Την ανάγκη δημιουργίας ενός Ελληνικού Μουσείου Αρχιτεκτονικής ανέδειξε ο Πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, στα εγκαίνια της έκθεσης «Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα | Architecture in Greece – Η Μυστηριακή Γλώσσα του Σχήματος», στο πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο της οδού Λένορμαν.
Ο Νικήτας Κακλαμάνης υπογράμμισε ότι η συγκέντρωση και η επιστημονική τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς δημιουργούν την ανάγκη για έναν μόνιμο θεσμό αφιερωμένο στην ιστορία και την εξέλιξή της. Χαρακτήρισε την ίδρυση μουσείου εύλογο στόχο, που χρειάζεται διάλογο μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας, των πολιτιστικών φορέων και της Πολιτείας, διαβεβαιώνοντας ότι η Βουλή θα είναι παρούσα στην προσπάθεια.
Στον χαιρετισμό του αναφέρθηκε επίσης στη σχέση της αρχιτεκτονικής με τη Δημοκρατία, συνδέοντας τον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου με την ισότητα, την προσβασιμότητα και τη συμμετοχή των πολιτών. Η έκθεση διοργανώνεται από το Citylab και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, με την αρωγή της Βουλής, και διαρκεί από τις 17 Οκτωβρίου 2026 έως τις 17 Ιανουαρίου 2027. Στα εγκαίνια, τον πρωθυπουργό εκπροσώπησε η υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μαριλένα Σούκουλη – Βιλιάλη. Παρέστησαν επίσης ο Γ΄ αντιπρόεδρος της Βουλής, Αθανάσιος Μπούρας, και βουλευτές.
Με αφετηρία τη σκέψη του Δημήτρη Πικιώνη για τη «μυστηριακή γλώσσα του σχήματος», η έκθεση παρακολουθεί την αρχιτεκτονική δημιουργία στον ελληνικό χώρο από την προϊστορία έως τη σύγχρονη εποχή. Έργα διαφορετικών περιόδων παρουσιάζονται σε διάλογο, αναδεικνύοντας τις συνέχειες, τις αλλαγές και τις σχέσεις της αρχιτεκτονικής με το τοπίο και τις άλλες τέχνες.
Το υλικό περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά σχέδια και σκίτσα, προπλάσματα, φωτογραφίες, έργα τέχνης, βιβλία, περιοδικά και κινηματογραφικά αποσπάσματα, καθώς και τεκμήρια από δημόσια και ιδιωτικά αρχεία. Η έκθεση απευθύνεται τόσο σε ειδικούς όσο και στο ευρύ κοινό.
Την επιμέλεια υπογράφουν ο Σταύρος Αλιφραγκής, αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, ο Μανόλης Κορρές, ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, ο Παναγιώτης Πάγκαλος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, και ο Δημήτρης Φιλιππίδης, ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ.
Η διοργάνωση τελεί υπό την αιγίδα της Ελληνικής Ολυμπιακής Επιτροπής, του υπουργείου Πολιτισμού, της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδας και του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης. Πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη του Πράσινου Ταμείου και της Alpha Bank και με την υποστήριξη του Μουσείου Ακρόπολης, του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, του ΣΑΔΑΣ – Πανελλήνια Ένωση Αρχιτεκτόνων και του Συλλόγου των Αθηναίων.
Ο χαιρετισμός του Νικήτα Κακλαμάνη
«Κυρίες και κύριοι,
«Η αρχιτεκτονική είναι η βούληση μιας εποχής μεταφρασμένη σε χώρο», σύμφωνα με τον Γερμανό αρχιτέκτονα Λούντβιχ Μις φαν ντερ Ρόε (Ludwig Mies van der Rohe).
Πράγματι, ζούμε μέσα στα δημιουργήματά της, εργαζόμαστε, συναντιόμαστε, μοιραζόμαστε εμπειρίες και διαμορφώνουμε αναμνήσεις. Υπό αυτή την έννοια, η αρχιτεκτονική, ως τέχνη του σχεδιασμού και της κατασκευής, είναι ένας τρόπος με τον οποίο κάθε κοινωνία εκφράζει τις ανάγκες, τις αξίες, τις φιλοδοξίες, αλλά και τις αντιφάσεις της.
Τα κτήρια, οι δρόμοι, οι πλατείες και οι οικισμοί μάς αφηγούνται ιστορίες για το ποιοι υπήρξαμε, πώς οργανώσαμε τη συλλογική μας ζωή και πώς φανταστήκαμε το μέλλον μας.
Αυτήν ακριβώς τη συναρπαστική αφήγηση μάς προσκαλεί να ανακαλύψουμε η έκθεση «Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Η Μυστηριακή Γλώσσα του Σχήματος», την οποία έχουμε τη χαρά να φιλοξενούμε σήμερα στο Καπνεργοστάσιο της Βουλής των Ελλήνων.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά φιλόδοξο επιστημονικό και πολιτιστικό εγχείρημα, που διατρέχει χιλιάδες χρόνια αρχιτεκτονικής δημιουργίας στον ελληνικό χώρο, από την προϊστορία έως τις ημέρες μας.
Η ιδιαίτερη αξία του βρίσκεται στο ότι δεν περιορίζεται σε μια παράθεση εμβληματικών μνημείων ή σπουδαίων δημιουργών.
Μέσα από έναν πλούτο τεκμηριωτικού υλικού που περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά σχέδια, προπλάσματα, φωτογραφίες, έργα τέχνης, έντυπα, έγγραφα και οπτικοακουστικό υλικό από δημόσια και ιδιωτικά αρχεία, η Έκθεση αναδεικνύει εξίσου τη λαϊκή αρχιτεκτονική, την κατοικία, τις δημόσιες υποδομές, τις μεταμορφώσεις της πόλης, τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό τοπίο. Φέρνει σε διάλογο την παράδοση με τη νεωτερικότητα, τα επώνυμα έργα με τις ανώνυμες δημιουργίες, το παρελθόν με τις σύγχρονες αναζητήσεις.
Ο τίτλος της Έκθεσης, εμπνευσμένος από τη σκέψη του μεγάλου αρχιτέκτονα Δημήτρη Πικιώνη, μας υπενθυμίζει ότι τα σχήματα έχουν τη δική τους γλώσσα. Μια γλώσσα που δεν περιορίζεται στις γεωμετρικές μορφές, αλλά εμπεριέχει ιστορία, μνήμη, αισθητική και ανθρώπινη εμπειρία.
Ως Πρόεδρος της Βουλής, θα ήθελα να σταθώ στην ιδιαίτερη σχέση της αρχιτεκτονικής με τη Δημοκρατία.
Από την αρχαία Αγορά και τους χώρους δημόσιας συνάθροισης έως τα σύγχρονα κοινοβουλευτικά μέγαρα και τα κάθε είδους fora, η αρχιτεκτονική υπήρξε πάντοτε συνδεδεμένη με την πολιτική οργάνωση και τη συλλογική ζωή.
Ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζουμε τον δημόσιο χώρο δεν είναι ποτέ ουδέτερος: αποτυπώνει τις αντιλήψεις μας για τη συνύπαρξη, την ισότητα, την προσβασιμότητα και τη συμμετοχή.
Μια δημοκρατική κοινωνία χρειάζεται χώρους που ενώνουν, όχι χώρους που αποκλείουν. Χώρους ανοιχτούς, προσβάσιμους, φιλόξενους, που ενθαρρύνουν τη συνάντηση, την επικοινωνία και τον διάλογο.
Γι’ αυτό και η ποιότητα του δομημένου περιβάλλοντος δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα αισθητικής ή τεχνικού σχεδιασμού. Είναι ζήτημα ποιότητας ζωής, κοινωνικής συνοχής και, τελικά, Δημοκρατίας.
Παράλληλα, αντικείμενο δημόσιας πολιτικής και θεσμικής ευθύνης αποτελεί η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, η βιώσιμη ανάπτυξη των πόλεων και η περιβαλλοντική ισορροπία.
Αυτή η ολιστική και βαθιά πολιτική αντίληψη της αρχιτεκτονικής εξηγεί και τη σημασία που αποδίδει η Βουλή των Ελλήνων στη στήριξη πρωτοβουλιών που συνδέουν τον πολιτισμό με την κοινωνία των πολιτών.
Και δεν θα μπορούσε να υπάρχει καταλληλότερος χώρος για την Έκθεση που εγκαινιάζουμε σήμερα από το ίδιο το Καπνεργοστάσιο, ένα κτήριο που σχεδιάστηκε για να υπηρετήσει μια συγκεκριμένη παραγωγική δραστηριότητα και σήμερα αποκτά μια νέα αποστολή: να φιλοξενεί την τέχνη, τη γνώση, την έρευνα και τον δημόσιο διάλογο, μέσα από εκθέσεις, συνέδρια, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκδόσεις και ποικίλες άλλες δράσεις εξωστρέφειας της Βουλής των Ελλήνων και των συνεργαζόμενων με αυτή φορέων.
Το Καπνεργοστάσιο αποτελεί, με άλλα λόγια, το ίδιο ένα ζωντανό παράδειγμα όσων πραγματεύεται η Έκθεση: της δυνατότητας των δημιουργημάτων της Αρχιτεκτονικής να διατηρούν τη μνήμη της και, ταυτόχρονα, να επαναπροσδιορίζουν τη θέση τους στη σύγχρονη ζωή, προσαρμοζόμενα σε νέες χρήσεις.
Κυρίες και κύριοι,
Θα ήθελα να υπογραμμίσω και μία ακόμη σημαντική διάσταση της σημερινής πρωτοβουλίας. Η συγκέντρωση, η επιστημονική τεκμηρίωση και η δημόσια παρουσίαση αυτού του πολύτιμου αρχιτεκτονικού αποθέματος αναδεικνύουν την ανάγκη να αποκτήσει η χώρα μας έναν σταθερό θεσμό, αφιερωμένο στην ιστορία και την εξέλιξη της αρχιτεκτονικής της.
Η προοπτική ίδρυσης ενός Ελληνικού Μουσείου Αρχιτεκτονικής αποτελεί εύλογο στόχο, που αξίζει να αποτελέσει αντικείμενο ουσιαστικού διαλόγου και συνεργασίας ανάμεσα στην επιστημονική κοινότητα, τους πολιτιστικούς φορείς και την Πολιτεία. Θέλω να σας διαβεβαιώσω πως η Βουλή θα είναι παρούσα σε αυτό το εγχείρημα.
Θέλω, κλείνοντας, να συγχαρώ θερμά τους εμπνευστές, τους επιστήμονες, τους καλλιτέχνες και όλους τους συντελεστές αυτής της μεγάλης συλλογικής προσπάθειας, καθώς και τους φορείς που συνέβαλαν στην πραγματοποίησή της, με προεξάρχοντες το CityLab και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας.
Ιδιαίτερα συγχαρητήρια θα ήθελα να απευθύνω στην επιμελητική ομάδα της Έκθεσης, αποτελούμενη από τους κυρίους Σταύρο Αλιφραγκή, Μανόλη Κορρέ, Παναγιώτη Πάγκαλο και Δημήτρη Φιλιππίδη, που με τις επιμελητικές τους επιλογές οπτικοποίησαν το εκθεσιακό αφήγημα με τρόπο εντυπωσιακό για τους επισκέπτες και τις επισκέπτριες.
Πολλές ευχαριστίες αξίζουν και στις Υπηρεσίες της Βουλής των Ελλήνων, που υποστήριξαν όλα τα στάδια προετοιμασίας και φιλοξενίας της Έκθεσης – χωρίς τη συνδρομή τους η πραγματοποίησή της δεν θα ήταν εφικτή.
Εύχομαι η έκθεση «Αρχιτεκτονική στην Ελλάδα: Η Μυστηριακή Γλώσσα του Σχήματος» να προσελκύσει ένα ευρύ κοινό, ιδιαίτερα νέους ανθρώπους, και να μας βοηθήσει να αντικρίσουμε με διαφορετική ματιά το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε.
Γιατί, τελικά, τα κτήρια δεν είναι ποτέ απλώς κτήρια. Είναι οι σιωπηλοί μάρτυρες της ιστορίας μας, αλλά και οι ενεργοί συντελεστές της.
Φέρουν τα ίχνη όσων προηγήθηκαν και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για όσα θα ακολουθήσουν.
Ας δούμε, λοιπόν, αυτή την Έκθεση όχι μόνο ως μια ιστορική περιήγηση στα σχήματα που έδωσαν μορφή στη συλλογική εμπειρία μας, αλλά και ως μια πρόσκληση να σκεφτούμε τι μορφή θέλουμε να προσδώσουμε στην αρχιτεκτονική του μέλλοντός μας.
Σας ευχαριστώ.»
