Σε σκληρό πολιτικό και οικονομικό παζάρι εξελίσσεται η Σύνοδος Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, με τους «27» να εμφανίζονται βαθιά διχασμένοι τόσο για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό όσο και για τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε ότι η συμφωνία για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο πρέπει να επιτευχθεί έως το τέλος του 2026, καθώς οι προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, τον Απρίλιο του 2027, θα περιορίσουν δραστικά τα πολιτικά περιθώρια για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες που επικαλείται το Politico, ο Μακρόν ξεκαθάρισε κατά την κλειστή συνεδρίαση το βράδυ της Πέμπτης ότι από τον Ιανουάριο δεν θα υπάρχει πολιτικό περιθώριο για συμφωνία. Η παρέμβασή του εντείνει την πίεση προς τους Ευρωπαίους ηγέτες να καταλήξουν σε συμβιβασμό στη Σύνοδο Κορυφής του Δεκεμβρίου.
Στα δύο η Ευρώπη για τον προϋπολογισμό των 1,622 τρισ. ευρώ
Στο επίκεντρο των διαφωνιών βρίσκεται ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, ο οποίος θα καθορίσει τη χρηματοδότηση της αγροτικής πολιτικής, της περιφερειακής ανάπτυξης, της άμυνας, της ανταγωνιστικότητας και της στήριξης προς την Ουκρανία.
Η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει κονδύλια ύψους 1,622 τρισ. ευρώ, ποσό μειωμένο κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ωστόσο, οι περικοπές δεν έχουν περιορίσει τις αντιδράσεις, καθώς τα κράτη-μέλη διαφωνούν τόσο για το συνολικό ύψος των δαπανών όσο και για την κατανομή τους.
Η Γερμανία, η Σουηδία και η Ολλανδία, που συγκαταλέγονται στις λεγόμενες «φειδωλές» χώρες, ζητούν συγκράτηση των ευρωπαϊκών δαπανών. Αντίθετα, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και άλλα κράτη θεωρούν ότι οι περικοπές περιορίζουν τη δυνατότητα της Ένωσης να ανταποκριθεί στις οικονομικές και γεωπολιτικές προκλήσεις.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι οι διαπραγματεύσεις θα είναι εξαιρετικά δύσκολες, εκτιμώντας ότι οι ηγέτες απέχουν ακόμη πολύ από μια συμφωνία. Η Σουηδία απέρριψε το προτεινόμενο πλαίσιο διαπραγμάτευσης, ενώ ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ χαρακτήρισε την πρόταση «σαφώς ανεπαρκή» και «απαράδεκτη για την Ισπανία».
Οι διαφωνίες αφορούν τόσο το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού όσο και τις προτεραιότητες χρηματοδότησης, με την πίεση να εντείνεται ενόψει της Συνόδου του Δεκεμβρίου και του πολιτικού ημερολογίου του 2027.
Η Αθήνα ζητά δημοσιονομική ευελιξία για την ενέργεια
Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναζητούν κοινή απάντηση στην ενεργειακή κρίση, η οποία επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Στη συζήτηση παρενέβη ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ζητώντας μεγαλύτερη ευελιξία στην εφαρμογή των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτούν επιδοτήσεις και μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, αξιοποιώντας τα πρόσθετα κρατικά έσοδα που προκύπτουν από τον υψηλό πληθωρισμό.
Όπως αναφέρει το Politico, η ελληνική πρόταση αποσκοπεί στη δημιουργία πρόσθετου δημοσιονομικού περιθωρίου για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας. Η Αθήνα επιδιώκει να επιστρέψει μέρος των αυξημένων φορολογικών εσόδων στην οικονομία μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο, διατηρεί επιφυλάξεις και έχει απορρίψει αιτήματα της Αθήνας και της Ρώμης για πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία. Η θέση των Βρυξελλών είναι ότι οι επιπτώσεις του πληθωρισμού λαμβάνονται ήδη υπόψη στους ισχύοντες κανόνες και ότι νέες εξαιρέσεις ενδέχεται να αποδυναμώσουν τη δημοσιονομική πειθαρχία.
Πρόταση για μεγαλύτερη διαφάνεια στις τιμές του ρεύματος από την Αυστρία
Στη συζήτηση για το ενεργειακό κόστος παρενέβη και ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ, επαναφέροντας πρόταση που είχε παρουσιάσει τον Ιούνιο για μεγαλύτερη διαφάνεια στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας.
Η πρωτοβουλία επικεντρώνεται στον τρόπο διαμόρφωσης των τιμών, καθώς το φυσικό αέριο συχνά καθορίζει τη χονδρεμπορική τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, ακόμη και όταν σημαντικό μέρος της παραγωγής προέρχεται από φθηνότερες πηγές.
«Μόνο εάν γνωρίζουμε ακριβώς πώς διαμορφώνονται οι τιμές της ενέργειας μπορούμε να προχωρήσουμε στα επόμενα βήματα», ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης, περιγράφοντας την πρόταση του Στόκερ.
Διαφωνίες υπάρχουν και για το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων. Ορισμένα κράτη-μέλη ζητούν προσωρινές αλλαγές για να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος, ενώ άλλα προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση του συστήματος θα μπορούσε να υπονομεύσει τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.
Στο τραπέζι βρίσκονται ακόμη προτάσεις για φορολόγηση των έκτακτων κερδών των ενεργειακών εταιρειών, μείωση φορολογικών επιβαρύνσεων και στοχευμένες κρατικές ενισχύσεις, χωρίς να έχει διαμορφωθεί κοινή ευρωπαϊκή γραμμή.
Ανοιχτό μέτωπο και η χρηματοδότηση της Ουκρανίας
Στην ατζέντα της Συνόδου βρίσκεται και η συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής στήριξης προς την Ουκρανία, την ώρα που ο πόλεμος με τη Ρωσία συνεχίζεται και οι ανάγκες χρηματοδότησης παραμένουν αυξημένες.
Η ΕΕ έχει συμφωνήσει σε δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027. Από το ποσό αυτό, 60 δισ. ευρώ προορίζονται για στρατιωτική βοήθεια και 30 δισ. ευρώ για δημοσιονομική στήριξη.
Παραμένουν, ωστόσο, ανοιχτά ζητήματα για τη χρηματοδότηση των αναγκών του Κιέβου το 2027, ενώ οι αυξημένες απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή άμυνα εντείνουν την πίεση στις διαπραγματεύσεις για τον επόμενο προϋπολογισμό.
Με τις διαφωνίες για τις δαπάνες, την ενέργεια και τις δημοσιονομικές δυνατότητες των κρατών-μελών να παραμένουν, οι επόμενοι δύο μήνες αναμένεται να είναι καθοριστικοί για την προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας πριν από το τέλος του έτους.
