Νέα τροπή παίρνει η πολιτική κρίση στην Ουκρανία, καθώς ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενες πιέσεις από το εσωτερικό της χώρας, την ώρα που ο πόλεμος με τη Ρωσία συνεχίζεται.
Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον ο πρώην υπουργός Άμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ, ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους και δημοφιλείς πολιτικούς της Ουκρανίας, ο οποίος ζήτησε τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών ακόμη και εν μέσω πολέμου και έκανε λόγο για «συστημική κρίση διακυβέρνησης».
Την ίδια στιγμή, οι ουκρανικές αρχές κατά της διαφθοράς ανακοίνωσαν νέες έρευνες που αφορούν μη κατονομαζόμενους βουλευτές και υψηλόβαθμα στελέχη του γραφείου του Ζελένσκι, εντείνοντας την πολιτική πίεση προς την ουκρανική ηγεσία.
Ο Φεντόροφ ζητά «πλήρως λειτουργική δημοκρατία»
Ο Φεντόροφ, πρώην στενός συνεργάτης του Ζελένσκι, τάχθηκε υπέρ της αποκατάστασης μιας «πλήρως λειτουργικής δημοκρατικής διαδικασίας», υποστηρίζοντας ότι ο πόλεμος δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αναστολής της δημοκρατικής ζωής της χώρας.
Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του διάρκειας περίπου εννέα λεπτών, υποστήριξε ότι η δημοκρατία δεν μπορεί να παραμένει «όμηρος» της Ρωσίας και ότι η Ουκρανία πολεμά ακριβώς για να παραμείνει ελεύθερο και ευρωπαϊκό κράτος.
Η παρέμβασή του θεωρείται μία από τις σοβαρότερες πολιτικές αμφισβητήσεις που έχει δεχθεί ο Ζελένσκι από την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής το 2022.
Ο πρώην υπουργός δεν κατηγόρησε ευθέως τον πρόεδρο ή συγκεκριμένα στελέχη της κυβέρνησης για παράνομες πράξεις. Ωστόσο, άσκησε έντονη κριτική στη λειτουργία του κράτους και στη διαφθορά εν καιρώ πολέμου, υποστηρίζοντας ότι η χώρα αντιμετωπίζει βαθιά κρίση στη διακυβέρνησή της.
Ποιος είναι ο Μιχάιλο Φεντόροφ
Η πολιτική παρέμβαση του Φεντόροφ αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της προηγούμενης θέσης του στην κυβέρνηση και της δημοφιλίας του.
Ο 35χρονος πολιτικός είχε διατελέσει υπουργός Ψηφιακού Μετασχηματισμού και είχε συνδεθεί με την προσπάθεια αξιοποίησης της τεχνολογίας, των δεδομένων και των drones στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ουκρανίας.
Τον Ιανουάριο ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας, προωθώντας ένα μοντέλο διοίκησης που έδινε μεγαλύτερη έμφαση στα δεδομένα, στους στατιστικούς δείκτες και στα αυτοματοποιημένα συστήματα για τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Παράλληλα, επιχείρησε να προχωρήσει σε αλλαγές στο σύστημα αμυντικών προμηθειών, αντιμετωπίζοντας χρόνιες παθογένειες και καταγγελίες για διαφθορά.
Η σύγκρουση με τη στρατιωτική ηγεσία
Οι μεταρρυθμιστικές του κινήσεις και η αυξανόμενη πολιτική του επιρροή, σύμφωνα με τις πληροφορίες, τον έφεραν σε αντιπαράθεση με ισχυρούς παράγοντες της στρατιωτικής ηγεσίας και της αμυντικής βιομηχανίας.
Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρέθηκαν ζητήματα που αφορούσαν τη λειτουργία του υπουργείου, τις αμυντικές προμήθειες και τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονταν κρίσιμες αποφάσεις για τον πόλεμο.
Ο Ζελένσκι αποφάσισε τελικά την απομάκρυνση του Φεντόροφ στις 15 Ιουλίου, μόλις έξι μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του.
Η εξέλιξη προκάλεσε αντιδράσεις που θεωρήθηκαν ασυνήθιστες για τα δεδομένα μιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο.
Διαδηλώσεις στο Κίεβο
Η αποπομπή του πρώην υπουργού προκάλεσε διαδηλώσεις στο Κίεβο και σε άλλες ουκρανικές πόλεις, με σημαντική συμμετοχή νεότερων πολιτών.
Οι διαδηλωτές ζητούσαν την επιστροφή του Φεντόροφ στο υπουργείο Άμυνας, ενώ παράλληλα εξέφραζαν τη δυσαρέσκειά τους για τη στρατιωτική ηγεσία και ειδικότερα για τον στρατηγό Ολεξάντρ Σίρσκι.
Οι κινητοποιήσεις δεν περιορίστηκαν στις πρώτες ημέρες μετά την αποπομπή του. Περίπου έναν μήνα αργότερα, χιλιάδες άνθρωποι εξακολουθούσαν να διαδηλώνουν στο Κίεβο, κρατώντας φωτογραφίες του πρώην υπουργού και φωνάζοντας συνθήματα όπως «Ο λαός είναι η εξουσία» και «Η διαφθορά σκοτώνει».
Ο ίδιος ο Φεντόροφ, σύμφωνα με τις πληροφορίες, αρνήθηκε να αναλάβει άλλη κυβερνητική θέση μετά την απομάκρυνσή του, δηλώνοντας ότι θα επέστρεφε στην κυβέρνηση μόνο εάν επανερχόταν στο υπουργείο Άμυνας.
Στο στόχαστρο βουλευτές και αξιωματούχοι
Την ίδια ώρα, η πολιτική αντιπαράθεση συμπίπτει με μια νέα έρευνα των ουκρανικών αρχών κατά της διαφθοράς.
Οι υπηρεσίες NABU και SAPO ανακοίνωσαν ότι ξεκίνησαν έρευνα σε βάρος μη κατονομαζόμενων βουλευτών και «υψηλόβαθμων αξιωματούχων» του γραφείου του προέδρου.
Οι δύο υπηρεσίες δεν έδωσαν στη δημοσιότητα όλες τις λεπτομέρειες της υπόθεσης, όμως η χρονική συγκυρία ενισχύει την πολιτική της διάσταση.
Η ανακοίνωση έγινε λίγες ώρες πριν από κρίσιμη ψηφοφορία στο ουκρανικό κοινοβούλιο για τον διορισμό του νέου υπουργού Άμυνας.
Νέος υπουργός Άμυνας ο Γεβγέν Χμάρα
Το κοινοβούλιο ενέκρινε με συντριπτική πλειοψηφία τον διορισμό του Γεβγέν Χμάρα στη θέση του υπουργού Άμυνας.
Ο Χμάρα είχε προηγουμένως διατελέσει επικεφαλής της υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών. Επειδή η θέση του υπουργού Άμυνας πρέπει να καταλαμβάνεται από πολιτικό πρόσωπο, παραιτήθηκε από τις ένοπλες δυνάμεις πριν αναλάβει τα νέα του καθήκοντα.
Η ψηφοφορία, ωστόσο, πραγματοποιήθηκε υπό τη σκιά νέων κινητοποιήσεων. Υποστηρικτές του Φεντόροφ συγκεντρώθηκαν έξω από το κοινοβούλιο, διαμαρτυρόμενοι για την απομάκρυνσή του και για την επιλογή της νέας πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου.
Απομακρύνθηκε και αξιωματούχος του προεδρικού γραφείου
Σαν να μην έφταναν οι πολιτικές αναταράξεις, ο Ζελένσκι προχώρησε την ίδια ημέρα στην απομάκρυνση της αναπληρώτριας επικεφαλής του προεδρικού γραφείου, Ιρίνα Μούντρα.
Η απόφαση δημοσιεύθηκε στην επίσημη ιστοσελίδα της ουκρανικής προεδρίας, χωρίς να αναφέρεται συγκεκριμένος λόγος για την απομάκρυνσή της.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι η αποχώρησή της συνδέεται με την έρευνα για διαφθορά.
Ωστόσο, νωρίτερα οι αρχές κατά της διαφθοράς είχαν ανακοινώσει ότι αποκάλυψαν ομάδα που φέρεται να εμπλέκεται σε ξέπλυμα χρήματος, στην οποία περιλαμβάνεται, σύμφωνα με τις ίδιες, ανώτερος αξιωματούχος της προεδρίας.
Το κρίσιμο ερώτημα των εκλογών
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το ζήτημα της διεξαγωγής εκλογών στην Ουκρανία επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο.
Η χώρα βρίσκεται σε καθεστώς πολέμου και οι εκλογικές διαδικασίες έχουν ανασταλεί όσο ισχύει ο στρατιωτικός νόμος. Ο Φεντόροφ, ωστόσο, υποστηρίζει ότι πρέπει να αναζητηθεί τρόπος ώστε να αποκατασταθεί η δημοκρατική διαδικασία.
Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ο Ζελένσκι κυβερνά χωρίς τη διεξαγωγή προεδρικής εκλογικής αναμέτρησης από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής.
Παρά τις κατά καιρούς φήμες για πιθανές εκλογές εντός του 2026, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ή επίσημη απόφαση για τη διεξαγωγή τους.
Πίεση στον Ζελένσκι από πολλά μέτωπα
Η πολιτική πίεση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι διαμορφώνεται πλέον σε πολλαπλά επίπεδα.
Από τη μία πλευρά, ένας πρώην στενός συνεργάτης του ζητά δημόσια την επανεκκίνηση της εκλογικής διαδικασίας και κάνει λόγο για κρίση διακυβέρνησης.
Από την άλλη, οι διαδηλώσεις για την αποπομπή του Φεντόροφ δείχνουν ότι ένα τμήμα της ουκρανικής κοινωνίας είναι διατεθειμένο να αμφισβητήσει ανοιχτά αποφάσεις της προεδρικής εξουσίας, ακόμη και εν μέσω πολέμου.
Παράλληλα, οι νέες έρευνες των NABU και SAPO, που αγγίζουν βουλευτές και στελέχη του προεδρικού περιβάλλοντος, επαναφέρουν με ένταση το ζήτημα της διαφθοράς και της θεσμικής λογοδοσίας.
Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία για την Ουκρανία, η οποία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη ρωσική στρατιωτική απειλή και να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δυτική πολιτική, οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη.
Η νέα αντιπαράθεση δεν σημαίνει, προς το παρόν, ότι ο Ζελένσκι απειλείται άμεσα με απώλεια της εξουσίας. Δείχνει όμως ότι οι εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες στην Ουκρανία αλλάζουν, ενώ η συζήτηση για τη δημοκρατική νομιμοποίηση, τις εκλογές και τη διαφθορά αποκτά ολοένα μεγαλύτερη ένταση.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο, καθώς το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πώς θα συνεχιστεί η διακυβέρνηση της χώρας εν μέσω πολέμου, αλλά και πότε και με ποιους όρους θα επιστρέψει η Ουκρανία σε πλήρη εκλογική διαδικασία.
