ΓΡΑΦΕΙ H ΑΝΤΩΝΙΑ ΔHΜΟΥ*
To αδιέξοδο της διπλωµατικής πρωτοβουλίας του Μασάντ Μπούλος, ειδικού απε-σταλµένου του Αµερικανού προέδρου Τραµπ για την πολιτική και στρατιωτική ενοποίηση της Λιβύης, εκµεταλλεύθηκε η Τουρκία, η οποία προτάσσει την εδραίωση της παρουσίας της σε Ανατολική και ∆υτική Λιβύη. Γεωπολιτική επιδίωξη της Τουρκίας, µε όχηµα τη Λιβύη, είναι η ανάδειξή της σε κυρίαρχη περιφερειακή δύναµη στην Ανατολική Μεσόγειο, υπηρετώντας το δόγµα της «γαλάζιας πατρίδας». Ο διαµεσολαβητικός ρόλος της Τουρκίας ανάµεσα στα αντίπαλα στρατόπεδα της Λιβύης, αξιοποιώντας τον επικεφαλής της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΜΙΤ), Ιµπραήµ Καλίν, ως βασικό δίαυλο παρασκηνιακής διπλωµατίας, και η εµπέδωση οικονοµικών και στρατιωτικών δεσµών µε τον Σαντάµ Χάφταρ, υπαρχηγό του Λιβυκού Εθνικού Στρατού στην Ανατολική Λιβύη, δεν είναι τυχαίος.
Συντελείται σε ένα πλαίσιο όπου ο αµερικανι-κός παράγοντας προωθεί συµφωνία νοµής της εξουσίας ανάµεσα στις δύο κυρίαρχες οικογένειες της χώρας και τη δηµιουργία ενός ενιαίου µεταβατικού εκτελεστικού σχήµατος, όπου ο Σαντάµ Χάφταρ θα αναλάβει πρόεδρος του Προεδρικού Συµβουλίου και ο Αµπντούλ Χαµίντ Ντµπέιµπα θα παραµείνει στη θέση του πρωθυπουργού.
Παροχή εγγυήσεων προς την Τουρκία
Η στροφή της Τουρκίας ως προς τη στήριξη στο πρόσωπο του Σαντάµ Χάφταρ ενισχύθηκε από το γεγονός ότι ο τελευταίος εµφανίζεται ως η µοναδική προσωπικότητα εντός της Λιβύης που έχει καταφέρει να ελέγχει δυνάµεις ασφαλείας, τακτικό στρατό και ενεργειακά κοιτάσµατα που παράγουν έσοδα, σηµαντικό τµήµα των οποίων κατευθύνεται στην ανοικοδόµηση της Ανατολικής Λιβύης. Προτού οι εξελίξεις την ξεπεράσουν, η Τουρκία κινήθηκε τάχιστα, προκειµένου να κεφαλαιοποιήσει δυνητική επιτυχία που άπτεται της πολιτικής νοµιµοποίησης του Σαντάµ Χάφταρ, προσφέροντας υπηρεσίες διαµεσολάβησης.
∆ύο ενέργειες-εγγυήσεις από την πλευρά του Σαντάµ Χάφταρ, κατ’ απαίτησιν της Τουρκίας, που είχαν στόχο την Αίγυπτο και την Ελλάδα, αποτέλεσαν προαπαιτούµενο για την τουρκική διαµεσολάβηση. Η πρώτη ενέργεια αφορά τη µείωση της επιρροής της Αιγύπτου στο λιβυκό Κοινοβούλιο, η οποία επιχειρήθηκε µε την εκπαραθύρωση του µέχρι πρότινος προέδρου Αγκίλα Σάλεχ και την αντικατάστασή του από τον Αλ Σαλίν Αµπντελνάµπι, εκλεκτό της Αγκυρας και πρώην πρόεδρο της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Φιλίας Λιβύης – Τουρκίας. Η δεύτερη ενέργεια αφορούσε την κύρωση του τουρκολι-βυκού µνηµονίου για την οριοθέτηση θαλάσσι-ων ζωνών από το λιβυκό Κοινοβούλιο. Αξίζει να τονιστεί ότι είχε προηγηθεί χρονικά η εξέταση της εγκυρότητας του τουρκολιβυκού µνηµονίου από την κοινοβουλευτική Επιτροπή Φιλίας Λιβύης – Τουρκίας, αποκαλύπτοντας τη στοχευµένη τουρκική κινητικότητα επί του θέµατος. Η αποτυχία της τουρκικής διαµεσολάβησης στην Αγκυρα απογοήτευσε την πλευρά Χάφταρ, καθώς οι εκπρόσωποι της Ανατολικής και της ∆υτικής Λιβύης δεν κατάφεραν να γεφυρώσουν τις θεµελιώδεις διαφορές τους για τη διακυβέρνηση και τον έλεγχο των θεσµών της χώρας. Την ίδια στιγµή, η διαµεσολάβηση της Αγκυρας έχει ενισχύσει τις επιφυλάξεις, πρωτίστως, της Αιγύπτου και των ΗΠΑ απέναντι σε µια λύση που διαµορφώνεται µονοµερώς από την Τουρκία, η οποία επιχειρεί να καταστεί κεντρικός ρυθµιστής στο σύνολο της Λιβύης και να θωρακίσει το τουρκολιβυκό µνηµόνιο. Η Τουρκία µάλιστα εκτιµάται ότι επιδιώκει την υιοθέτηση του µοντέλου της Συρίας, ως προς τη διεθνή αποδοχή του Σαντάµ Χάφταρ, ει δυνατόν από τον Αµερικανό πρόεδρο Τραµπ, στο πλαίσιο µιας διεθνούς διάσκεψης.
Κοινός βηματισμός µε Κάιρο και Αµπου Ντάµπι
Η Ελλάδα σε καµία περίπτωση δεν αποτελεί παρακολούθηµα των τουρκικών κινήσεων, αλλά µία κυρίαρχη και αυτόνοµη δύναµη, η οποία προβαίνει συντονισµένα στη διεθνοποίηση της ακυρότητας του τουρκολιβυκού µνηµονίου και ενεργοποιεί συµµαχίες σε διεθνές, ευρωπαϊκό και περιφερειακό επίπεδο, που αποδοµούν και καταδικάζουν τις τουρκικές επιδιώξεις. Υπό το συγκεκριµένο πρίσµα, ο αδιάλειπτος συντονισµός της Ελλάδας µε την Αίγυπτο και τα ΗΑΕ συνιστά κρίσιµο κρίκο στην αλυσίδα χωρών που αποδέχονται τις πρόνοιες του ∆ιεθνούς ∆ι-καίου της Θάλασσας και απορρίπτουν το παράνοµο τουρκολιβυκό µνηµόνιο.
Η πρόσφατη προσέγγιση της Αιγύπτου από την Τουρκία για απ’ ευθείας οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών τους, παρακάµπτοντας την Ελλάδα και την Κύπρο, δεν περνά απαρατήρητη. Συνιστά βεβαίως τµήµα της τουρκικής αναθεωρητικής στρατηγικής, η οποία περιλαµβάνεται σε πακέτο χαρτών που η Αγκυρα παρουσιάζει ήδη από το 2011 στις τουρκικές Ακαδηµίες Πολέµου και δηµοσιεύθηκαν το 2012 στο ερευνητικό κέντρο Bilgesam, στο πλαίσιο µελέτης που συνέταξε ο Τσιχάτ Γιαϊτσί, υποναύαρχος ε.α. και πρώην επικεφαλής προσωπικού του τουρκικού Πολεµικού Ναυτικού, ο οποίος στο παρελθόν είχε διατελέσει διοικητής της Νότιας Ναυτικής ∆ιοίκησης. Συγκεκριµένα, η Τουρκία υποστηρίζει τη διεξαγωγή διµερούς διαλόγου απ’ ευθείας µε εκάστη χώρα της Ανατολικής Μεσογείου για την οριοθέτηση των ΑΟΖ τους, προτείνοντας, εν προκειµένω, στην Αίγυπτο την αύξηση της θαλάσσιας έκτασής της κατά τουλάχιστον 15.000 τετραγωνικά χλµ.
Ο καιροσκοπικός εµπαιγµός της Τουρκίας είναι προφανής, καθώς, µε την προσφορά της, επιστρέφει στο Κάιρο εκείνο το τµήµα της αιγυπτιακής ΑΟΖ που η ίδια καταλαµβάνει µε το παράνοµο τουρκολιβυκό µνηµόνιο. Η Αίγυπτος κατανοεί ότι η αποδοχή της τουρκικής προσφοράς οδηγεί αυτοµάτως στην αποκοπή της ΑΟΖ της από την ελληνική-ευρωπαϊκή ΑΟΖ. Πρακτικά τούτο σηµαίνει ότι το Κάιρο θα πρέπει να αιτείται την άδεια από την Αγκυρα για την υλοποίηση υποθαλάσσιων έργων διασύνδεσής του µε την Ευρώπη, όπως το έργο GREGY. Με απλά λόγια, η αποδοχή της τουρκικής προσφοράς θα είχε άµεσες και αρνητικές συνέπειες για τον ενεργειακό και οικονοµικό σχεδιασµό της Αιγύπτου.
Ως προς τα ΗΑΕ, ο ρόλος τους υπήρξε διαχρονικά καταλυτικός για τη διαµόρφωση ισορροπιών στη Λιβύη. Ως γνωστόν, τα ΗΑΕ, µαζί µε την Αίγυπτο, υποστήριξαν τις πολιτικές και στρατιωτικές δυνάµεις της Ανατολικής Λιβύης, δηµιουργώντας το κύριο αντίβαρο εξ ανατολών σε αντιδιαστολή µε την Τουρκία, η οποία στήριξε ενεργά τη διεθνώς αναγνωρισµένη κυβέρνηση στην Τρίπολη, στη ∆υτική Λιβύη. Οι φηµολογούµενες συναντήσεις του υπαρχηγού του Λιβυκού Εθνικού Στρατού µε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, επί εµιρατιανού εδάφους, φέρεται να είχαν αντικείµενο τη στήριξη του Ισραήλ και του ισραηλινού λόµπι στην Ουάσινγκτον για την άσκηση θετικής επιρροής προς τον Αµερικανό πρόεδρο Τραµπ.
Η κοινή στάση, εποµένως, της Ελλάδας µε την Αίγυπτο και τα ΗΑΕ απέναντι στις εξελίξεις στη Λιβύη, µε κύριο άξονα την απόρριψη του τουρκολιβυκού µνηµονίου, πρέπει να ενισχυθεί για την ανάσχεση πολιτικών και άλλων τετελεσµένων που η Τουρκία επιχειρεί να δηµιουργήσει στη Λιβύη.
*Νon-resident fellow στο αµερικανικό Institute for Middle East Options (IMEO)
Κυριακάτικη Απογευματινή
