Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, εξασφάλισε την Κυριακή μια ιστορική τέταρτη προεδρική θητεία, επικρατώντας στον δεύτερο γύρο των εκλογών του Φλάβιο Μπολσονάρο, γιου του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρο. Σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα που παρατίθενται, ο Λούλα συγκέντρωσε το 51,7% των ψήφων, έναντι 48,2% του δεξιού αντιπάλου του.
Η εκλογική επικράτηση του 80χρονου πολιτικού έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία δεξιές δυνάμεις ενισχύονται σε αρκετές χώρες της Λατινικής Αμερικής. Παράλληλα, η νέα θητεία του αναμένεται να συνοδευτεί από σημαντικές προκλήσεις, καθώς το Κογκρέσο που προέκυψε από τις εκλογές χαρακτηρίζεται ως το πιο συντηρητικό από την αποκατάσταση της δημοκρατίας τη δεκαετία του 1980.
Ο Λούλα επικράτησε παρά τη δυσαρέσκεια που είχε προκαλέσει σε τμήμα του εκλογικού σώματος η κυβερνητική του πολιτική, με φόντο παλαιότερα σκάνδαλα διαφθοράς και την αύξηση του κόστους ζωής. Από την πλευρά του, ο Φλάβιο Μπολσονάρο είχε καταλάβει την πρώτη θέση στον πρώτο γύρο, επιδιώκοντας να αναζωπυρώσει το πολιτικό κίνημα του πατέρα του.
Μια ακόμη πολιτική επιστροφή
Η νίκη σηματοδοτεί ακόμη μία εντυπωσιακή επιστροφή για τον Λούλα, ο οποίος είχε φυλακιστεί την περίοδο 2018-2019 για υποθέσεις διαφθοράς, προτού οι σχετικές δικαστικές εξελίξεις ανατρέψουν τις καταδίκες του και του επιτρέψουν να επιστρέψει στην εκλογική διαδικασία. Το 2022 είχε επικρατήσει του Ζαΐχ Μπολσονάρου, επιστρέφοντας στην προεδρία.
Ο Λούλα είχε διατελέσει πρόεδρος από το 2003 έως το 2011, προωθώντας πολιτικές που στόχευαν στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των εργαζομένων και των φτωχότερων κοινωνικών ομάδων. Στην προεκλογική εκστρατεία επικαλέστηκε τις επιδόσεις της κυβέρνησής του στην αντιμετώπιση της φτώχειας και της ανισότητας, υποστηρίζοντας ότι η ανεργία, ο αναλφαβητισμός και η αποψίλωση των δασών είχαν υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα κατά την τρίτη προεδρική θητεία του.
Η βουλευτής του Εργατικού Κόμματος, Έρικα Χίλτον, η οποία βρισκόταν μαζί του στο Σάο Πάολο κατά την καταμέτρηση, τον χαρακτήρισε «πολιτικό γίγαντα», μιλώντας στο Reuters.
Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου, ο Λούλα προειδοποίησε ότι μια νίκη του αντιπάλου του θα μπορούσε να οδηγήσει σε περικοπές κοινωνικών δαπανών, ανατροπή κοινωνικών κατακτήσεων και μεγαλύτερη εξάρτηση της Βραζιλίας από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επανεκλογή του στερεί από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ έναν ακόμη πιθανό σύμμαχο από το μπλοκ δεξιών κυβερνήσεων της Λατινικής Αμερικής, αρκετές από τις οποίες έχουν υιοθετήσει βασικές πτυχές της αμερικανικής ατζέντας για την ασφάλεια και τη μετανάστευση.
Ο Σέλσο Αμορίμ, πρώην υπουργός Εξωτερικών επί Λούλα, δήλωσε στο Reuters ότι η παρουσία της αριστεράς μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση ισορροπίας στην περιοχή. «Ο Λούλα είναι αυτή η ισορροπία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η δύσκολη μάχη στο Κογκρέσο
Παρά την εκλογική νίκη, ο πρόεδρος θα χρειαστεί να διαχειριστεί ένα νομοθετικό σώμα με ισχυρή συντηρητική παρουσία. Το Φιλελεύθερο Κόμμα του Μπολσονάρο και οι σύμμαχοί του θα μπορούσαν να ελέγχουν περισσότερες από 280 έδρες στην κάτω βουλή και έως 50 έδρες στη Γερουσία, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται.
Ο Όλιβερ Στούενκελ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Ίδρυμα Getulio Vargas στο Σάο Πάολο, εκτίμησε ότι η νέα θητεία θα είναι δύσκολη από την αρχή. Όπως σημείωσε, η σύνθεση του Κογκρέσου ενδέχεται να ενισχύσει τη μεταφορά πολιτικής ισχύος από την προεδρία προς το νομοθετικό σώμα.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Λούλα ενδέχεται να αντιμετωπίσει δυσκολίες στη συγκρότηση κοινοβουλευτικών συμμαχιών και στους διορισμούς στο Ανώτατο Δικαστήριο, ενώ δεν αποκλείεται να βρεθεί αντιμέτωπος και με κινήσεις για την παραπομπή του.
Στο οικονομικό πεδίο, η κυβέρνηση προβλέπει ανάπτυξη 2,3% για το επόμενο έτος, ενώ οι δημοσιονομικές πιέσεις εντείνονται λόγω των υψηλών επιτοκίων και του δημόσιου χρέους, το οποίο, σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, έχει ξεπεράσει το 82% του ΑΕΠ, στο υψηλότερο επίπεδο από την πανδημία.
Οι επικριτές του Λούλα αποδίδουν την αύξηση του χρέους στις κρατικές δαπάνες, αν και σημαντική επιβάρυνση προκαλεί και το κόστος εξυπηρέτησης των τόκων. Η Goldman Sachs εκτιμά ότι τα περιθώρια για ουσιαστική περιστολή των δαπανών θα είναι περιορισμένα, καθώς ο πρόεδρος παραμένει προσηλωμένος σε ένα μοντέλο ανάπτυξης με ισχυρό κρατικό ρόλο.
Πρόσθετη ανησυχία προκαλεί η αύξηση του χρέους των νοικοκυριών. Στο πλαίσιο των προσπαθειών αντιμετώπισης του προβλήματος, ο Λούλα επέβαλε προσωρινή απαγόρευση στον διαδικτυακό στοιχηματισμό και παρουσίασε νέο πρόγραμμα ελάφρυνσης χρεών κατά την προεκλογική περίοδο.
Την ίδια ώρα, το συντηρητικό Κογκρέσο αναμένεται να προωθήσει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις υπέρ των επιχειρήσεων. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η προσπάθεια περιορισμού των δημόσιων δαπανών θα μπορούσε να προκαλέσει κοινωνικές αντιδράσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στις οικονομικές ανάγκες και στις δεσμεύσεις της για κοινωνική προστασία.
