Γράφει ο Στέφανος Παραστατίδης
Υπάρχει μια σιωπηλή μετατόπιση στον τρόπο που ασκείται η εξουσία τα τελευταία χρόνια και αφορά τη σταδιακή υποκατάσταση της θεσμικής διοίκησης από ένα άτυπο, αδιαφανές και πολιτικά εξαρτημένο σύστημα μετακλητών και συμβούλων.
Αυτό που παγιώνεται είναι ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης: η μετακλητοκρατία και η συμβουλοκρατία.
Η διολίσθηση προς αυτό το μοντέλο είναι εμφανής και στις διατάξεις του νέου κώδικα για την αυτοδιοίκηση που συζητιέται αυτές τις μέρες στη Βουλή.
Υπερτριπλασιάζονται οι θέσεις συνεργατών κάθε περιφερειάρχη, δημιουργούνται θέσεις μετακλητών σε αναπτυξιακούς οργανισμούς δήμων, σε ΦΟΣΔΑ, σε συνδέσμους δήμων κ.λπ..
Όντως οι δήμοι στενάζουν από την έλλειψη προσωπικού. Τα στοιχεία του αριθμού αποχωρήσεων και προσλήψεων προσωπικού στους ΟΤΑ την περίοδο διακυβέρνησης ΝΔ μιλούν από μόνα τους: Μετά το 2019 αποχώρησαν/συνταξιοδοτήθηκαν από τους ΟΤΑ 17.720 άτομα και προσλήφθηκαν 6.444. Λογικό λοιπόν, με τέτοια ακραία υποστελέχωση οι δήμοι να ζητούν προσωπικό. Η κυβέρνηση, αντί να μεριμνήσει για την ομαλή λειτουργία των υπηρεσιών με έγκαιρες προσλήψεις, καταφεύγει στους μετακλητούς, για προφανείς πελατειακούς λόγους.
Μάλιστα με τον νέο κώδικα των ΟΤΑ οι εκτός ΑΣΕΠ μετακλητοί θα μπορούν να συμμετέχουν στην παραγωγή διοικητικού έργου, να συντάσσουν μελέτες, να προετοιμάζουν συμβάσεις και επομένως θα επηρεάζουν καθοριστικά τη διαχείριση του δημοσίου χρήματος και τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων.
Στον πυρήνα του φαινομένου βρίσκεται μια βαθιά καχυποψία απέναντι στη δημόσια διοίκηση και ταυτόχρονα μια πολιτική επιλογή παράκαμψής της. Αντί για ενίσχυση των μόνιμων υπηρεσιακών δομών, επιλέγεται η δημιουργία παράλληλων μηχανισμών, που λειτουργούν με όρους προσωπικής εμπιστοσύνης και πολιτικής εξάρτησης από εκείνον που τους επιλέγει.
Η μετακλητοκρατία παράγει ένα επικίνδυνο «παράλληλο κράτος» εντός του κράτους, που δήθεν είναι ευέλικτο και ταχύ, αλλά στην πράξη είναι αδιαφανές και δημοκρατικά ανέλεγκτο.
Το τίμημα αυτής της εξέλιξης είναι βαρύ:
Πρώτον, υπονομεύεται η συνέχεια του κράτους. Σε κάθε αλλαγή της αιρετής Αρχής θα ακολουθεί η μαζική αντικατάσταση των ημετέρων μετακλητών της από τους εκλεκτούς της επόμενης.
Δεύτερον, διαβρώνεται η αξιοκρατία. Όταν η πρόσβαση στην κατάληψη θέσης περνά μέσα από προσωπικές σχέσεις και επιλογές του κάθε επιπέδου εξουσίας, το μήνυμα είναι σαφές: δεν αρκεί η ικανότητα, απαιτείται εγγύτητα στην πολιτική εξουσία για να «τρουπώσεις».
Τρίτον, ενισχύεται η ανασφάλεια δικαίου. Όταν οι διαδικασίες παρακάμπτονται, όταν η θεσμική τάξη υποκαθίσταται από άτυπες πρακτικές, η ιχνηλασιμότητα των αποφάσεων χάνεται, και μαζί της η εμπιστοσύνη.
Εμείς τοποθετούμαστε θεσμικά και λέμε ότι χρειαζόμαστε ενίσχυση της μόνιμης δημόσιας διοίκησης με επαγγελματισμό και αξιοκρατία, και, κυρίως, επαναφορά της αρχής ότι η πολιτική ηγεσία καθοδηγεί, αλλά δεν υποκαθιστά, ούτε χειραγωγεί τη διοίκηση.
Επειδή ένα σύγχρονο κράτος δεν μπορεί να λειτουργεί ως άθροισμα προσωπικών επιτελείων.
Η επιλογή είναι τελικά βαθιά πολιτική: Θα έχουμε ένα κράτος θεσμών ή ένα κράτος προσώπων με τους επιτελείς του;
Και εν τέλει αν το μοντέλο του συγκεντρωτικού «επιτελικού κράτους» θα αποκεντρωθεί -μετά την αποτυχημένη κυβερνητική εφαρμογή του- σε όλα τα επίπεδα διοίκησης και τώρα και στην Αυτοδιοίκηση.
Και αυτή η επιλογή μάς αφορά όλους.
*Ο Στέφανος Παραστατίδης είναι βουλευτής ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΗΜΑ ΑΛΛΑΓΗΣ στο Κιλκίς και τομεάρχης Παιδείας
