Τα παλάτια που «πληγώναμε»… Εννέα ιστορικά παλάτια του Ιράν -τα περισσότερα και Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO– απειλούνται από τον καταστροφικό πόλεμο που μαίνεται ανελέητα στη Μέση Ανατολή, δεν λέει να κοπάσει και τις συνέπειες του οποίου κανείς, στην παρούσα φάση, δεν είναι εφικτό να προβλέψει. Προφανώς τα ανάκτορα του πρώην βασιλείου της Περσίας δεν είναι στόχοι, όμως ήδη τρία συνιστούν παράπλευρες απώλειες. Το εκκωφαντικό στη σιωπή του δράμα (τους) ξεκίνησε από το πιο φημισμένο όλων, αυτό των Ρόδων το υπέρλαμπρο, στην Τεχεράνη. Ακολούθησαν οι εμβληματικές Σαράντα Κολώνες και η ξακουστή Yψηλή Πύλη στο Ισφαχάν. Στη λίστα των ιστορικών παλατιών της χώρας, που, δυνητικά, αποτελούν παράπλευρες απώλειες του πολέμου, περιλαμβάνονται έξι ακόμη, συνιστώντας σημαντικό κεφάλαιο του πολιτισμού του Ιράν, από τους αρχαιότερους στον κόσμο: το παλάτι του Κύρου του Μεγάλου, το Nιαβαράν, το Λευκό Παλάτι, το παλάτι του Δαρείου του Μεγάλου στα Σούσα, η Περσέπολη και οι Πασαργάδες. Πόσα ανάκτορα διαθέτει συνολικά η χώρα; 34.
Αντικρίζοντας το τότε και το τώρα του παλατιού των Ρόδων (Golestan), προκαλείται κόμπος στο στομάχι: το παλαιότερο ιστορικό μνημείο της Τεχεράνης-Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO χρησίμευσε ως επίσημη έδρα της δυναστείας των Κατζάρ. «Κλου» μέχρι και πριν από λίγο καιρό υπήρξε η εκτυφλωτική Αίθουσα των Κατόπτρων – με τους φαντεζί πολυελαίους και τα χιλιάδες μικροσκοπικά θραύσματα καθρέφτη. Εξίσου εντυπωσιακός, ο Μαρμάρινος Θρόνος – έργο τέχνης με όλη τη σημασία της λέξης –, επίσης έχει υποστεί σοβαρές φθορές: συνδυάζοντας την περσική με την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα, θεωρείται ζωντανή αντανάκλαση της ψυχής, της τέχνης, της royal κληρονομιάς του πρώην βασιλείου της Περσίας. Άλλωστε, εκεί πραγματοποιούνταν οι στέψεις των βασιλιάδων του Ιράν. Πλέον οι περίτεχνες καμάρες έχουν υποστεί σημαντικές ζημιές, παράθυρα και πόρτες έχουν διαλυθεί, ενώ έχουν καταστραφεί γλυπτά και τοίχοι με περίτεχνα γυάλινα ψηφιδωτά.
Εδώ αξίζει να προσθέσουμε ότι η UNESCO ανακοίνωσε ότι παρείχε σε κάθε εμπλεκόμενο στον πόλεμο τις γεωγραφικές συντεταγμένες των Μνημείων Πολιτιστικής Κληρονομιάς της χώρας a priori, «προκειμένου να ληφθούν όλα τα δυνατά προληπτικά μέτρα για αποφυγή ζημιών»… Αλλά, το αποτέλεσμα μετράει. Ήταν εξάλλου τον περασμένο Ιούλιο που η κυβέρνηση Τραμπ ανακοίνωνε ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να αποχωρήσουν εκ νέου από την UNESCO· υποστηρίζοντας ότι η συμμετοχή τους «δεν εξυπηρετεί τα εθνικά μας συμφέροντα». Αξίζει επίσης, στο ίδιο πλαίσιο, να αναφέρουμε ότι στις 8/4 η UNESCO ανακοίνωσε ότι «έχουν “χτυπηθεί” 56 ιστορικά τοπόσημα στο Ιράν».
Σαράντα Κολώνες
Ανάμεσά τους, δεύτερες στη λίστα των «πληγέντων», οι Σαράντα Κολώνες (Chehel Sotun), ανάκτορο των Σαφαβιδών στο Ισφαχάν, με το περίφημο Περίπτερο: Χτισμένες τον 17ο αιώνα, αποτελούν μέρος των Περσικών Κήπων-επίσης Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το όνομα προέρχεται από τις 20 ξύλινες στήλες της εισόδου, που καθρεφτίζονται στα νερά της πισίνας μπροστά από το παλάτι, δημιουργώντας την εικόνα 40 στηλών. Διάσημες για τις εντυπωσιακές νωπογραφίες τους (frescoes), πλέον φέρουν σοβαρές ρωγμές, επίσης ως «θύματα» των περιστάσεων. Στην ίδια κατάσταση βρίσκονται και τα κεραμικά που απεικονίζουν ιστορικές μάχες και βασιλικές δεξιώσεις.
Η Υψηλή Πύλη (Ali Qapu), στην ίδια πόλη, έχει μισοκαταστραφεί, με τα σπασμένα γυαλιά να μεταφράζονται στο πρώτο που καταγράφει ο φακός. Εκεί «πρυτανεύουν» έργα τέχνης-κειμήλια που προδίδουν το αυτοκρατορικό της παρελθόν: Χτίστηκε στα τέλη του 16ου – αρχές 17ου αιώνα με εντολή του Σάχη Αμπάς Α’ της δυναστείας των Σαφαβιδών, όταν μετέφερε την πρωτεύουσα στο Ισφαχάν. Αρχικά σχεδιάστηκε ως μνημειώδης είσοδος για τα παλάτια που εκτείνονταν πίσω της, αλλά εξελίχθηκε σε εξαώροφο κτίριο 48 μέτρων που λειτουργούσε ως κατοικία και διοικητικό κέντρο. Έγινε γνωστό για την επιβλητική του βεράντα με τις χαρακτηριστικές ξύλινες κολώνες, απ’ όπου οι Σάχεις παρακολουθούσαν αγώνες πόλο και τελετές στην πλατεία. «Κλου», στον έκτο όροφο, η Αίθουσα Μουσικής, με περίτεχνα γύψινα ανάγλυφα σε σχήμα βάζων: δεν είχαν μόνο διακοσμητική χρήση, αλλά αποδεικνύονταν αναντικατάστατα στην εξάλειψη της ηχούς στη διάρκεια μουσικών παραστάσεων. Οι τοίχοι είναι διακοσμημένοι με νατουραλιστικές τοιχογραφίες από τον διάσημο ζωγράφο της αυλής, Reza Abbasi, και τους μαθητές του. Και τώρα; Θρύψαλα παντού. Στον δε αύλειο χώρο: τούβλα, τσιμεντόλιθοι, πλακάκια που κάποτε δεν πατιούνταν διότι -απλώς- ήταν κομψοτεχνήματα… Αλλιώς, τα θλιβερά απομεινάρια του πολέμου.
Αλώβητα (μέχρι τώρα)
Αλώβητα (μέχρι τώρα τουλάχιστον) έχουν μείνει το παλάτι του Κύρου του Μεγάλου στο Νταστεστάν (Dashtestan Palace of Cyrus ή Παλάτι του Borazjan), που θεωρείται το πρώτο αντιπροσωπευτικό δείγμα αρχιτεκτονικής στη χώρα κι επίσης συγκαταλέγεται στη λίστα της UNESCO με τα Μνημεία Παγκόσμια Πολιτικής Κληρονομίας: κορυφαίο αρχαιολογικό μνημείο της εποχής των Αχαιμενιδών, πλησίον της πόλης Μποραζτζάν, στον ιρανικό Νότο, βάσει του αρχιτεκτονικού του ρυθμού αποδίδεται στον Κύρο, ιδρυτή της δυναστείας των Αχαιμενιδών -περί το 529 π.Χ.- και θεωρείται πως υπήρξε το χειμερινό του ανάκτορο.
Δεν γίνεται να αγνοηθούν τα ανάκτορα της Περσέπολης (Persepolis): η τελετουργική πρωτεύουσα της Αχαιμενιδικής Αυτοκρατορίας περιλαμβάνει τα ερείπια σημαντικών ιστορικά και αρχιτεκτονικά ανακτόρων, όπως το Apadana και το Tachara, γνωστά για τα μνημειώδη ανάγλυφα και τις πανύψηλες στήλες τους.
Ο δε Αρχαιολογικός Χώρος των Σουσών περιλαμβάνει τα ερείπια του ανακτόρου του Δαρείου (Ανάκτορο Apadana των Σουσών), με τις κολόνες των 24 μέτρων έκαστη, που υπήρξε από τα σημαντικότερα διοικητικά κέντρα της αρχαίας Περσίας – επισημαίνουμε ότι και τα τρία προηγούμενα συνιστούν Μνημεία Παγκόσμια Πολιτιστικής Κληρονομίας της UNESCO.
Το ανάκτορο Νιαβαράν, από την άλλη, το νεότερο, ολοκληρωμένο το 1968 σχεδιάστηκε ως «ησυχαστήριο» του τελευταίου σάχη, Μοχάμεντ Παχλαβί, και της αυτοκράτειρας Φαράχ Ντιμπά: Ακούγοντας ευλαβικά έμπιστους αρχιτέκτονές της, η Ντιμπά «πάντρεψε» τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό των ’60s με τις ντελικάτες, ζεστές, παραδοσιακές ισλαμικές γραμμές. «Κλου», η μηχανικά ανοιγόμενη οροφή του κεντρικού σαλονιού. Θερινό ανάκτορο, χαρακτηρίστηκε από τα μοναδικά έργα τέχνης που το κοσμούσαν, ενώ εκεί δεσπόζει και το βεστιάριο της αυτοκράτειρας – με τουαλέτες Κριστιάν Ντιόρ και Yβ Σεν Λοράν μεταξύ άλλων, διαχρονικών σχεδιαστών. Εκεί το ζευγάρι μεγάλωσαν κι ανέθρεψε τα παιδιά του, έως τον εξοστρακισμό του, το 1979.
Σε αχανή δασική έκταση τριών τετραγωνικών χιλιομέτρων εκταρίων, από την άλλη, απλώνεται το Λευκό Παλάτι (Saadabad). Αλλιώς το παλάτι – επίκεντρο της… άσκησης εξουσίας: παλίμψηστο από 18 ξεχωριστά κτίρια, με αυστηρές, νεοκλασικές γραμμές, επιβλητικές κιονοστοιχίες και υπερμεγέθη παράθυρα, μεταφραζόταν στην κεντρική σκηνή των επίσημων κρατικών δεξιώσεων.
Κλείνουμε με τις Πασαργάδες (Pasargadae): Η πρώτη πρωτεύουσα της Αχαιμενιδικής Αυτοκρατορίας ιδρύθηκε από τον Κύρο και περιλαμβάνει ερείπια του πρώτου περσικού ανακτόρου και κήπου. Στην επαρχία Φαρς, σε υψόμετρο 1900 μέτρων, είναι διάσημες για το μνημειώδες ταφικό μνημείο του Κύρου, αποτελώντας, με τη σειρά τους, Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Εφημερίδα Απογευματινή
