑΤΟ εισέρχεται σήµερα σε τρίτη κρίση ταυτότητας – όµως τώρα η ρωγµή δεν βρίσκεται απέναντι στον αντίπαλο, αλλά µέσα στη Συµµαχία.
∆ύο ερωτήµατα την ταλανίζουν. Το πρώτο αφορά τον τρόπο δράσης του αντιπάλου και η δυσκολία εδώ δεν είναι πρωτίστως επιχειρησιακή, αλλά πολιτικοθεσµική: η συλλογική άµυνα ενεργοποιείται όταν υπάρχει σαφής ένοπλη επίθεση πάνω από συγκεκριµένο κατώφλι. Οι ανταγωνιστές δεν επιδιώκουν να το ξεπεράσουν, µένουν σκόπιµα από κάτω, µέσω lawfare, εργαλειοποίησης µεταναστευτικών ροών, κυβερνοεπιθέσεων και παραπληροφόρησης, ενεργειών που καµία µόνη της δεν αναγνωρίζεται ως «ένοπλη επίθεση». Το ερώτηµα γίνεται πότε µια τέτοια ακολουθία συνιστά στρατηγική επίθεση. Το δεύτερο είναι η ίδια η ρωγµή: τα κράτη-µέλη δεν συµφωνούν ποια απειλή είναι πρωτεύουσα: η Ουάσινγκτον κοιτά την Κίνα, η ανατολική πτέρυγα τη Ρωσία, η νότια τη Μέση Ανατολή. Η αµερικανική στροφή προς «συναλλακτική» προστασία επιταχύνθηκε από τον πόλεµο στο Ιράν, που υπενθύµισε ότι η στρατιωτική υπεροχή δεν αρκεί όταν ο αντίπαλος αντλεί ισχύ από την ανθεκτικότητα, γι’ αυτό λύνεται µε συνδυασµό διπλωµατικών, οικονοµικών και πληροφοριακών εργαλείων, όχι µόνο στρατιωτικών.
Η Σύνοδος δεν θα λύσει κανένα από τα δύο· θα τα διαχειριστεί. Ενα ανακοινωθέν θέτει την πολιτική κατεύθυνση: η εξειδίκευση, η προσαρµογή της δοµής διοίκησης και οι περιοχές ευθύνης εξελίσσονται στη συνέχεια µέσα από τα αρµόδια όργανα. Η πορεία θα κριθεί από απτά σηµεία: χώρος του Νότου, έδρα νέων κόµβων, ρόλος συµµάχων.
Μέσα σε αυτή τη ρευστότητα, η νοτιοανατολική πτέρυγα γίνεται πεδίο πρώτης γραµµής. Σε αντίθεση µε την Ανατολή, όπου η απειλή έχει όνοµα -τη Ρωσία-, ο Νότος είναι αστάθεια Μέσης Ανατολής, ανασφάλεια θαλάσσιων οδών, ενεργειακή εξάρτηση, µεταναστευτική πίεση. Χωρίς ενιαίο εχθρό, το διακύβευµα είναι ποιος θα τον ορίσει. Η Τουρκία δεν επιδιώκει µόνο να ενισχύσει τη θέση της, επιχειρεί συστηµατικά να ορίσει την ίδια τη γεωγραφία της πτέρυγας, περιορίζοντάς την σε Στενά, Μαύρη Θάλασσα και Ανατολία, όπου αναδεικνύεται αυτόµατα «αναντικατάστατο κεντρικό κράτος». Αν παγιωθεί, ελληνικά πλεονεκτήµατα µένουν εκτός. Η σωστή στάση είναι ευρύτερος ορισµός: Σούδα, Αλεξανδρούπολη, Ανατολική Μεσόγειος εξίσου εντός.
Η Ελλάδα εισέρχεται στη Σύνοδο µε διπλή θέση: γείτονας-ανταγωνιστής και σύµµαχος. ∆ιαθέτει πλεονεκτήµατα: ξεπερνά τους στόχους δαπανών, λειτουργεί ως ενεργειακός διάδροµος για την απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια. Είναι πρώιµος εφαρµοστής του µοντέλου που η Συµµαχία απαιτεί. Οι µεγάλες µεταβάσεις δεν κρίνονται την ηµέρα του ανακοινωθέντος, αλλά από το πώς µεταφράζονται σταδιακά σε θεσµούς και ισορροπίες ισχύος, γι’ αυτό το ζητούµενο για κάθε αναδυόµενη δύναµη, όπως η Ελλάδα, δεν είναι η συσσώρευση µέσων αλλά η ενορχήστρωσή τους: να έχει ήδη διαµορφώσει τις συνθήκες που της επιτρέπουν να επηρεάσει τη διαδικασία, όχι να περιµένει τη θεσµική διευθέτηση.
*Αντιστράτηγος ε.α., επίτιµος διοικητής ∆ιακλαδικής ∆ιοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων (Hellenic JSOC), διατελέσας ειδικός σύµβουλος του διοικητή Allied Joint Force Command Naples σε θέµατα Special Operations & Irregular Threats, M.A. in Strategic Security Studies, National Defense University (NDU-CISA), Washington D.C.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
