Ζούμε σε μια εποχή τεράστιων τεχνολογικών δυνατοτήτων, περισσότερων επιλογών και αυξανόμενου πλούτου. Η εικόνα της αφθονίας βρίσκεται παντού: στις οθόνες, στις διαφημίσεις, στις αναλύσεις για την ανάπτυξη. Για ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας, όμως, η καθημερινότητα διαμορφώνεται από ένα εντελώς διαφορετικό συναίσθημα: την ανασφάλεια.
Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αγωνιούν για όσα κάποτε θεωρούνταν αυτονόητα. Το ενοίκιο απορροφά μεγάλο μέρος του εισοδήματος και κάθε ανανέωση του συμβολαίου προκαλεί αβεβαιότητα. Το ψυγείο γεμίζει στην αρχή του μήνα και οι επιλογές περιορίζονται όσο πλησιάζει το τέλος του. Ο λογαριασμός του ρεύματος ανατρέπει τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Ο μισθός καλύπτει ολοένα μικρότερο μέρος της καθημερινής ζωής. Η προοπτική της επόμενης κρίσης βαραίνει περισσότερο από την προσδοκία για ένα καλύτερο αύριο.
Αυτή είναι η μεγάλη αντίφαση της εποχής μας: η οικονομία παράγει περισσότερο πλούτο, ενώ η κοινωνία βιώνει μεγαλύτερη ανασφάλεια.
Η Ελλάδα χρειάζεται, λοιπόν, ένα νέο μοντέλο οικονομικής πολιτικής: τα οικονομικά της αξιοπρέπειας.
Η αφετηρία είναι απλή. Η στέγη, η ενέργεια, το νερό, τα τρόφιμα, η υγεία, η παιδεία, η μετακίνηση και η φροντίδα αποτελούν τα θεμέλια μιας αξιοπρεπούς ζωής. Η εξασφάλισή τους προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα να σχεδιάσει το μέλλον του, να αναλάβει πρωτοβουλίες, να δημιουργήσει και να προχωρήσει.
Η σταθερή και προσιτή κατοικία γεννά ασφάλεια. Οι αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες διευρύνουν τις επιλογές εργασίας και εκπαίδευσης. Η έγκαιρη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας προστατεύει τη ζωή και το εισόδημα. Η ποιοτική δημόσια παιδεία ανοίγει δρόμους κοινωνικής ανόδου. Οι υπηρεσίες φροντίδας απελευθερώνουν χρόνο και δυνατότητες για ολόκληρη την οικογένεια.
Τα οικονομικά της αξιοπρέπειας εκφράζουν μια κοινωνία υψηλών προσδοκιών. Μια κοινωνία που προσφέρει σε κάθε άνθρωπο τη σταθερή βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτίσει τη ζωή που επιθυμεί. Η καθολική πρόσβαση στα βασικά αγαθά γίνεται αφετηρία ελευθερίας, δημιουργικότητας και συλλογικής προόδου.
Αυτό το σχέδιο απαιτεί καθαρές πολιτικές επιλογές. Ένα μεγάλο πρόγραμμα κοινωνικής και προσιτής κατοικίας, με αξιοποίηση των δημόσιων και δημοτικών ακινήτων. Κανόνες στην αγορά ενοικίου και ουσιαστικούς περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση στις περιοχές μεγάλης στεγαστικής πίεσης. Φθηνή και καθαρή ενέργεια μέσα από ενεργειακές κοινότητες, αναβαθμισμένα δίκτυα και προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης για κάθε νοικοκυριό. Ένα ισχυρό Εθνικό Σύστημα Υγείας, σύγχρονες δημόσιες συγκοινωνίες και ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας για τα παιδιά και τους ηλικιωμένους.
Χρειάζεται, ταυτόχρονα, μια νέα πολιτική σε ό,τι αφορά τα εισοδήματα. Οι μισθοί οφείλουν να ακολουθούν την παραγωγικότητα και το κόστος ζωής. Η ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων, η προστασία των εισοδημάτων από τον πληθωρισμό και η μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων αποτελούν προϋποθέσεις αξιοπρέπειας. Η ισχυρή πολιτική ανταγωνισμού και ο ουσιαστικός έλεγχος της αγοράς μπορούν να περιορίσουν τη δύναμη των ολιγοπωλίων και να προστατεύσουν τον καταναλωτή.
Ένα τέτοιο σχέδιο συνδυάζει την κοινωνική δικαιοσύνη με την παραγωγική ανασυγκρότηση και η κοινωνική πολιτική αποκτά έναν νέο ρόλο. Από μηχανισμός αποζημίωσης ύστερα από κάθε κρίση, μετατρέπεται σε δύναμη πρόληψης και προόδου. Χτίζει ανθεκτικότητα, περιορίζει τις ανισότητες και προσφέρει στους πολίτες τη σιγουριά ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν ένα απρόοπτο γεγονός χωρίς να χάσουν όσα δημιούργησαν επί χρόνια.
Το πραγματικό μέτρο της προόδου είναι η δυνατότητα κάθε ανθρώπου να ζει καλά. Είναι η βεβαιότητα ότι η ανάπτυξη βελτιώνει με χειροπιαστό τρόπο την καθημερινότητα των πολλών.
Αυτό πρέπει να γίνει ένα νέο όραμα για την Ελλάδα: μια χώρα στην οποία οι βασικές ανάγκες αφήνουν χώρο στην αποταμίευση, στον χρόνο και στις δυνάμεις των ανθρώπων. Μια χώρα όπου ο πολίτης μπορεί να σχεδιάζει, να δημιουργεί και να ονειρεύεται. Μια χώρα που μετατρέπει τον συλλογικό της πλούτο σε καθημερινή ασφάλεια και πραγματική ελευθερία.
*Ο κ. Καρχιμάκης είναι λέκτορας Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Leiden και επικεφαλής του κυβερνητικού προγράμματος του ΠΑΣΟΚ
Εφημερίδα Απογευματινή
