Λίγες μόνο ημέρες μετά το πρώτο χτύπημα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, ήταν αρκετές για να εκτοξευθούν οι διεθνείς τιμές ενέργειας. Είμαστε όμως, ως ΕΕ και ως Ελλάδα, θωρακισμένοι απέναντι στο νέο ράλι τιμών; Οι αποθήκες αερίου επί ευρωπαϊκού εδάφους, όσον αφορά την πληρότητά τους βρίσκονται στο 31%, ενώ πέρυσι τέτοιον καιρό ήταν στο 42%. Άρα, το buffer για τη συγκράτηση της ανοδικής πορείας του αερίου, μάλλον καθίσταται εύθραυστο. Τα αποθέματα επαρκούν για λίγες εβδομάδες και ταυτόχρονα οι στρόφιγγες του ρωσικού αγώγιμου αερίου στερεύουν μέρα με την ημέρα, ενώ τα Στενά του Ορμούζ έκλεισαν.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς διαύλους στον κόσμο. Από εκεί διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 400 bcm ετησίως. Πρόκειται για έναν θαλάσσιο «λαιμό μπουκαλιού» του διεθνούς ενεργειακού συστήματος, του οποίου η ομαλή λειτουργία επηρεάζει άμεσα, τόσο την ασφάλεια εφοδιασμού όσο και τη διαμόρφωση των τιμών σε παγκόσμιο επίπεδο.
Από τις ποσότητες LNG που διακινούνται μέσω Ορμούζ, περίπου το 10% κατευθύνεται προς την Ευρώπη, το 55% προς ασιατικές οικονομίες, όπως η Κίνα και η Ινδία, ενώ το υπόλοιπο 35% καλύπτει αγορές, όπως η Αυστραλία και η Λατινική Αμερική. Παρότι το ευρωπαϊκό μερίδιο φαίνεται σχετικά περιορισμένο, η πραγματική γεωοικονομική επίδραση μιας διακοπής ροών δεν σχετίζεται μόνο με το άμεσο έλλειμμα, αλλά με τις δευτερογενείς πιέσεις που δημιουργούνται στο παγκόσμιο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης.
Ένας ενδεχόμενος αποκλεισμός των θαλάσσιων ροών LNG μέσω Ορμούζ για χρονικό διάστημα ακόμη και τριών εβδομάδων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης ανατίμησης των τιμών φυσικού αερίου διεθνώς. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι τιμές στο ευρωπαϊκό χρηματιστήριο ενέργειας (και ειδικότερα στον δείκτη TTF)- θα μπορούσαν να κινηθούν από τα επίπεδα των 32 ευρώ/MWh που βρίσκονταν πριν από την πρόσφατη ένταση στη Μέση Ανατολή σε επίπεδα άνω των 100 ευρώ/MWh.
Η δυναμική αυτή υπογραμμίζει τη μεγάλη ευαισθησία της αγοράς φυσικού αερίου σε διαταραχές εφοδιασμού, ακόμη και όταν αυτές δεν μεταφράζονται άμεσα σε φυσική έλλειψη για την Ευρώπη. Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται στην Ασία. Εάν αποκλειστεί το 55% των ροών LNG που κατευθύνονται προς τις ασιατικές οικονομίες, οι χώρες αυτές θα αναγκαστούν να αναζητήσουν εναλλακτικά φορτία από την παγκόσμια spot αγορά. Αυτό σημαίνει ότι θα στραφούν σε προμηθευτές που εξυπηρετούν ήδη την Ευρώπη, δημιουργώντας έντονο ανταγωνισμό για τις ίδιες διαθέσιμες ποσότητες.
Σε μια αγορά LNG που λειτουργεί με υψηλό βαθμό ευελιξίας, αλλά περιορισμένη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, η εκτροπή φορτίων προς την Ασία θα συμπιέσει τη διαθεσιμότητα για την Ευρώπη. Το αποτέλεσμα δεν θα είναι μόνο φυσική στενότητα, αλλά κυρίως χρηματιστηριακή ανατίμηση μέσω των προσδοκιών για μελλοντική έλλειψη. Οι traders και οι ενεργειακές εταιρείες θα ενσωματώσουν τον κίνδυνο στις τιμές προθεσμιακών συμβολαίων, οδηγώντας σε απότομη άνοδο του TTF.
Η κατάσταση θα επιδεινώνεται όσο η γεωπολιτική ένταση παραμένει. Η διάρκεια της κρίσης είναι καθοριστικός παράγοντας: όσο συνεχίζεται η κλιμάκωση στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, τόσο περισσότερο θα παραμένει ενεργός ο μηχανισμός φόβου στην αγορά. Παράλληλα, η πιθανότητα περιορισμού των ροών αγώγιμου φυσικού αερίου προς την Ευρωπαϊκή Ένωση θα εντείνει τις ανοδικές πιέσεις, καθώς θα μειώνονται οι εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας.
Τριψήφια νούμερα στη χονδρική αγορά του αερίου σημαίνει αύξηση στην τιμή της κιλοβατώρας και δεν είναι διόλου απίθανο να ξεπεράσει τα 25 λεπτά από τα 15 όπου κινείται σήμερα. Το αμερικανικό LNG φαίνεται ότι δεν θα μπορέσει να τροφοδοτήσει επαρκώς την παγκόσμια αγορά αερίου, άρα (πέραν των υψηλών τιμών) υπάρχει ο φόβος ότι θα επηρεαστεί και η ενεργειακή ασφάλεια της ΕΕ.
*Ο κ. Χριστοδουλίδης είναι διπλ. μηχανολόγος-μηχανικός ΑΠΘ, ενεργειακός αναλυτής
