Είναι από αυτές τις έρευνες που απολαμβάνεις. Γιατί τα μουσεία δεν είναι αποστειρωμένοι «ξεροί» χώροι, που απλώς φιλοξενούν απομεινάρια του ένδοξου παρελθόντος, αλλά ολοζώντανες κοιτίδες της κουλτούρας μας. Πολύ περισσότερο όταν μιλάμε για μουσεία ιστορικών προσωπικοτήτων της χώρας. Στην τωρινή, «πεφωτισμένη» έρευνά της, η «Κυριακάτικη Απογευματινή» διακτινίζεται σε ιστορικά σπίτια και βίλες-κοσμήματα 10 εμβληματικών φυσιογνωμιών της Ελλάδας, που σημάδεψαν ανεξίτηλα τον πολιτισμό και την πολιτική.
Μουσείο Ελευθέριου Βενιζέλου (Χαλέπα, Χανιά). Το πατρικό του αποτέλεσε τη βάση του για 30 χρόνια, από το 1880 μέχρι το 1910, και από το 1927 έως το 1935. Εκεί παντρεύτηκε, γεννήθηκαν τα δύο παιδιά του και πέθανε η γυναίκα του. Εκεί έμεινε στην επανάσταση του 1897, εκεί επέστρεψε πριν μεταβεί στη Θεσσαλονίκη το 1916 για το Κίνημα της Εθνικής Αμυνας. Αλλά και μετά την αποτυχία του κινήματος του 1935 από εκεί αποχώρησε. Το 2002 το Δημόσιο το αγόρασε και το παραχώρησε στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», όπου άρχισε να λειτουργεί ως μουσείο. «Ολοι οι χώροι», διευκρινίζει στην
«Κυριακάτικη Α» ο γενικός διευθυντής του Ιδρύματος, Γιώργος Κουκουράκης, «διατηρούν την αυθεντική τους μορφή, αυτή που είχαν ενόσω κατοικούσε εκεί».
Επιπλα της δεκαετίας 1925-1935, διαλεγμένα από τον ίδιο και τη σύζυγό του Ελενα, που τα έφεραν από την Αθήνα και το εξωτερικό, διακοσμητικά και πίνακες
εποχής, πρωτότυπες φωτογραφίες, αντικείμενα συλλεκτικά κοσμούν το εσωτερικό του. Μέχρι και αυτοκίνητα-αντίκες!
-Μουσείο Νίκος Καζαντζάκης (Μυρτιά, Ηράκλειο). Κατηφορίζοντας στη Μεγαλόνησο, στο πολιτιστικό, μη κερδοσκοπικό Ιδρυμα του Νίκου Καζαντζάκη, στεκόμαστε στη νέα ψηφιακή μορφή του. Κάνουμε focus στη μάλλινη τσάντα (βουργιάλι) όπου φυλούσε τα χειρόγραφά του, στον βραστήρα, στο μαθητικό του σημειωματάριο, στη «Ραψωδία», στο κοινό του διαβατήριο με την αδελφή του Ελένη, στο χιουμοριστικό αγαλματίδιο με τον ίδιο και με τον Αγγελο Σικελιανό που έφτιαξε η Φρόσω Ευθυμιάδη. Στη μακέτα σκηνογραφίας από τον Ερίκ Τιγιάρ για την παράσταση του «Ζορμπά» στη Γαλλία, εν έτει 1975. Στις φορεσιές, τα γλυπτά που συνέλεγε, τα φίνα μπαούλα και τα έργα Τέχνης και από την Ασία και από τη Μαύρη Ηπειρο. Από τις πιο πρόσφατες βελτιωτικές τροποποιήσεις στη λειτουργία
του, ξεχωρίζει η ψηφιοποίηση, μεταγραφή, μετάφραση, τεκμηρίωση 1.000 επιστολών με αποστολέα τον ίδιο.
-Σπίτι Οδυσσέα Ελύτη (Πλάκα, Αθήνα). Αποσπάσματα του λόγου του μαζί με αρχειακό υλικό -χειρόγραφα, εικαστικά, αντικείμενα- διαμορφώνουν συνοπτικές
θεματικές ενότητες που επικεντρώνονται στη γλώσσα, τη διαδικασία της γραφής, την ελληνική διαχρονία, τους βασικούς άξονες της ποίησής του, καθώς και
στη σχέση του με τις υπόλοιπες τέχνες. Οι χώροι -σημειώνουμε πως εγκαινιάστηκε τον Νοέμβριο του 2024- διακρίνονται σε αυτούς των εκδηλώσεων και στη Βιβλιοθήκη. Εντυπωσιακό και το πωλητήριο-συνέχεια της μόνιμης έκθ εσης, όπου παρουσιάζονται όλοι οι τίτλοι βιβλίων του μαζί με αντικείμενα Τέχνης που βασίζονται σε ζωγραφικά του έργα. Οι δεκαεπτά ποιητικές συλλογές, τα πεζά κείμενά του, οι εκδόσεις των εικαστικών έργων του, οι μεταφράσεις του, μαζί με βιβλία αναφοράς, όπως η επετειακή έκδοση «Οδυσσέας Ελύτης – Ο Ναυτίλος του Αιώνα», τα μελοποιημένα έργα του, αλλά και βιβλία δοκιμίων για την ποίησή του όλα είναι εκεί. Και μας καλούν να τα αποκωδικοποιήσουμε, ο καθένας με τον δικό του τρόπο.
-Αρχείο Καβάφη (Πλάκα, Αθήνα). Στεγασμένο μια ανάσα μακριά από το Σπίτι του Ελύτη, λειτουργεί από τον Νοέμβριο του 2023 ως βιωματικός χώρος και
όχι ως τυπικό μουσείο. Φιλοξενεί χειρόγραφα, προσωπικά αντικείμενα και βιβλιοθήκη του λαμπρού ποιητή, επιδιώκοντας την ανοιχτή πρόσβαση και τη
διάδοση του έργου του. Εκεί αντικρίζουµε 966 βιβλία από τη βιβλιοθήκη του, τεκµήρια της ζωής και του συνόλου του έργου του, αλλά και σύγχρονες δηµιουργίες
καλλιτεχνών µε διεθνή παρουσία, από τη Νέα Υόρκη µέχρι την Αθήνα. Ενα ζωντανό αρχείο που εξελίσσεται συνεχώς, µε µεµοραµπίλια και έπιπλα, πλαισιωµένα
από έργα Τέχνης που φωτίζουν την ολοένα αυξανόµενη επίδρασή του σε καλλιτέχνες: από την εποχή του έως σήµερα. Πάντως και η οικία του Αλεξανδρινού στην
Αλεξάνδρεια είναι όνειρο. Οσοι βρεθείτε στην Αίγυπτο και στην πανέµορφη αυτή πόλη µε το διάχυτο άρωµα Ελλάδας σε κάθε γωνιά, αξίζει να την επισκεφθείτε.
-Παύλος Μελάς (Κηφισιά, Αττική). Επί της λεωφόρου Τατοΐου 50 σχεδιάστηκε το κτίσµα από τον ίδιο τον θρυλικό Μακεδονοµάχο και χτίστηκε το 1894, τη χρονιά που γεννήθηκε το πρώτο του παιδί, ο Μίκης. Μοναδικό δείγµα εξοχικού του 19ου αιώνα των αθηναϊκών προαστίων, υπήρξε καταφύγιο για εκείνον, τη σύζυγό του Ναταλία και τα παιδιά τους Μίκη και Ζωή τα τελευταία εννέα χρόνια της ζωής του. Το 2009 κηρύχθηκε διατηρητέο και τον Φεβρουάριο του 2020 η εγγονή του Μακεδονοµάχου, Ναταλία Ιωαννίδη, υπέγραψε τη δωρεά του στο υπουργείο Εθνικής Αµυνας. Πλέον, έχοντας υποβληθεί σε «λίφτινγκ», έχει ανακτήσει την αρχική του µορφή, µε δικά του έπιπλα, πίνακες ζωγραφικής, φωτογραφίες… Στον ιστορικό αυτό χώρο πραγµατοποιούνται ξεναγήσεις, οπότε µπορείτε να µάθετε όλες τις λεπτοµέρειες που σας ενδιαφέρουν. Είναι όµως και το Μουσείο Παύλου Μελά στον οικισµό Μελάς στη Καστοριά, χωριό που µετονοµάστηκε από Στάτιστα, προς τιµήν του, καθώς θανατώθηκε εκεί στις 13.10.1904, έπειτα από επιχείρηση οθωµανικού αποσπάσµατος.
-Σπίτι Στράτη Μυριβήλη (Σκάλα Συκαµιάς, Λέσβος). Στο Λαογραφικό Μουσείο, στη Συκαµιά Λέσβου απ’ όπου είλκυε την καταγωγή του, εκτίθενται κειµήλια από την προσωπική του συλλογή, την οποία δώρισε εκεί η κόρη του, ∆ροσούλα Αγγελοπούλου. Το κρεβάτι, οι δύο βιβλιοθήκες, το γραφείο µε τη µαρµάρινη προτοµή, το µελανοδοχείο µε την πένα του, τη γραφοµηχανή, τις πίπες, τα γυαλιά και το φράκο που φορούσε στις επίσηµες εκδηλώσεις και βρίσκεται κρεµασµένο πάνω στον καλόγερο, ελκύουν τους εστέτ. Φυσικά και το µαντολίνο του και η κιθάρα της γυναίκας του, Ελένης, όπως και προσωπικές φωτογραφίες, πρωτότυπα βραβεία αλλά και πορτρέτα αγαπηµένων του εκπροσώπων των τεχνών.
-Μουσείο Αγγελου Σικελιανού (Λευκάδα). Η οικία Σικελιανού, όπου στεγάζεται το οµώνυµο µουσείο, αγοράστηκε από την Εθνική Τράπεζα Ελλάδος το
2009. Ανακαινίστηκε και διαµορφώθηκε σε πρωτοποριακό χώρο που παραδόθηκε στον ∆ήµο Λευκάδας, για να εγκαινιαστεί µε δόξα και τιµές στις 6.10.2017. Εκεί δεν εκτίθενται απλώς ενθυµήµατα από τον διαχρονικό ποιητή, αλλά ταξιδεύεις στο έργο του µέσα από µια αρχιτεκτονική και µουσειολογική προσέγγιση, έργο οµάδας διακεκριµένων επιστηµόνων. Το νυφικό της δεύτερης συζύγου του, Αννας, υφαντά της, τα χειροποίητα ρούχα που ύφανε η πρώτη σύζυγός του, Εύα, για τον εαυτό της και για τις ∆ελφικές Εορτές, το διαβατήριό της -ήταν Αµερικανίδα-, η πλεξούδα από τα µαλλιά της, σπάνιες εκδόσεις και χειρόγραφα, φωτογραφικό υλικό, ταινίες και ηχογραφηµένες απαγγελίες µε τη φωνή του ίδιου του ποιητή. Ολα είναι εκεί και σε καλούν να τα µελετήσεις. Και να ταξιδέψεις έστω νοερά σε εκείνους τους καιρούς. Επίσης και στη Σαλαµίνα υπάρχει ένα µικρό µουσείο στο σπίτι του µεγάλου Ελληνα ποιητή, καθώς και στη µαγευτική βίλα Σικελιανού-Πάλµερ στη Συκιά Κορινθίας αλλά και στους ∆ελφούς όπου αναβιώνουν συχνά οι Ηµέρες ∆ελφικής Πολιτιστικής Κληρονοµιάς
-Καποδίστριας – Κέντρο Καποδιστριακών Μελετών (Κέρκυρα). Το για αιώνες εξοχικό της οικογένειας Καποδίστρια στη «βασίλισσα του Ιονίου» από το 1981 ξεκίνησε να αναµορφώνεται. Αφιερωµένο στη ζωή και το έργο του πρώτου, εµβληµατικού-υποδειγµατικού Κυβερνήτη της Ελλάδας, κόµη, υπουργού εξωτερικών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, διπλωµάτη και γιατρού, το 2017 επαναλειτούργησε για το κοινό µε νέα µόνιµη έκθεση και ερευνητικές, εκπαιδευτικές και ψυχαγωγικές υπηρεσίες. Εντός της µόνιµης συλλογής περιλαµβάνει προσωπικά του αντικείµενα, πορτρέτα της οικογένειας, βιβλία από τη συλλογή του, µοναδικά πανάκριβα έπιπλα-αντίκες και υπέροχα έργα Τέχνης. Επίσης, τεκµήρια της κυβερνητικής περιόδου, οικογενειακά κειµήλια και συλλεκτικά κοµµάτια. Το µεγαλύτερο µέρος της προήλθε από δωρεά της απογόνου του µικρότερου αδελφού του, Μαρίας Καποδίστρια- ∆εσύλλα. Κλου, ο µεγαλόσταυρος του Τάγµατος της Αγίας Αννης (Α’ Τάξης) που ο τσάρος Αλέξανδρος Α’ τού απένειµε (1814) για τις υπηρεσίες του στην Ελβετία, πίνακες µε πορτρέτα ηγεµόνων της Ευρώπης. Ενας πίνακας που ξεχωρίζει είναι ο πίνακας µε τη δολοφονία του.
-Μουσείο Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Στο Λιµποβίσι Αρκαδίας, απ’ όπου καταγόταν, φιλοξενούνται αντικείµενα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στο σπίτι του, που
λειτουργεί προσωρινά ως µουσείο, καθώς προβλέπεται να µεταφερθούν σε διατηρητέο οίκηµα στην 3ης Σεπτεµβρίου 46 και Μάρνη, στην Αθήνα, όταν ολοκληρωθεί η αναµόρφωση του χώρου από το Ιδρυµα Στασινόπουλου, της ΒΙΟΧΑΛΚΟ, το οποίο δραστηριοποιείται στον τοµέα του πολιτισµού, ιδιαίτερα όσον αφορά τον αγώνα Ανεξαρτησίας των Ελλήνων. Το ίδρυµα εξάλλου κατέχει από το 2019 το περίφηµο έγγραφο του «Ορκου του Κολοκοτρώνη», το οποίο θα αποτελέσει, µαζί µε άλλο συλλεκτικό υλικό, πολύτιµο έκθεµα αυτού του Κέντρου Ερευνας – Αρχείο «Θεόδωρος Κολοκοτρώνης», όπως είναι η πλήρης ονοµασία του, που θα στεγάσει την ιδιωτική συλλογή της οικογένειας Στασινοπούλου. Στο εµβληµατικό διατηρητέο της 3ης Σεπτεµβρίου θα µεταφερθούν και άλλα αναµνηστικά του κορυφαίου επαναστάτη οπλαρχηγού, όπως η θρυλική περικεφαλαία και η στολή του που σήµερα βρίσκονται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (στο Μέγαρο της Παλαιάς Βουλής) ή στο παράρτηµα του Πολεµικού Μουσείου στην Τρίπολη και αλλού.
-Ιωάννης Μεταξάς – Το «Σπίτι του Οχι». Η ιστορική βίλα του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά είναι συνδεδεµένη µε την Εθνική Επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, καθώς εκεί ήταν που στις 28 Οκτωβρίου του 1940 ο Ελληνας πρωθυπουργός µελέτησε το τελεσίγραφο του Μουσολίνι και απευθυνόµενος στον Ιταλό πρέσβη του απάντησε στα γαλλικά, στη γλώσσα της διπλωµατίας, «alors, cest la guerre», δηλαδή «λοιπόν, θα γίνει πόλεµος», µια απάντηση που έχει περάσει στην ιστορική συνείδηση του ελληνικού λαού ως το περίφηµο «Οχι», για να γραφτεί έπειτα το έπος του Ελληνοϊταλικού Πολέµου στα βουνά της Πίνδου. Η βίλα ανοίγει κάθε χρόνο ανήµερα της επετείου µε δωρεάν είσοδο.
Κυριακάτικη Απογευματινή
